Hacnedir, nasıl yapılır?

Hac, İslam'ın beş şartının beşincisidir. Mekke'deki Kâbe'nin etrafında dönmek (tavaf), Safa-Merve arasında yürümek (Sa'y), Arafat'ta vakfe yapmak, Mina ve Müzdelife'de gece geçirmek, şeytanı temsil eden sütunlara taş atmak ve kurban kesmekten oluşan kapsamlı bir ibadetler bütünüdür.

Hac, Hz. İbrâhîm (as) ve oğlu Hz. İsmâîl'in (as) Mekke'de yaşadıkları — Kâbe'nin inşası, Hz. Hâcer'in Hz. İsmâîl için su araması, Hz. İbrâhîm'in oğlunu kurban etme imtihanı — manevî olaylar etrafında şekillenir. Her ritüel bir tarihî olaya gönderme yapar ve Müslümanı bu manevî tecrübeye ortak eder.

Hac şu şartları taşıyan Müslümana ömürde bir kez farz-ı ayndır:

• Müslüman olmak
• Akıllı olmak
• Bulûğ çağına ermiş olmak
• Hür olmak
• Mâli güç: Yol ve konaklama masrafları + ailesinin geride bıraktığı dönem için nafakası
• Yol emniyeti: Yola çıkarken can ve mal güvenliği olmalı (savaş, salgın yok)
• Bedeni sağlık: Yolculuğa dayanıklı, ihram yasaklarına uyabilecek durumda
• Vakit: Hac vaktine yetişebilecek zaman dilimi
• Kadın için ek: Mahremi (eş, baba, oğul, kardeş vb.) ile yolculuk (Hanefi)

Bu şartlardan biri eksikse hac o yıl farz olmaz; sonraki yıllarda imkân doğduğunda yapılır. "Mâli güç" konusu önemlidir: borçlanarak hac yapmak Hanefi mezhebinde tavsiye edilmez; önce borçlar ödenmelidir.

Hz. Peygamber (sav) Vedâ Haccı'nda Hac-ı Kıran yapmıştır ama sahabe ve sonraki ümmete Temettü tavsiye etmiştir; çünkü Temettü'de iki ihram arasında dinlenme ve günlük hayata dönüş vardır.

Haccın 3 farzı (Hanefi):

• İhram — niyet ve telbiye ile başlangıç
• Arafat vakfesi — Arefe günü öğleden ertesi sabaha kadar Arafat'ta bulunmak
• Ziyaret tavafı — 10-12 Zilhicce arası Mekke'de yapılan tavaf

Vâcipler: Sa'y (Safa-Merve), Müzdelife vakfesi, Şeytan taşlama, Vedâ tavafı, Halk/Taksir (saç tıraşı), Kurban (Temettü ve Kıran haccında).

Sünnetler: Kudum tavafı, Mina'da gece kalmak (11-13 Zilhicce), Telbiye getirmek, Hacer-i Esved'i selamlamak, Multezem duası, Zem zem suyu içmek, Medine ziyareti.

Aşağıda Türkler'in en yaygın yaptığı Temettü Haccı'nınana aşamaları sırasıyla:

1. Mîkat'ta ihrama gir. Mekke'ye yaklaşırken belirlenmiş "Mîkat" sınırlarından birine gelindiğinde ihrama girilir. Erkekler iki parça dikişsiz beyaz kumaş (izâr ve ridâ) giyer; kadınlar normal örtülü kıyafetlerini bırakır. Niyet edilir ve telbiye getirilir: "Lebbeyk Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, inne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerîke lek."
2. Mekke'ye varış ve kudum tavafı (Temettü/Kıran için). Mekke'ye varıldığında Mescid-i Harâm'a girilip Hacer-i Esved köşesinden başlayarak Kâbe etrafında 7 kez dönülür (tavaf). Bu "kudum tavafı" sünnettir; Temettü ve Kıran haccı yapanlar için Sa'y'a hazırlıktır. İlk 3 tur erkekler kısa adımlarla seri yürür ("remel"). Tavaftan sonra Makâm-ı İbrâhîm arkasında 2 rekât namaz kılınır.
3. Safa-Merve arası Sa'y yap. Tavaftan sonra Safa tepesine çıkılır, kıbleye dönülüp dua edilir. Sonra Merve'ye yürünür; iki yeşil işaret arasında erkekler hızlı yürür. Merve'den tekrar Safa'ya... Bu 4 gidiş + 3 dönüş = 7 turdur. Sa'y, Hz. Hâcer'in (Hz. İsmâîl için su ararken yaptığı yürüyüş) anısına yapılır. Temettü haccı yapanlar burada ihramdan çıkar (saç tıraşı/kısaltma).
4. Mina'ya gidiş (8 Zilhicce — Terviye günü). Zilhicce'nin 8. günü öğleden önce ihrama yeniden girilir (Temettü için) ve Mina'ya gidilir. Mina'da öğle, ikindi, akşam, yatsı ve ertesi sabah olmak üzere 5 vakit namaz kılınır. Mina'da gece geçirilir.
5. Arafat vakfesi (9 Zilhicce — Arefe günü). Sabah namazından sonra Arafat'a gidilir. Arefe günü öğle vaktinden güneş batışına kadar Arafat sınırları içinde bulunmak HACCIN FARZLARINDANDIR — bu kısma katılmayan hac yapmamış sayılır. Vakfe (durma): namazlar kısaltılır ve cem edilir; gün boyu tövbe, istiğfar, telbiye ve dua yapılır. Bu, haccın doruk noktasıdır.
6. Müzdelife'de gece (9 Zilhicce akşamı). Güneşin Arafat'ta batışıyla telbiye getirilerek Müzdelife'ye gidilir. Akşam ve yatsı namazları Müzdelife'de birleştirilerek kılınır. Burada gece geçirilir (vacip). Şeytan taşlamak için taşlar burada toplanır (yaklaşık 49 veya 70 küçük taş).
7. Bayram günü şeytan taşlama (Akabe cemresi). 10 Zilhicce sabahı, gün doğmadan önce Müzdelife'den Mina'ya geçilir. Akabe cemresine (Şeytan'ı temsil eden üç sütundan en büyüğü olan) 7 küçük taş atılır. Her taşta "Bismillâhi Allâhu Ekber" denir. Bu, Hz. İbrâhîm'in (as) şeytanı kovduğunu temsil eder.
8. Kurban kes ve tıraş ol. Akabe taşlamasından sonra Temettü ve Kıran haccı yapanlar kurban keser (vâcip). Tüm haclar için kurban sünnettir. Ardından erkekler saçlarını tıraş eder (halk) veya kısaltır (taksir); kadınlar saçlarından parmak ucu kadar kısaltır. Bu, ihramdan çıkışın bir parçasıdır.
9. Ziyaret tavafı + Sa'y (10-12 Zilhicce). Kurban ve tıraştan sonra Mekke'ye dönülüp Ziyaret Tavafı (Tavâf-ı ifâda / Tavâf-ı rükn) yapılır. Bu hacın FARZLARINDANDIR. Eğer kudum tavafı sırasında Sa'y yapılmamışsa burada yapılır. Bu tavaf tamamlandığında ihramın tüm yasakları kalkar.
10. Mina'da teşrik günleri (11-12-13 Zilhicce). Ziyaret tavafından sonra Mina'ya dönülür. 11. ve 12. günlerde her gün öğleden sonra üç şeytanı (küçük, orta, büyük) sırasıyla 7'şer taşla taşlama yapılır. 12. gün taşlamadan sonra Mekke'ye dönenler haccı bitirmiş sayılır; 13. günü de orada geçirenler ek bir taşlama daha yapar.
11. Vedâ tavafı (ayrılırken). Mekke'den ayrılmadan önce son bir kez Mescid-i Harâm'a gidilip Kâbe etrafında 7 kez tavaf edilir. Bu "Vedâ Tavafı" haccın VÂCİPLERİNDENDİR (Hanefi). Mekke'ye yakın oturanlar ve hayızlı kadınlar için vâcip değildir. Vedâ tavafı, Kâbe'ye veda etmek ve son duayı yapmaktır.

Türkiye'den hac iki yolla yapılır:

• Diyanet hacı: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın organize ettiği resmi hac kafileleri. Ön kayıt diyanet.gov.tr üzerinden yapılır; her yıl yapılan kura ile sıralama belirlenir. Bekleme süresi 10-15 yıl olabilir. Daha ekonomik (300.000-500.000 TL aralığında).
• Acente hacı: Diyanet'in izinli olduğu özel seyahat acentaları aracılığıyla. Daha hızlı (yıl içinde mümkün) ama maliyetli (500.000-900.000 TL+). Çeşitli paket seçenekleri vardır.

Hac kaydı için gerekenler: T.C. kimlik kartı veya pasaport, sağlık raporu, aşı kartı, banka teminatı veya ödeme planı. Detaylar her yıl güncellenir; Diyanet'in resmi sitesinden takip edilmelidir.

Hatırla İslam uygulaması hac yapanlar için özel bir bölüm sunar: adım adım hac rehberi, telbiye, tavaf duaları, Sa'y duaları, vakfe duaları — hepsi Arapça, Türkçe okunuş ve anlamıyla. Mekke ve Medine için ayrı namaz vakti hesaplaması yapılır; kıble pusulası Mescid-i Harâm yakınında otomatik kalibre edilir.

Hac öncesi hazırlık için Umre sayfasını, Kurban Bayramı ile birlikte yapılan ibadetler için Kurban ve Bayram namazı sayfalarını inceleyebilirsin.