Abdestnasıl alınır?

Abdest, namaz başta olmak üzere belirli ibadetlerden önce vücudun belirli uzuvlarını suyla yıkamak ve meshetmektir. Arapça "vudû" kelimesinden gelir ve "temizlik, güzellik" anlamına gelir. Mâide sûresi 6. ayet abdestin emredildiği temel ayettir; namaz kılmak ve Kur'an'a el sürmek için abdestli olmak gerekir.

Abdest; niyet edip besmele çektikten sonra önce elleri, sonra ağzı (mazmaza), burnu (istinşâk), yüzü, kolları dirseklere kadar yıkamak, başın dörtte birini meshetmek, kulakları ve boynu meshetmek, ardından ayakları topuklarla birlikte yıkamakla tamamlanır. Yıkanan uzuvlar üçer kez yıkanır.

Hanefi mezhebine göre abdestin dört farzı vardır: yüzü yıkamak, kolları dirseklerle birlikte yıkamak, başın dörtte birini meshetmek ve ayakları topuklarla birlikte yıkamak. Şâfiî mezhebinde bu dört farza niyet ve sıraya riayet de eklenir. Farzlardan biri eksik kalırsa abdest geçersiz olur.

Abdesti bozan başlıca durumlar: idrar, dışkı veya gaz çıkması; vücuttan kan, irin, sarı su gibi sıvıların akması; ağız dolusu kusmak; bilinç kapanacak şekilde uyumak (yatarak veya yaslanarak); bayılmak, sara nöbeti geçirmek; namazda kahkaha ile gülmek. Bu durumlarda abdest yenilenmelidir.

Hanefi mezhebine göre uzuvları sırasıyla yıkamak (önce yüz, sonra kollar, sonra baş, sonra ayaklar) sünnettir ama farz değildir; sıralamayı bozmak abdesti geçersiz kılmaz. Şâfiî mezhebine göre ise sıraya uymak farzdır. Ancak iki mezhebin de tavsiyesi: ayet sırasına uygun olarak yapmak.

Abdest tamamlandıktan sonra kıbleye dönülerek "Eşhedü en lâ ilâhe illallâh, ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh" (kelime-i şehâdet) okunur. Ardından "Allâhümme'c-alnî mine't-tevvâbîne ve'c-alnî mine'l-mütetahhirîn" (Allah'ım beni çok tövbe edenlerden ve çok temizlenenlerden eyle) duası tavsiye edilir (Tirmizî).

Evet, abdestli iken giyilmiş olan mest veya su geçirmeyen ayakkabıların üzerine, abdest bozulduğunda yenisini almak yerine mesh yapmak Hanefi mezhebine göre caizdir. Mukim için 24 saat, yolcu için 72 saat süreyle geçerlidir. Süre dolduğunda veya mest çıkarıldığında ayaklar yeniden yıkanmalıdır.

Su bulunamazsa veya hastalık vb. sebeple su kullanmak mümkün değilse <b>teyemmüm</b> yapılır. Teyemmüm, niyet ederek temiz bir toprak veya taş üzerine ellerin sürülmesi, yüzün meshedilmesi ve ardından ellerin yine toprağa sürülerek kolların dirseklere kadar meshedilmesidir (Mâide 6). Su bulunduğunda teyemmüm geçersiz olur.

Dört Sünnî mezhep arasında temel uygulama aynıdır; farklar incedir. Hanefi'de niyet ve sıralama sünnettir, başın dörtte biri meshedilir. Şâfiî'de niyet ve sıralama farzdır, başın bir kısmı (birkaç saç teli yeterli) meshedilir. Mâlikî'de uzuvları sürekli ovuşturmak (delk) farzdır. Hanbelî'de sıralama farzdır, ayaklar yıkamak yerine bazı durumlarda mesh edilebilir.

Hatırla İslam uygulaması, abdestin 12 adımlık görsel-anlatımlı rehberini sunar. Her adım için kısa bir animasyon ve açıklama vardır; sıralama otomatik olarak takip edilir. Yeni başlayanlar için ideal bir öğrenme aracıdır.

Belirli bir süre sınırı yoktur. Abdest geçerli olduğu sürece (abdesti bozan bir şey olmadıkça) ne zaman istersen namaz kılabilirsin. Sabah abdest alıp gün boyu o abdestle beş vakti kılmak da mümkündür. Pratikte ise her namaz öncesi yeni abdest almak müstehaptır (sevap olarak); Hz. Peygamber (sav) bunu "nur üstüne nur" olarak tarif etmiştir.

Hayır, şart değil — sünnettir. Bir kez yıkamak farzı yerine getirir ve abdest geçerli olur. Hz. Peygamber (sav) genelde üç kez yıkamış, bazen iki, bazen bir kez yıkamıştır. Bir kez tam ve düzgün yıkamak, üç kez gelişigüzel yıkamadan daha makbuldür. Üç defa yıkamak abdesti tamamlayan ve sevabını artıran sünnet uygulamadır.

Hilâllemek, parmaklarla sakalın veya saçın arasına su geçirerek tüm cilde su ulaşmasını sağlamaktır. Sakal varsa: ıslak parmakları sakalın altından yukarı doğru tarayarak hilâllemek sünnettir. Saç meshi sırasında parmaklar saçın arasından geçirilebilir. Parmak araları da aynı şekilde hilâllenir — sağ elin parmak aralarını sol el ile, sol elin parmak aralarını sağ el ile geçerek. Hilâllemek sünnettir, farz değil.

Misvak, "erâk" ağacının dalından yapılan doğal bir diş fırçasıdır. Hz. Peygamber (sav) abdest ve namaz öncesi misvak kullanmayı sıkça tavsiye etmiştir: "Eğer ümmetime zor gelmeyecek olsaydı, her namaz öncesi misvak kullanmayı emrederdim" (Buhârî). Misvak abdestin bir farzı değil, sünnet bir uygulamadır. Modern diş fırçası ve diş macunu da aynı amacı görür; misvak yerine kullanılması caizdir.

Klasik fıkıh kitaplarında abdest sırasında dünyevi konuları konuşmak mekruh olarak değerlendirilir; ama gerekli/zorunlu konuşma (örn. evdekilerle iletişim) abdestin geçerliliğine zarar vermez. Sünnete uygun olan: abdest alırken duaları (kelime-i şehâdet vb.) okumak, mümkünse sessizce yapmaktır. Abdest sonunda dua etmek ise özellikle sevaplıdır.

Kına, suyun cilde ulaşmasını engellemeyen bir madde olduğu için abdest geçerlidir. Kına geleneksel olarak Müslüman kadınların ve bazı bölgelerde erkeklerin kullandığı doğal bir boyadır; bilinen tüm fıkhî kaynaklar kına ile alınan abdesti caiz görür. Bu, oje veya tırnak cilasından farklıdır (aşağıya bakınız).

Hayır. Oje tırnak yüzeyinde kalın bir tabaka oluşturur ve suyun cilde ulaşmasını engeller. Bu yüzden oje sürülmüş tırnaklarla alınan abdest geçerli değildir; abdest için ojenin çıkartılması gerekir. Suya geçirgen olduğu iddia edilen "helal oje" ürünleri pazarda bulunsa da fıkhî tartışma sürmektedir; ihtiyaten klasik oje çıkartılarak abdest alınması tavsiye edilir.

Hayır, şart değildir. Bir abdest, abdesti bozan bir şey olmadıkça geçerliliğini korur ve onunla istediğin kadar namaz kılabilirsin. Ancak her namaz öncesi yeni abdest almak müstehaptır; Hz. Peygamber (sav) bunu sıkça yapmış ve tavsiye etmiştir (Tirmizî). Yeni abdest "nur üstüne nur" olarak adlandırılır.

Sadece yorgun olmak teyemmüm için yeterli mazeret değildir; soğuk hava, yorgunluk veya zaman darlığı teyemmümü meşru kılmaz. Teyemmüm ancak şu durumlarda caizdir: 1) Su gerçekten bulunamadığında (örn. çölde, yolculukta), 2) Hastalık nedeniyle su kullanmak zarar verecekse (doktor onayı veya kuvvetli kanaat), 3) Suyu kullanmak hayati tehlike oluşturacaksa (örn. çok soğukta açık yara). Bu durumlarda toprak/taşa elle sürerek niyet ile teyemmüm yapılır.

Hayır. Abdestte suyu israf etmek mekruhtur. Hz. Peygamber (sav) bir avuç gibi az su ile abdest aldığı rivayet edilmiştir. Su musluğu sürekli açık tutarak, gerekli olandan çok fazla su tüketerek abdest almak fıkhen hoş karşılanmaz. Bir uzvu yıkarken musluğu kapatıp tekrar açmak, suyu ölçülü kullanmak hem sünnete uygundur hem de çevreye saygıdır.

Mest, deri veya su geçirmez malzemeden yapılmış ve ayağı bilekten yukarıya doğru sıkıca kavrayan ayakkabıdır; üzerine mesh fıkhen caizdir. İnce çorap (pamuklu, ince yün vb.) mesh için yeterli değildir — su geçirgen olduğu için ayak yıkanmış sayılmaz. Kalın, su geçirmez, yürünebilir özellikte çorap ("cevreb" denilen) için mesh caizdir ama bunun şartları (kalınlık, dayanıklılık) tartışmalıdır. Genel kabul: deri mest veya su geçirmez bot için mesh caizdir.

Cünüplük (büyük hades) durumunda abdest yetmez; gusül abdesti (boy abdesti) alınması gerekir. Gusülde önce ağza ve burna su verilir, sonra tüm beden — saçın dibinden ayak parmaklarına kadar tek bir cilt kuru kalmayacak şekilde — yıkanır. Cünüplük halinde namaz kılınamaz, Kur'an'a el sürülemez ve oruç tutulamaz. Gusül alındıktan sonra ayrıca abdest gerekmez; gusül abdest yerine geçer.