Fitre (sadaka-i fıtr) nedir, kimlere vâciptir?
Fitre, Ramazan ayının sonunda, temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan her Müslümanın kendisi ve nafakasıyla yükümlü olduğu kişiler için verdiği vâcip sadakadır. Zekâttan farklı olarak malın üzerinden bir yıl geçme şartı yoktur ve mal üzerinden değil kişi başına hesaplanır.
Fitre ne zaman verilir?
Fitrenin bayram namazından önce verilmesi gerekir. Ramazan ayı içinde, hatta Ramazan'dan önce erken vermek de câizdir ve ihtiyaç sahibinin bayrama hazırlanmasına imkân verdiği için tercih edilir. Bayram namazından sonraya kalırsa borç düşmez; geç de olsa ödenir.
Fitre kişi başı ne kadar?
Klasik ölçü, bir kişinin bir günlük yiyecek ihtiyacıdır: buğdaydan yarım sâ' (yaklaşık 1520 gram), arpa, hurma veya kuru üzümden bir sâ' (yaklaşık 3250 gram). Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı her Ramazan bu ölçünün güncel para karşılığını asgari miktar olarak ilan eder. Bu bir alt sınırdır; imkânı olan kendi sofrasındaki gerçek maliyeti esas alarak daha fazlasını verebilir.
Aile bireyleri için ayrı ayrı fitre verilir mi?
Evet. Kişi kendisi ve nafakasıyla yükümlü olduğu herkes için (eş, çocuklar, bakmakla yükümlü olduğu anne-baba) ayrı ayrı fitre verir. Ramazan'da doğan bebek için de verilir. Kendi geliriyle geçinen ve nisap üzerinde malı olan yetişkin çocuk kendi fitresini kendisi verir.
Fidye nedir, kimler verir?
Fidye, oruç tutamayan ve sonradan kazâ etme imkânı da bulunmayan kişinin her oruç günü için bir fakiri doyurmasıdır. Şifa ümidi olmayan sürekli hasta ile oruca gücü yetmeyecek kadar yaşlı kişiler fidye verir. Hamile, emziren, yolcu veya geçici hasta kişi fidye değil, sonradan kazâ tutar.
Bir günlük fidye ne kadardır?
Bir günlük fidye, bir fitre miktarına eşittir — yani bir fakirin bir günlük yemek bedeli. Ramazan'ın tamamı için 30 gün üzerinden hesaplanır. Fidye Ramazan içinde günü geldikçe verilebileceği gibi, ay sonunda toplu olarak da ödenebilir.
Fitre ve fidye kime verilir?
Zekât verilebilen kişilere verilir: nisap miktarı malı olmayan ihtiyaç sahibi Müslümanlara. Anne-baba, dede-nine, çocuk-torun ve eşe verilmez — bunlara zaten nafaka borcu vardır. Cami, dernek ve vakıf gibi kurumlara verilen yardım fitre yerine geçmez; kurum bunu doğrudan ihtiyaç sahibine ulaştırıyorsa vekâleten mümkündür.
Oruç borcuyla vefat eden kişi için fidye verilir mi?
Oruç borcu olduğu hâlde vefat eden kişi vasiyet etmişse, mirasının üçte birinden fidye ödenir. Vasiyet etmemişse mirasçılar kendi istekleriyle ödeyebilir. Bu konuda mezhepler arasında görüş farkları bulunur.
