Abdestnasıl alınır?

Abdest, sözlükte "temizlik, güzellik" anlamına gelir. Dinî bir terim olarak ise namaz başta olmak üzere Kur'an-ı Kerim'e el sürmek ve tavaf gibi ibadetlerden önce yapılması gereken hükmî bir temizliktir. Mâide sûresi 6. âyetinde şöyle buyurulur:

"Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi yıkayın, başlarınızı meshedip topuklara kadar ayaklarınızı yıkayın."

Bu âyet abdestin dört farzının (yüz, kollar, baş meshi, ayaklar) temel kaynağıdır. Hadislerde Hz. Peygamber'in (sav) abdest alış biçimi detaylandırılmış ve sünnetleri belirlenmiştir.

Hanefi mezhebine göre abdestin 4 farzı vardır; bunlardan biri eksik kalırsa abdest geçersiz olur:

• Yüzü yıkamak — saç bitiminden çene altına, kulaktan kulağa kadar.
• Kolları dirseklerle birlikte yıkamak — dirsek de yıkanan kısma dâhildir.
• Başın dörtte birini meshetmek — el ıslatılarak başın üzerine sürmek.
• Ayakları topuklarla birlikte yıkamak — topuk yıkanan kısma dâhildir.

Bunların dışında niyet, besmele, üçer kez yıkamak, mazmaza, istinşâk, sıralama, kulakları ve boynu meshetmek, parmak araları ve sakalı hilâllemek sünnet; ovuşturmak (delk), her bir uzva fazla su dökmemek, israf etmemek ise edeptir.

Aşağıda Hanefi mezhebine göre tam abdestin 12 adımı yer almaktadır. Farzlar kalın olarak işaretlenmiştir.

1. Niyet et. Kalpten "abdest almaya niyet ettim" diyerek niyet edilir. Niyet kalp ile olur; dil ile söylenmesi sünnettir. Niyet abdestin sünnetlerindendir; Hanefi mezhebine göre niyetsiz alınan abdest de geçerlidir, ancak sevabı eksiktir.
2. Besmele çek. "Bismillâhirrahmânirrahîm" diyerek başla. Besmele abdestin sünnetlerindendir; abdeste bereket katar.
3. Elleri bileklere kadar yıkamak. Önce sağ, sonra sol el bileğe kadar üçer kez yıkanır. Parmak aralarının özellikle iyice yıkanmasına dikkat edilir; yüzüklü parmaklarda yüzük hafifçe oynatılarak suyun altına ulaşması sağlanır.
4. Ağza üç kez su almak (mazmaza). Sağ avuçla ağza su alınır, ağız çalkalanır ve su atılır. Bu işlem üç kez tekrar edilir. Oruçlu değilsen suyu boğaza kadar gargara yapmak müstehaptır; oruçlu isen hafifçe yapmak gerekir.
5. Burna üç kez su çekmek (istinşâk). Sağ avuçla burna su çekilir, sonra sol elle burun temizlenip su atılır. Üç kez tekrar edilir. Oruçlu değilsen burnun içine kadar suyu çekmek sünnettir; oruçlu isen suyu zorlayarak içeri çekme.
6. Yüzü üç kez yıkamak. Saç bitiminden çene altına ve bir kulaktan diğer kulağa kadar olan tüm yüz üçer kez yıkanır. Sakal varsa hilâllemek (parmakla aralarına su geçirmek) sünnettir. Yüzü yıkamak abdestin farzlarındandır.
7. Sağ kolu dirsekle birlikte üç kez yıkamak. Önce sağ kol, parmak uçlarından başlayarak dirsekleri içine alacak şekilde üç kez yıkanır. Dirseğin de yıkanan kısma dahil olması farzdır; sadece kolu yıkayıp dirseği atlamak abdesti geçersiz kılar.
8. Sol kolu dirsekle birlikte üç kez yıkamak. Aynı şekilde sol kol da parmak uçlarından dirsek dahil olmak üzere üç kez yıkanır. Kolları yıkamak abdestin farzlarındandır.
9. Başın dörtte birini meshetmek. Eller ıslatılır, başın en az dörtte birlik kısmı (Hanefiye göre) eller ile meshedilir. Şâfiî mezhebinde ise birkaç saç telinin meshedilmesi yeterlidir. Başı meshetmek abdestin farzlarındandır. Tamamını meshetmek sünnettir.
10. Kulakları ve boynu meshetmek. Aynı suyun ıslaklığıyla işaret parmaklarıyla kulakların içi, baş parmaklarla da dış kısmı meshedilir; ardından elin arka kısmıyla ense (boyun) meshedilir. Kulak ve boyun meshi sünnettir; abdesti tamamlar.
11. Sağ ayağı topukla birlikte üç kez yıkamak. Sağ ayak, parmak uçlarından başlayıp topuk dahil olmak üzere üç kez yıkanır. Parmak araları sol elin küçük parmağıyla hilâllenmesi sünnettir.
12. Sol ayağı topukla birlikte üç kez yıkamak. Sol ayak da aynı şekilde, parmak uçlarından topuk dahil olmak üzere üç kez yıkanır. Ayakları topuklarıyla birlikte yıkamak abdestin farzlarındandır; topuğu kuru bırakmak abdesti geçersiz kılar.

Abdest bittiğinde kıbleye dönülerek kelime-i şehâdet okunur ve duâ yapılır. Hz. Peygamber (sav) "Kim güzelce abdest alıp ardından şehâdet getirirse cennetin sekiz kapısı ona açılır" buyurmuştur (Müslim).

Aşağıdaki durumlar abdesti bozar; bunlardan biri gerçekleşirse yeniden abdest alınması gerekir:

• İdrar, dışkı veya gaz çıkmak (en yaygın bozucu).
• Vücuttan akan kan, irin veya sarı su (Hanefi'de abdesti bozar).
• Ağız dolusu kusmak.
• Bilincin kapanacak şekilde uyumak (yatarak veya yaslanarak). Otururken kısa süreli uyuklama abdesti bozmaz.
• Bayılmak, sara nöbeti geçirmek, sarhoş olmak.
• Namazda kahkaha ile gülmek (Hanefi'de namaz dışında bu hüküm yoktur).

Yemek-içmek, kusma olmayan tükürmek, terlemek, kan vermek vb. durumlar abdesti bozmaz. Şüphe durumunda — abdesti bozan bir şey olup olmadığından emin değilsen — son durumdan kesin olan abdestli halin esas alınması temel kaidedir.

Mest üzerine mesh: Abdestli iken giyilen mest veya su geçirmeyen ayakkabıların üzerine, abdest bozulduğunda yenisini alırken mesh yapılabilir. Süre, mukim (yerleşik) için 24 saat, yolcu için 72 saat'tir. Süre dolduğunda veya mest çıkarıldığında ayaklar yeniden yıkanmalıdır.

Teyemmüm: Su bulunamazsa veya hastalık vb. sebeple su kullanmak zarar verirse, abdest yerine teyemmüm yapılır. Niyet edilir; temiz bir toprak, taş veya tuğla üzerine eller sürülür, ardından yüz meshedilir; eller tekrar yere sürülerek kollar dirseklere kadar meshedilir (Mâide 6). Su bulunduğunda veya engel kalktığında teyemmüm geçersiz olur ve abdest yenilenir.

Dört Sünnî mezhep arasında abdestin temel uygulaması aynıdır; farklar detaylardadır:

• Hanefi: Niyet ve sıralama sünnettir; başın dörtte biri meshedilir; dokunma (cinsler arası) abdesti bozmaz.
• Şâfiî: Niyet ve sıralama farzdır; başın bir kısmı (birkaç saç teli yeterli) meshedilir; cilt teması (mahrem olmayan kadın-erkek) abdesti bozar.
• Mâlikî: Niyet farzdır, sıralama sünnettir; uzuvları ovuşturmak (delk) farzdır.
• Hanbelî: Niyet ve sıralama farzdır; başın tamamı meshedilir; kanın abdesti bozma hükmü Hanefi'den farklıdır.

Türkiye'de yaygın uygulama Hanefi mezhebine göredir; bu sayfadaki rehber de onu esas alır.

Hatırla İslam uygulamasının abdest rehberi bölümü, 12 adımı görsel olarak adım adım gösterir. Her adımda kısa bir animasyon, hangi uzvun yıkandığı ve abdestin farz ya da sünnet bölümünden olduğu açıklanır.

Abdest tamamlandıktan sonra hemen Namaz nasıl kılınır? sayfasına geçebilir, vakit girdiyse Namaz vakitleri bölümünden hangi namazı kılacağını teyit edebilirsin.