Namaz Vakitlerinasıl hesaplanır?

Diyanet İşleri Başkanlığı namaz vakitlerini astronomik temelli bir yöntemle belirler. Fecr-i sadık (imsak) için güneşin ufkun yaklaşık 18° altında olduğu an, yatsı için yaklaşık 17° altında olduğu an esas alınır. Öğle vakti güneşin gökyüzündeki en yüksek noktayı (zeval) geçtiği an; akşam vakti ise güneşin batma anıdır. Hesaplamalara her şehir için belirlenmiş kısa bir ihtiyat süresi eklenir.

Evet, ikisi de aynı vaktin başlangıcıdır. İmsak; sabah namazının girdiği ve oruçta yeme-içmenin sona erdiği vakittir. Sabah namazı imsak ile başlar ve güneşin doğuşuna kadar devam eder; güneşin doğuşundan yaklaşık 40-50 dakika sonra (kerâhet vakti çıkıncaya kadar) namaz kılmak mekruhtur.

Fecr-i kâzib (yalancı şafak), tan yerinde dikine uzanan ve kısa sürede kaybolan ışıktır; vakit girmemiştir. Fecr-i sadık (gerçek şafak) ise ufuk boyunca enine yayılan ve giderek artan aydınlıktır. Namaz vakti — yani imsak — fecr-i sadık ile başlar. Diyanet'in resmi takvimi fecr-i sadık temelinde hesaplanır.

Hayır. Güneşin doğuşu (işrâk) bir namaz vakti değildir; sabah namazının çıktığı andır. Güneş doğmaya başladığı andan tam yükselip yaklaşık bir mızrak boyu (yaklaşık 40-50 dakika) yükselinceye kadar olan süre kerâhet vaktidir ve bu vakitte nafile namaz kılınmaz.

Namaz vakitleri güneşin gökyüzündeki konumuna göre hesaplandığı için, enlem ve boylamı farklı her şehir farklı vakit görür. Türkiye doğu-batı yönünde geniş bir ülke olduğundan İstanbul ile Iğdır arasında namaz vakitleri yaklaşık 50-60 dakika farklılaşabilir. Bu yüzden uygulamalarda mutlaka konumunuzu veya şehrinizi doğru seçmek gerekir.

Namaz vakitleri güneşin konumuna göre hesaplandığından, saat dilimi politikası (yaz saati uygulanması veya kaldırılması) vakitlerin astronomik anını değiştirmez; yalnızca saat üzerindeki gösterimini öteler. Türkiye 2016'dan itibaren yaz saati uygulamasını kaldırarak yıl boyunca UTC+3'te kalmıştır; bu nedenle ülkemizde mevsimlik bir saat değişikliği yaşanmaz.

İhtiyat süresi, Diyanet'in astronomik olarak hesaplanan vakitlere ekosistem ve hava şartlarındaki belirsizliklere karşı eklediği kısa bir güvenlik payıdır. Genellikle birkaç dakikadır ve her vakit için ayrı belirlenir. Amacı, vakit henüz tam girmemişken namaza başlama riskini ortadan kaldırmaktır.

Türkiye'de resmi namaz vakitleri T.C. Cumhurbaşkanlığı bünyesindeki Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından hazırlanır ve yayımlanır. Diyanet'in resmi sitesi (namazvakitleri.diyanet.gov.tr) tüm il ve ilçeler için günlük, aylık ve yıllık vakit takvimlerini ücretsiz olarak sunar.

Hatırla İslam, namaz vakitlerini Diyanet İşleri Başkanlığı'nın hesaplama yöntemi esas alınarak, cihazınızın konumuna veya seçtiğiniz şehre göre belirler. İlk yüklemeden sonra vakitler önbelleğe alındığı için uygulama internet bağlantısı olmadan da doğru vakitleri gösterebilir.

İmsak ile güneşin doğuşu arasındaki süre — yani sabah namazı vaktinin uzunluğu — mevsime ve şehre göre değişir. Türkiye'de yaz aylarında bu süre yaklaşık 80-90 dakika; kış aylarında 75-85 dakikadır. Yani imsak girdikten sonra sabah namazını kılmak için ortalama 1 saat 20 dakikalık bir vaktin olur. Süre dolduktan sonra güneş doğmuş olur ve sabah namazının çıkış vakti gelir.

Akşam (mağrib) ile yatsı (işâ) arasındaki süre, güneşin batışından sonra şafak ışığının tamamen kaybolması için geçen zamandır. Türkiye'de bu süre yıl boyunca yaklaşık 70-100 dakika arasındadır; yaz aylarında 90-100 dakikaya kadar uzar, kış aylarında 70-80 dakikaya kadar kısalır. Yatsı vakti girdikten sonra imsak vaktine kadar devam eder.

İkindi vakti, güneşin gökyüzündeki tepe noktasından (zeval) sonra eğilmeye başlaması ve cisimlerin gölgesinin belirli bir orana ulaşmasıyla başlar. Hanefi mezhebine göre cisimlerin gölgesi kendi boyunun iki katına ulaştığında ikindi vakti girer; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise gölge kendi boyu kadar olunca ikindi girer. Diyanet'in resmi takvimi Hanefi yaklaşımını esas alır; bu yüzden ikindi diğer mezhep takvimlerine göre biraz daha geç görünür.

Yatsı namazı vakti, yatsı ezanı okunduğu andan başlar ve imsak vaktine (sabah ezanına) kadar devam eder. Yani yatsı sabaha kadar kılınabilir. Ancak sünnete uygun olan, yatsıyı vakti girdikten sonra fazla geciktirmeden, gecenin ilk üçte birinde kılmaktır. Vitir namazı yatsıyla birlikte ya da gece yarısından sonra teheccüd vaktine kadar kılınabilir.

Pratikte aynı kabul edilse de teknik olarak küçük bir fark vardır. Ezan, namaz vaktinin girdiğini ilân etmek için okunur — yani ezan namaz vaktinin başlangıcına işaret eder. Camiler arası birkaç saniyelik gecikmeler olabileceğinden, ezan duyulduğunda vakit genelde girmiş olur. Diyanet'in resmi takvimine veya güvenilir bir uygulamaya bakmak en hassas bilgiyi verir.

Farkın iki sebebi vardır. Birincisi: hesaplama parametreleri. Müslüman Dünya Birliği imsak için 18°, yatsı için 17°; Mısır Genel Araştırma Kurumu 19.5°/17.5°; Diyanet ise 18°/17° kullanır. İkincisi: ihtiyat süresi. Diyanet her vakte birkaç dakikalık güvenlik payı ekler, çoğu uluslararası kaynak eklemez. Bu yüzden Diyanet vakitleri diğerlerinden 1-3 dakika farklı görünür.

Evet. Konum izni vermek yerine elle şehir seçerek namaz vakitlerini görebilirsiniz. Çoğu uygulama (Hatırla İslam dâhil) Türkiye'nin 81 ilinin tamamını listeler; seçtiğiniz şehrin merkezi koordinatları üzerinden vakitler hesaplanır. Şehir merkezi ile uzak ilçeler arasında 1-2 dakika fark olabilir; tam hassasiyet için konum izni vermek tercih edilir.

Hayır. Vakit girmeden kılınan namaz geçersizdir; vakit girdikten sonra yeniden kılınması gerekir. "Vakit" namazın dışındaki farzlardandır ve vakit girmemişse niyet bile geçersizdir. Şüphe durumunda Diyanet'in resmi takvimine bakarak vakitten birkaç dakika sonra başlamak daha güvenlidir.

Akşam (mağrib) namazı vakti, güneşin tam batışıyla başlar ve ufukta kalan kızıllığın tamamen kaybolmasıyla — yani yatsı vaktinin girmesiyle — sona erer. Türkiye'de bu süre yıl boyunca yaklaşık 70-100 dakika arasındadır. Sünnete uygun olan, akşam namazını vakti girer girmez kılmaktır; geciktirmek mekruhtur.

İkisi aynı anı işaret eder. Sahur, oruç tutanın imsak öncesinde yediği son öğündür; ayrı bir "sahur vakti" yoktur. Gecenin imsak vaktine kadar olan herhangi bir anında sahur yenebilir. İmsak girdiği an oruçta yeme-içme kesilir ve aynı anda sabah namazı vakti başlar. Ramazan'da imsak vakti 5-10 dakika önce sahuru bitirmek yaygın bir ihtiyat uygulamasıdır.