Abdest ile ilgili hadisler

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- zahiri temizliğin abdest ve gusül ile olacağını ve bunun namazın şartı olduğunu haber vermiştir. "Elhamdülillah mizanı doldurur." sözü, Allah Teâlâ'ya bir övgü ve senadır. O'nun kemal sıfatları ile vasfedilmesi kıyamet günü tartılacak ve ameller terazisini dolduracaktır. "Subhânallâhi velhamdulillâh" sözleri, Allah Teâlâ'nın bütün eksik ve noksanlıktan uzak olduğu ve O'nun celaline yakışan kâmil sıfatlara sahip olduğunu ifade eder. Bununla birlikte O'nun sevgisi ve tazim edilmesi yer ile gökler arasını doldurur. "Namaz nurdur" sözü kulun kalbinde, yüzünde, kabrinde ve tekrardan dirildiğinde nur olacağı ifade edilmiştir. "Sadaka burhandır" sözü Müminin imanının samimi olduğuna, bunun karşılığında verilecek olan vaade inanmadığı için ondan yüz çeviren münafıktan farklı olduğuna delildir. "Sabır ışıktır" sabır; nefsi tahammülsüzlük ve öfkeden alıkoymaktır. Bununla birlikte güneş ışığı gibi ısı ve yakıcılık getiren bir ışıktır. Çünkü sabretmek zordur ve nefisle mücadele edip arzuladığı şeylerden onu engellemek gerekir. Sabır sahibi olan kimse nur, hidayet ve hak üzere devam etmektedir. Allah'a itaatte sabır, haramlara düşmemekte sabır ve bu dünyadaki musibetlere ve çeşit çeşit zorluklara sabırdır. "Kur'an lehine hüccettir" sözü, onu okuduğunda ve onunla amel ettiğinde lehine hüccet olur. "Aleyhine hüccettir" sözü onu okumayı ve onunla amel etmeyi terk ettiğinde aleyhine hüccet olur. Sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bütün insanların uykularından uyandığını ve çeşitli işlerde çalışmak için evlerinden çıkıp koşuşturduklarını haber vermiştir. Onlardan bazısı Allah'a itaat üzere hareket eder ve canını Cehennem'den azat eder. Bazıları da bu şekilde hareket etmeyerek günahlara dalar ve bunlarla helak olup Cehennem'e gider.

• Temizlik iki çeşittir: Dış temizlik abdest ve gusül ile, iç temizlik ise tevhit, iman ve salih amel ile olur.
• Bu dünyada ve kıyamet gününde kul için bir nur olduğu için namazı kılmanın önemi vurgulanmıştır.
• Sadaka vermek imanın samimiyetine delildir.
• Kur'an'ı tasdik edip onunla amel etmek çok önemlidir. Çünkü ya lehine ya da aleyhine hüccet olacaktır.
• Nefis itaatler ile meşgul edilmezse, o seni günahlarla meşgul eder.
• Her insan çalışmak zorundadır. Ya itaatler ile kendini özgür bırakır ya da itaatsizlik ederek kendini helak eder.
• Sabır, tahammül ve ecrini Allah'tan beklemeyi gerektirir ve sabırda meşakkat vardır.

Osman -radıyallahu anh-, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in aldığı abdestin daha iyi anlaşılması için abdest almayı uygulamalı bir şekilde öğretmiştir. Bir kap su istemiş ve önce ellerine üç kez su döküp yıkamıştır. Sonra sağ elini kabın içine sokup bir avuç su almış bu suyla ağzını çalkalayıp tükürmüştür. Sonra nefes alarak genzine kadar su çekmiş ve sümkürerek dışarı çıkarmıştır. Sonra yüzünü üç kez yıkamış, sonra da kollarını dirsekler ile beraber üç kez yıkamıştır. Ellerini ıslattıktan sonra başını bir kez mesh etmiştir. Son olarak da aşık kemiklerine kadar ayaklarını üç kez yıkamıştır. Osman -radıyallahu anh- abdest almayı bitirdikten sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bu şekilde abdest aldığını etrafındakilere haber vermiştir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- kendisinin abdest aldığı gibi abdest alıp, sonra da huşulu bir şekilde Rabbinin huzurunda iki rekât namaz kılan kimseye, geçmiş günahlarının bağışlanacağı müjdesini vermiştir.

• Gece uykudan uyandıktan sonra ellerin kaba sokulmadan önce yıkanması vaciptir. Uyku haricindeki herhangi bir zamanda ise abdest almaya başlamadan önce ellerin kaba sokulmadan önce yıkanması müstehaptır.
• Öğretmen, öğrencinin bilgiyi en kolay şekilde anlayıp kavrayabileceği en kolay yolu izlemelidir. Uygulamalı göstermek bunun bir çeşididir.
• Namaz kılan kişi dünya işleriyle ilgili düşüncelerden uzak durmalıdır. Namazın tam ve kâmil olması kalbin namazda hazır olmasına bağlıdır. Yoksa insan düşüncelerden kurtulamaz. Bundan dolayı namaz kılan kişi nefsiyle mücadele etmeli ve bu düşünceleri devam ettirmemelidir.
• Abdeste sağdan başlamak müstehaptır.
• Mazmaza, istinşak ve istinsar arasındaki sıralamaya uymak meşru kılınmıştır.
• Yüz, kollar ve ayakların üçer kez yıkanması müstehaptır. Farz olan ise bir kez yıkanmasıdır.
• Yüce Allah'ın geçmiş günahları bağışlaması iki şeyin gerçekleşmesine bağlıdır: Hadislerde belirtildiği gibi abdest almak ve iki rekât namaz kılmak.
• Abdest azalarından her birinin bir sınırı vardır. Yüzün sınırı: Saçların başlangıcından çenenin altına, bir kulaktan diğer kulağa kadardır. Kolun sınırı: Dirseklerle beraber parmak uçlarına kadar kolun tamamıdır. Dirsek, kolun ve ön kolun birleştiği noktaya denir. Başın sınırı: Saçların ön kısmı ile ense arasındaki bölgedir. Kulakların mesh edilmesi de baştan sayılır. Ayakların sınırı: Aşık kemikleri ile birlikte ayağın tamamıdır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- namazın sıhhat şartlarından birisinin de taharet olduğuna açıklamıştır. Namaz kılmak isteyen kimsenin uyku, tuvalet ihtiyacı ve benzeri abdesti bozan şeyler ile abdesti bozulduğu zaman abdest alması farzdır.

• Büyük hadesten gusül, küçük hadesten abdest alıp temizlenmedikçe kişinin kıldığı namaz kabul edilmez.
• Abdest; ağıza bir avuç su alıp çalkaladıktan sonra onu çıkarmak, sonra nefes ile birlikte suyu burnunun içine çekmek sonra da onu sümkürerek çıkarmak, sonra üç defa yüzü yıkamak, sonra dirseklerle birlikte üç defa kolları yıkamak sonra başın tamamını bir defa mesh etmek ve son olarak da ayakların aşık kemikleri ile beraber üç defa yıkamaktır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- sünnet ve adaplarına riayet ederek abdest alan kimse için, alacağı bu abdest günahlarının bağışlanmasına ve hatalarının örtülmesine sebep olacağını haber vermiştir. Günahları el ve ayaklarının tırnak diplerinden çıkar.

• Abdestin, sünnetlerine ve adabına özen göstererek öğrenmeye ve buna göre amel etmeye teşvik edilmiştir.
• Abdestin fazileti ifade edilmiştir. Abdest, küçük günahlara kefarettir. Ancak büyük günahlara gelince onlar için tövbe edilmesi gerekir.
• Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in beyan ettiği gibi günahların çıkma şartı; abdesti tam bir şekilde ve halel getirmeden almaktır.
• Bu hadiste günahların kefareti, büyük günahlardan sakınmaya ve bunlardan tövbe etmeye bağlı kılınmıştır. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (Size, yasaklananların büyüklerinden kaçınırsanız, sizin kusurlarınızı (küçük günahlarınızı) örteriz) [Nisâ Suresi: 31. Ayet]

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- zahiri temizliğin abdest ve gusül ile olacağını ve bunun namazın şartı olduğunu haber vermiştir. "Elhamdülillah mizanı doldurur." sözü, Allah Teâlâ'ya bir övgü ve senadır. O'nun kemal sıfatları ile vasfedilmesi kıyamet günü tartılacak ve ameller terazisini dolduracaktır. "Subhânallâhi velhamdulillâh" sözleri, Allah Teâlâ'nın bütün eksik ve noksanlıktan uzak olduğu ve O'nun celaline yakışan kâmil sıfatlara sahip olduğunu ifade eder. Bununla birlikte O'nun sevgisi ve tazim edilmesi yer ile gökler arasını doldurur. "Namaz nurdur" sözü kulun kalbinde, yüzünde, kabrinde ve tekrardan dirildiğinde nur olacağı ifade edilmiştir. "Sadaka burhandır" sözü Müminin imanının samimi olduğuna, bunun karşılığında verilecek olan vaade inanmadığı için ondan yüz çeviren münafıktan farklı olduğuna delildir. "Sabır ışıktır" sabır; nefsi tahammülsüzlük ve öfkeden alıkoymaktır. Bununla birlikte güneş ışığı gibi ısı ve yakıcılık getiren bir ışıktır. Çünkü sabretmek zordur ve nefisle mücadele edip arzuladığı şeylerden onu engellemek gerekir. Sabır sahibi olan kimse nur, hidayet ve hak üzere devam etmektedir. Allah'a itaatte sabır, haramlara düşmemekte sabır ve bu dünyadaki musibetlere ve çeşit çeşit zorluklara sabırdır. "Kur'an lehine hüccettir" sözü, onu okuduğunda ve onunla amel ettiğinde lehine hüccet olur. "Aleyhine hüccettir" sözü onu okumayı ve onunla amel etmeyi terk ettiğinde aleyhine hüccet olur. Sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bütün insanların uykularından uyandığını ve çeşitli işlerde çalışmak için evlerinden çıkıp koşuşturduklarını haber vermiştir. Onlardan bazısı Allah'a itaat üzere hareket eder ve canını Cehennem'den azat eder. Bazıları da bu şekilde hareket etmeyerek günahlara dalar ve bunlarla helak olup Cehennem'e gider.

• Temizlik iki çeşittir: Dış temizlik abdest ve gusül ile, iç temizlik ise tevhit, iman ve salih amel ile olur.
• Bu dünyada ve kıyamet gününde kul için bir nur olduğu için namazı kılmanın önemi vurgulanmıştır.
• Sadaka vermek imanın samimiyetine delildir.
• Kur'an'ı tasdik edip onunla amel etmek çok önemlidir. Çünkü ya lehine ya da aleyhine hüccet olacaktır.
• Nefis itaatler ile meşgul edilmezse, o seni günahlarla meşgul eder.
• Her insan çalışmak zorundadır. Ya itaatler ile kendini özgür bırakır ya da itaatsizlik ederek kendini helak eder.
• Sabır, tahammül ve ecrini Allah'tan beklemeyi gerektirir ve sabırda meşakkat vardır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, Mekke’den Medine’ye ashabıyla birlikte yolculuk yaparken, yolda bir suya rastladılar. Bazı sahabeler aceleyle abdest alıp ikindi namazını kılmak istediler. Ancak ayaklarının arka kısımlarının tam yıkanmadığı, suyun değmediği görüldü. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Abdesti tam almayanlar için ateşte azap ve helak vardır.” Onları abdest alırken özen göstermeleri ve abdesti tam almaları hususunda uyardı.

• Abdest alırken ayakları yıkamak farzdır. Çünkü mesh etmek caiz olsaydı, topuğu yıkamayı ihmal eden kimse ateşle tehdit edilmezdi.
• Yıkanacak olan uzuvların tamamının yıkanması farzdır. Kim yıkanması gereken uzvun küçük bir kısmını kasten ve dalgınlıkla bırakırsa, namazı sahih olmaz.
• Bilmeyenlere öğretmenin ve yol göstermenin önemi ifade edilmiştir.
• Âlim, farzları ve sünnetleri gereği gibi yerine getirmeyen kimseleri gördüğünde uygun bir üslupla uyarıp yapılan yanlışı gösterir.
• Muhammed İshak ed-Dehlevî şöyle demiştir: Hakkıyla (mükemmel) bir abdest almak üç çeşittir: Farz olan, abdest uzvunu bir defa yıkamak; sünnet üç defa yıkamak ve müstehap olan ise üç defa yıkayıp bazı uzuvların bitiminden sonrasını da yıkamaktır. (Kolları yıkarken dirseklerden pazılara doğru yıkamak gibi)

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bazı taharet ahkâmını açıklamıştır. Bunlardan bazıları şunlardır: Birincisi: Abdest alan kimsenin nefes alarak burnuna suyu çekmesi sonra da sümkürerek bunu çıkarması gerekir. İkincisi: Kim tuvalet ihtiyacından sonra sudan başka (taş ve benzeri) şeyler ile avret mahallini temizlemek isterse, bunu en az üç, en fazla tam temizlendiğinden emin olduğu tek sayı ile temizlemelidir. Üçüncüsü: Gece uykusundan uyanan kimse, abdest almak için avucunu kabın dışında üç defa yıkamadan kabın içine sokmamalıdır. Çünkü elinin nerede gecelediğini bilemez ve eline necaset bulaşıp bulaşmadığından emin olamaz. Şeytan insana zarar verecek ya da suyu ifsat edecek şeyleri eline bulaştırarak o kimseye zarar verebilir.

• Abdest alırken istinşâk yapmak vaciptir. İstinşâk: Nefes alarak burna su çekmektir. İstinsâr yapmak da vaciptir. O da sümkürerek suyun burundan çıkarılmasıdır.
• Tek sayıda isticmar yapmak müstehaptır.
• Gece uykusundan uyanınca ellerin üç kez yıkanması meşru kılınmıştır.

Ebu Hureyre -radıyallahu anh-'ın rivayet ettiği bu hadis, güzel işlerde sağ ile başlama hususuna vurgu yapmaktadır. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şöyle dediği rivayet edilmiştir: «Elbise giydiğinizde» yani giymek istediğinizde demektir. «Abdest aldığınızda» abdest aldığınız esnada demektir. «Sağ tarafınız ile başlayınız» Solun zıddı olan sağ taraftır. Gömleği giyerken sağ kolunu, soldan önce giyer. Abdest alırken de sağ el ve ayağını solun önüne geçirir, yani önce yıkar. Sonra şunu iyi bil ki, abdest azalarında sağdan başlamanın müstehap olmadığı yerler vardır. Kulaklara mesh etmek, elleri ve yanakları yıkamak gibi. Çünkü bunlar bir seferde ve birlikte yıkanır. Kolu olmayan ve benzerleri kimselerde olduğu gibi sağı öne geçirir.

Abdullah b. Zeyd -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in nasıl abdest aldığını uygulamalı olarak göstermiştir. Küçük bir kap su istedi. Kabı eğerek su döküp kabın dışında ellerini üç kez yıkayarak abdest almaya başladı. Daha sonra elini kabın içine daldırıp bir avuç su aldı ve aynı anda hem ağzına hem de burnuna su verdi. Ağzındaki suyu tükürüp burnundakini de sümkürdü. Bunu üç kez tekrarladı Daha sonra kaptan bir avuç su alarak yüzünü yıkadı. Bunu da üç kez tekrarladı. Sonra kaptan bir avuç su alıp dirseklerine kadar kollarını yıkadı. Bunu iki kez tekrarladı. Sonra kabın içine ellerini sokarak ıslattı ve elleriyle başının ön kısmından başlayarak arka kısmındaki ensesine kadar meshetti. Sonra ellerini enseden geri döndürüp başının ön kısmına varıncaya kadar meshini tamamladı. Daha sonra aşık kemikleri de dahil olmak üzere ayaklarını yıkadı.

• Öğretmenin davranışı bilgiyi anlama ve pekiştirmede en etkili yöntemdir ve uygulamalı eğitim de buna bir örnektir.
• Abdestin bazı kısımlarında üç, bazı kısımlarında iki defa tekrarlanması caiz olup, bir defa yapılması farzdır.
• Hadiste belirtildiği gibi abdest uzuvlarının yıkanmasında sıraya riayet etmek farzdır.
• Yüzün sınırı saç bitiminden sakal ve çene altına ve bir kulaktan diğer kulağa kadardır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- abdest alırken ihmalkâr davranmaktan ve abdest uzuvlarını yıkarken noksanlık yapmaktan sakındırmış ve yıkama işleminin tamamlanmasına özen gösterilmesini teşvik etmiştir. Ayağın topuk kısmına su genellikle ulaşmaz. Abdest suyu ulaşmaz. Bundan dolayı abdestte ve kılınan namazda halel meydana gelir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, şer'î taharette ihmalkâr davranan bu kimsenin azaba uğratılacağını haber vermiştir.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Şeytan'ın durumunu ve gece namazına veya sabah namazına kalkmak isteyen kişiyle olan mücadelesini anlatmaktadır. Bir Mümin uykuya daldığında, Şeytan onun başının arkasına yani ensesine üç düğüm atar. Eğer Mümin uyanıp Allah Teâlâ'yı zikrederse ve Şeytan'ın vesveselerine icabet etmezse bir düğüm çözülür. Abdest alırsa bir düğüm daha çözülür. Eğer kalkar ve namaz kılarsa üçüncü düğüm de çözülür; böylece Allah’ın kendisini itaate muvaffak kılmasından duyduğu sevinçle, Allah’ın vaad ettiği sevap ve mağfirete dair müjdeyle neşeli ve zinde olarak sabaha erer. Bununla birlikte şeytanın düğümleri ve onun gevşetmesi de üzerinden kalkmış olur. Şayet bunu yapmazsa, nefsi kötü, kalbi mahzun, iyilik ve salih amel işleme konusunda tembelleşir. Çünkü o, Şeytan'ın bağıyla bağlanmış ve Rahman'ın yakınlığından uzaklaştırılmıştır.

• Şeytan, insanla Allah Teâlâ’ya itaati arasına engel koymak için her yolda sürekli çaba gösterir. Kulun Şeytan'dan kurtulması için Allah -Azze ve Celle-'den yardım istemekten, koruma ve muhafaza yollarına başvurmaktan başka çaresi yoktur.
• Allah Teâlâ'yı zikretmek ve O'na ibadet etmek, ruhta hareketlilik ve kalpte neşe meydana getirir. Tembelliği ve uyuşukluğu uzaklaştırır. Sıkıntıyı ve nefreti ortadan kaldırır. Çünkü bunlar Şeytan'ı kovar; zira bu hâller onun vesvesesindendir.
• Mümin bir kimse, Allah'a itaat eden bir kul olabilmek için Allah Teâlâ'nın onu muvaffak kılmasından hoşnut olur. Fazilet ve kemal mertebelerine ulaşamamasından dolayı da üzüntüye kapılır.
• Gaflet ve itaatlerden kaçınmak Şeytan'ın işi ve süslemesidir.
• Bu üç şey -Allah'ı zikretmek, abdest almak ve namaz- Şeytan'ı uzaklaştırır.
• Şeytanın düğümleri özellikle başın arka kısmına atması, oranın kuvvetlerin merkezi ve onların tasarruf alanı olmasındandır. Orayı bağladığında insanın ruhu üzerinde hâkimiyet kurması ve ona uyku bastırması mümkün olur.
• İbn Hacer el-Askalânî şöyle demiştir: "Önünde uzun bir gece var" sözünde gecenin zikredilmesi, bunun zahiren gece uykusuna mahsus olduğuna delalet eder.
• “İbn Hacer el-Askalânî şöyle demiştir: Zikir için belirli, özel bir lafız şart değildir. Bilakis Allah’ı zikretme vasfını taşıyan her şey geçerlidir. Buna Kur’ân tilaveti, Nebevî hadislerin okunması ve şer‘î ilimle meşgul olmak da dahildir. Bununla birlikte zikredilmesi en evlâ olan şey, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-’in şu sözüdür: Her kim gece uykusundan uyanır da şöyle derse: Allah’tan başka hak ilâh yoktur; O tektir, ortağı yoktur. Mülk O’nundur, hamd O’nadır ve O her şeye kadirdir. Hamd Allah’a mahsustur. Allah’ı tenzih ederim. Allah’tan başka hak ilâh yoktur. Allah en büyüktür. Allah'tan başka güç ve kuvvet yoktur. Sonra da: Allah’ım! Beni bağışla der veya dua ederse, duası kabul edilir. Abdest alırsa namazı da kabul edilir. Buhârî rivayet etmiştir.

Âişe -radıyallahu anha- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- için abdest alacağı suyu ve misvağını geceden hazırladığını haber vermiştir. Gecenin bir vakti Allah Teâlâ onu uykusundan uyandırırdı. Genellikle uykudan dolayı ağızda oluşan kokuyu gidermek için uyandığında misvakla dişlerini fırçalamaya başlardı. Sonra kendisine hazırlanan su ile namaz için abdest alır, sonra da gece namazı kılardı.

Bu hadiste Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ümmeti ve ona uyan ve iman eden kimseler üzerine zorluk,güçlük,sertlik olacağından korkmasa onlara her abdestle beraber misvak kullanmayı gerekli kılmayı emrederdi.Ancak o ümmetine merhametinden ve şefkatinden dolayı bunu yapmaktan geri durdu.Bunu mecburi olan farzlardan kılmadı.Ancak o müstehap olan sünnetlerden olup yapan sevap alır terk edende cezalandırılmaz.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- uykudan uyanan herkese üç defa istinsâr yapmasını, yani burnuna su çektikten sonra sümkürmesini tavsiye etmiştir. Bunun sebebi ise şeytanın (burun boşluğu/burnun iç kısmı) üzerinde geceyi geçirmesidir – ki bu, burnun tamamını ifade eder.

• Uykudan uyanan bir kimsenin burnundan Şeytan'ın izlerini gidermek için istinsâr yapması meşrudur. Abdest almak isterse, bu durumda istinsâr yapma emri daha da kesindir.
• İstinsâr, istinşakın faydasını tamamlar. Çünkü istinşak, burnu içten temizler, istinsâr ise su ile birlikte bu pislikleri dışarı atar.
• Bu, "gece uykusu" ifadesinin de belirttiği gibi, gece uykusuyla sınırlıdır ve bu durum yalnızca gece uykusu sırasında gerçekleşir ve kişinin geceleri daha derin ve uzun süre uyuma olasılığı daha yüksektir.
• Hadis, Şeytan'ın insana eşlik ettiği, fakat insanın bunu hissetmediğine delildir.

Abdullah b. Zeyd -radıyallahu anh- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in abdest alma şeklini haber veriyor.Onun abdest aldığını,suyu ağzına alıp sonra da onu tükürdüğünü,sonra suyu burnuna aldığını ve içindeki sümükleri ve diğer şeyleri temizlediğini,yüzünü üç defa,sağ elini dirseklere kadar üç defa,sol elini dirseklere kadar üç defa,sonra da başını yeni bir su ile mesh ettiğini sonra da iki ayağını pisliklerini izale edene kadar aşık kemikleriyle beraber yıkadı.

Muğîre b . Şu'be -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in alnına mesh ettiğini haber vermiştir. O da başın ön kısmındaki saçlardır. Sonra mesh etmeyi sarığın üzerinden tamamlamıştır. Başının bazısını mesh etmekle yetinmemiş, bilakis mesh etmeyi sarığın üzerinden tamamlamıştır. Bu ve başka hadislerde olduğu gibi Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in başka bir sünneti de mestler üzerine mesh etmektir. Subulu's-Selâm (1/72, 81) Teshîlu'l İlmâm 81/135)

Bu hadis, abdestin farzlarından birisinin de kolların dirseklerle beraber yıkanması gerektiğini açıklamaktadır. Dirseklerin tamamına vurgu yapılması, dirseklerin kolları yıkama kapsamına girdiğini göstermektedir. Delillerin geneli bunu desteklemektedir.

Bu hadiste Ebû Hureyre -radıyallahu anh- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in abdesti olmayan kimsenin namazının sahih olmadığına hükmettiğini haber vermiştir. Aynı zamanda abdest almadan önce Allah'ın ismini zikretmeyen; Bismillah demeyen kimsenin aldığı abdestin geçerli olmadığına hükmetmiştir. Hadis abdest alırken Bismillah demenin vacip olduğunun delilidir. Kim bilerek terk ederse abdesti batıldır. Kimde dini hükmünü bilmediği için yada unuttuğundan dolayı Bismillah demeden abdest alırsa abdesti geçerlidir.

Ömer -radıyallahu anh-'ın bildirdiğine göre, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- abdestini almış bir adam gördü ve o kimse ayağında abdest suyunun değmediği tırnak büyüklüğünde bir yer bırakmıştı. Eksik bıraktığı yeri işaret ederek ona: «Geri dön, abdestini güzelce al, abdestini tamamla ve her uzva yeteri kadar su ver.» buyurdu. Adam geri döndü, abdestini aldı ve sonra namaz kıldı.

• İyiliği emrederken, cahil ve gafillere yol gösterirken bunu geciktirmek caiz değildir. Özellikle münker, ibadetlerin ifsat olmasına yol açıyorsa muhakkak uyarılmalıdır.
• Abdest azalarının hepsini kapsayarak abdest almak farz olup, -az dahi olsa- bir kısmını bırakan kimsenin abdesti geçerli sayılmaz. Abdest alırken ara verdiği zaman dilimi uzunsa abdestini tekrar baştan alması gerekir.
• İstenilen abdesti düzgün bir şekilde almak, bu da onu tamamlayarak ve dinde emredildiği şekilde tam olarak yerine getirerek olur.
• Ayaklar abdest uzuvlarındandır ve sadece çıplak ayakların mesh edilmesi yeterli olmaz, ayakların yıkanması gerekir.
• Abdest uzuvlarından biri kurumadan önce diğerine geçip uzuvları yıkamaya ara vermeden art arda devam edilmelidir.
• Cehalet ve unutkanlık farzı ortadan kaldırmaz, aksine günaha girmeyi ortadan kaldırır. Cahil olması nedeniyle abdestini gerektiği gibi alamayan bu adam için Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bu sorumluluğu ondan düşürmemiştir. Ancak o kimseye tekrar abdest almasını emretmiştir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- cünüplükten temizlenmek için bir sa' ile beş müd arası değişen su ile gusül abdesti ve bir müd su ile de abdest alırdı. Sa': Dört müddür ve müd, yaratılış olarak orta halli bir insanın avuçlarını dolduracak miktardır.

• Su bulmak kolay olsa bile abdest ve gusül almak için kullanılacak suyu israf etmeden tasarruflu bir şekilde kullanmanın meşru olması ifade edilmiştir.
• Abdest ve gusül alırken suyun ihtiyaç duyulduğu kadar kullanılması müstehaptır. Bu, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sünnetidir.
• Abdest ve gusül alırken sünnet ve adap kurallarına riayet ederek, israfa kaçmadan veya aşırı kısıtlamadan tam bir şekilde gusül ya da abdest almak kastedilmektedir. Bunun yanı sıra zaman, suyun bolluğu veya azlığı gibi durumlar da göz önünde bulundurulmalıdır.
• Cünüplük, meni gelen veya cinsel ilişkide bulunan kimse için kullanılır. Bu durum, kişinin namaz ve ibadetlerden uzak durmasını gerektirdiği için bu isim verilmiştir; kişi bu hâlden temizlenene kadar ibadetlerden uzak kalır.
• Sâ‘, bilinen bir ölçü birimidir ve burada kastedilen, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in dönemindeki sâ‘dır. Bu, iyi kalitedeki buğdaydan 480 miskal ağırlığındadır ve litre olarak yaklaşık 3 litreye tekabül eder.
• Müd, şer‘î bir hacim ölçüsüdür. Normal bir insanın iki avucunu doldurup ellerini uzattığında aldığı miktara denir. Müd, fakihlerin ittifakıyla bir sâ‘ın dörtte birine eşittir ve miktarı yaklaşık 750 mililitredir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- insanlarla konuşurken iki büyük faziletten söz etmiştir: Birincisi: Kim güzelce ve tam bir şekilde abdestini alır, sünnete göre tamamlar ve her uzvu gerektiği kadar su ile yıkar ve sonra; "Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdullâhi ve Rasûlihi'' Şahadet ederim ki, Allah'tan başka hak ilah yoktur. Muhammed, Allah'ın kulu ve elçisidir derse, Cennet'in sekiz kapısı kendisine açılır, dilediği kapıdan girer. İkincisi: İkincisi: Kim bu abdesti tam ve eksiksiz alır, ardından bu abdestle kalkıp ihlas ve huşu ile, yüzü ve bedeninin tüm organlarıyla Allah’a teslim olarak iki rekat namaz kılarsa, ona cennet kesin olarak vacip olur.

• Az bir amel karşılığında bir kimseye büyük bir mükâfat vermesi Allah Teâlâ'nın lütfunun büyüklüğündendir.
• Abdesti tam olarak alıp tamamlamanın ve sonrasında huşu ile iki rekât namaz kılmanın meşruiyeti ve bununla elde edilen büyük sevap anlatılmıştır.
• Abdesti iyice almak ve sonrasında bu zikri yapmak, Cennet'e girme sebeplerindendir.
• Gusül alan kimsenin de bu zikri yapması müstehaptır.
• Sahabeler, ilim öğrenmek ve yaymak gibi hayırlı işlere büyük önem verir ve hem bu konuda hem de geçimlerini sağlama hususunda birbirleriyle iş birliği yaparlardı.
• Abdest sonrası yapılan dua, tıpkı abdestin bedeni temizleyip pisliklerden arındırdığı gibi, kalbi şirkten temizler ve arındırır.

Aişe -radıyallahu anhâ-, bu hadiste Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in, hanımlarından birini öptüğünü sonra abdest almaksızın namaza gittiğini haber vermiştir. Urve -radıyallahu anh- ise -hadisi Aişe’den rivayet eden odur- hadiste kapalı bir ifade edilerek anlatılan hanımın, Aişe -radıyallahu anhâ- olduğunu anlamıştır. Aişe’ye bunu haber verdiğinde, Aişe -radıyallahu anhâ- onun anlayışını ve bilmesini onaylayarak gülmüştür. “Abdest almamıştır”: Bir adamın, şehvetle yahut şehvetle olmaksızın hanımına dokunması yahut onu öpmesi abdestini bozmaz. Çünkü asıl olan abdestin ve taharetin sıhhatidir. Öpmenin yahut dokunmanın abdesti bozduğu görüşü doğru değildir. Ancak bu durumun abdesti bozduğuna dair bir delil olması ve bu delilin zıddı olan başka bir hususun da olmaması gerekir. Allah Teâlâ’nın; “Yahut kadınlara dokunmuşsanız” ayetinin doğru olan tefsiri ise şudur: Burada dokunma ile kastedilen cima/cinsel ilişkidir. Diğer bir kıraate göre de böyledir. Ayette dokunma ile murad edilenin cinsel ilişki olduğu görüşü İbn Abbâs radıyallahu anhumâ-’nın ve ilim ehlinden bir kısmının görüşüdür. Çünkü erkeğin hanımını öpmesi çoğunlukla şehvetle öpmedir. Bu da erkeğin hanımını şehvetle öpmesinin ve ona dokunmasının abdesti bozmadığının delilidir. Ancak bu öpme yahut dokunma ile birlikte bir inzâl/mezi vs. gelmesi hasıl olursa bu durumda inzal sebebi ile abdest bozulur. Şeyh İbn Bâz, Mecmû’ul Fetâvâ (17/219), Fethu Zi’l Celâl’i ve’l İkrâm (1/253-255)

Bu hadis abdest aldıktan sonra bir kimsenin cinsel organına elle dokunması halinde ne gerekir, sorusuna cevap aramaktadır. Yani dinimiz abdest aldıktan sonra cinsel organını elleyen kimseye ne yapmasını emretmektedir. Yapması gereken bir şey var mıdır? İmam Ahmed’in rivayetinde; “Namazda cinsel organını elleyen kimseye abdest gerekir mi? sorusu sorulmuş, cevaben “Hayır. O senden bir parçadır.” diye buyrulmuştur. «Hayır! O, ondan bir et parçası yahut bir parça değil midir?» Bu ifade cinsel uzuv, bedenin diğer azaları gibidir manasına gelir. Abdest aldıktan sonra bir kimse elini, ayağını, burnunu, başını ellerse nasıl ki abdesti bozulmuyor, cinsel organını da ellemesi halinde abdesti bozulmaz. Ancak bu hadis nesh olmuştur denilebilir. Yahut arada bir engel varken doğrudan ellenmemesi kast edilmiştir, denilir. Çıplak olarak, direkt olarak ellenirse bu konu ile ilgili rivayet olunan hadislerden dolayı abdest bozulur. Subûlu’s-Selâm, 1/96, Fethu Zî’l-Celâlî ve’l-İkrâm, 1/259, Teshîlu’l-İlmâm, 1/185.

Bilinen şudur ki Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- Ramazanda ve diğer zamanlarda gece namazı kılıyordu.Bu böyle olduğundan Ebû Seleme Ramazan ayındaki gece namazından sordu.Rekâtları bakımından Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Ramazan gecelerindeki namazı Ramazan haricindeki namazı gibimiydi yoksa farklımıydı.Âişe -radıyallahu anhâ- cevaben Ramazandaki namazıyla diğer zamanlardaki namazının farklı olmadığını,bütün yıl boyunca on bir rekât olup daha fazla kılmadığını söyledi.Sonra da ona şu sözüyle namazın kılınışını açıkladı:''Dört rekat kılardı.''Buradan murad edilen iki rekat kılar,sonra selam verir.Sonra da iki rekat kılar sonra selam verir.Çünkü Âişe -radıyallahu anhâ- bu hadiste ve Müslim'deki diğer hadiste genel ifadeyi açıklamış ve ayrıntılı bir şekilde anlatmıştır.Şöyle demiştir:(Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Yatsı namazını bitirdikten sonra sabah namazına kadar on iki rekat namaz kılar,her iki rekatta selam verir,tek rekat ile Vitir kılardı.) Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şu sözüyle beraber ''Gece namazı ikişer rekat ikişer rekattır.''''Onların güzelliğini ve uzunluğunu hiç sorma!Onların güzelliğinden sorma çünkü okumada,kıyamda,rukûda ve secdedeki güzellikte ve tam olmada en son derecede idiler. Keza son dört rekat ta ikişer ikişer olup onların okumada,kıyamda,rukûda ve secdedeki güzelliğinden ve tam olmalarından sorma.''Sonra da üç rekat kılıyor.''Bunun zahiri anlamı:Üç rekatı ayırmadan kılıyordu demektir.Sonra da son rekatta selam veriyor.Ancak Âişe -radıyallahu anhâ-'nın başka bir rivayetinde iki rekattan sonra selam verdiğini ve tek rekat ile Vitir yaptığını açıkladı.Metni:''Her iki rekat arasında delam veriyor,tek rekat ile Vitir yapıyor.''Bu da üçü arasında selam ile ayırma yaptığına delalet ediyor.Âişe -radıyallahu anhâ- dedi ki: Yâ Rasûlallah! Vitri kılmadan mı uyuyorsun? diye sordum.Nasıl olurda Vitir kılmadan önce uyursun.Bunun üzerine şöyle buyurdu: Âişe! Benim gözlerim uyur ama kalbim uyumaz.Manası:Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kalbi gözleri gibi hissi alemden ayrılmaz.Bilakis her şeyi idrak edip hisseder.Bunun örneği:Vaktin gözetlenmesi ve zapt edilmesi,bunun içinde peygamberlerin rüyaları vahiydir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- fazilet ve sevabı elde etmek için abdesti bozulmasa dahi her farz namaz için abdest alırdı. Bir kimsenin abdestli olduğu müddetçe aldığı abdestle birden fazla farz namaz kılması caizdir.

• Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- en mükemmeli elde etmek adına genellikle her namaz için abdest alırdı.
• Her namaz için abdest almak müstehaptır.
• Bir abdest ile birden fazla namaz kılmak caizdir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bazen abdest aldığında azalarını bir kez yıkardı. Yüzünü -ağza ve burna su vermek buna dahildir- kollarını ve ayaklarını bir kez yıkardı. İşte bu farz olan miktardır.

• Azaların bir kez yıkanması farzdır. Birden fazla yıkamak ise müstehaptır.
• Bazen abdest azalarının birer kez yıkanması meşrudur.
• Başı bir kez mesh etmek meşru kılınmıştır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bazen abdest aldığında azalarını ikişer kez yıkardı. Yüzünü -ağza ve burna su vermek buna dahildir- kollarını ve ayaklarını iki kez yıkardı.

• Azaların bir kez yıkanması farzdır. Birden fazla yıkamak ise müstehaptır.
• Bazen abdest azalarının ikişer kez yıkanması meşrudur.
• Başı bir kez mesh etmek meşru kılınmıştır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- namaz kılan bir kimsenin karnında bir şey hissedip de bir şey çıkıp çıkmadığına karar veremediği durumda, yellenmenin sesini duyup ya da kokusunu almak gibi abdestini bozan olayın varlığından emin oluncaya kadar yeniden abdest almak için namazı bozmaması gerektiğini haber vermiştir. Çünkü kesin olan şüphe ile bozulmaz. Bu kimsenin abdestli olduğu kesin ve abdestini bozduğu ise şüphelidir.

• Bu hadis İslam'ın asıllarından bir aslı ve fıkıh kurallarından bir kuralı içermektedir. O da kesin olan bir şey şüphe ile ortadan kalkmaz. Hilafı kanıtlanana kadar bir şeyin bulunduğu hal üzere kalması asıldır.
• Şüphe etmek, abdeste zarar vermez. Namaz kılan kimse abdestinin bozulduğundan emin olmadığı sürece abdestlidir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah Subhânehu ve Teâlâ'nın kıyamet gününde ümmetini diğer ümmetler arasında fazilet ve şeref bakımından özel kılacağını ümmetine müjdeliyor.Öyle ki onlara seslenilecek ve yaratılmışların başında gelecekler,yüzleri,elleri ve ayakları nurlarla parlayacak.Bu da bü yüce ibadetin eserlerinden bir eserdir.O da abdesttir ki onu Allah'ın rızasını kazanmak ve sevabını istemek için bu değerli uzuvlara aldırarak tekrarlamışlardır.Karşılığıda bu çok özel büyük övgüdür.Sonra da Ebû Hureyre -radıyallahu anh- şöyle dedi:''Kim bu beyazlığı uzatmak istiyorsa yapsın.''Çünkü uzuvda yıkanan yer ne kadar uzun olursa beyazlıkta o kadar uzun olur.Çünkü nurun beyazlığı abdest suyunun ulaştığı yere kadar ulaşır.Ancak meşru olan abdest alırken ellerin dirsekleride içine alarak dirseklere kadar olması ve pazuya gelmesi ve pazudanda bir kısmının yıkanmasıdır.Ayakların yıkanması ise aşık kemiklerini de içine alıp kemiğe kadar olup bacağı yıkamaya başlamaktır.Abdestte pazunun ve bacağın yıkanması meşru değildir.

Saîd b. el-Hâris, Cabir b. Abdullah'a ateşte pişirilerek yahut kızartılarak pişen yemekleri yedikten sonra abdest alınıp alınmayacağını sordu. Cabir de: Hayır (abdest almak gerekmez). diye cevap verdi. Devamla, bizler Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- zamanında ateşte pişmiş yemekleri ancak pek az bulurduk. Böyle yemekler bulduğumuz zaman da (ellerimizi silecek) mendillerimiz yoktu. Ellerimizi, kollarımızı, ayaklarımızı yalayarak siler, sonra (yemeğin ardından yeniden) abdest almadan namaza dururduk, demiştir.

Bu hadis uzun hali ile Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in abdest alma şeklini açıklamaktadır. Abd-i Hayr bu hadiste Ali -radıyallahu anh-’ın yanına namaz kıldıktan sonra geldiklerini zikretmiştir. Ali -radıyallahu anh- abdest suyu istedi. Bu su istemesine şaşırmışlardı çünkü o daha yeni namaz kılmıştı. Sonra kendilerine Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in abdest alma şeklini göstermek istediğini anladılar. İçinde su bulunan bir kabla bir leğen getirdiler. Kabdan sağ eline su döktü ve ellerini üç defa yıkadı. Sonra üç defa ağzını çalkaladı ve burnuna su çekip sümkürdü. Ağzını çalkalamayı ve su çekip sümkürmeyi su aldığı eliyle yaptı. Sonra yüzünü üç defa yıkadı. Yüzün sınırı başın ön tarafındaki saçın başladığı yerden çenenin altına kadar olan kısım ile birlikte sakalların görünen kısmını kapsar. Aynı zamanda bir kulaktan diğer kulağa kadar olan kısım yüz kapsamına girermektedir. Daha sonra sağ kolunu dirseğine kadar yıkadı ve sol kolunuda aynı şekilde yıkadı. İki dirsek kolların yıkanması gereken kapsama girmektedir. Sonra başını bir defa meshetti. Sonra sağ ayağını üç defa yıkadı. Sol ayağını da üç defa yıkadı. Sonra bunun Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem'in abdest alma şekli olduğunu zikretti.

Lakît b. Sabire -radıyallahu anh- kendisinin kabilesi Müntefikoğulları ile birlikte Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına heyet olarak geldiğini haber vermiş ve şöyle demiştir: Onu evinde bulamadık. Fakat Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha-'yı bulduk. O da bize un ve yağdan hasâ (bir tür çorba/yemek) yapılmasını emretti. Ayrıca bize içinde hurmalar bulunan bir tabak ikram edildi. Sonra Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- geldi ve: Size herhangi bir yemek ikram edildi mi? diye sordu. Biz: ‘Evet.’ dedik. Lakît -radıyallahu anh- şöyle dedi: Biz Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte otururken, birden Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in koyunlarının çobanı, onları geceleyin konaklayacakları ağıllarına götürüyordu. Yanında da meleyen bir oğlak taşıyordu. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: ‘Ne doğurdu?’ diye sordu. Çoban: Dişi bir kuzu doğurdu dedi. Lakît -radıyallahu anah- şöyle dedi: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: ‘Onun yerine bize yetişkin bir koyun kes.’ diye buyurdu. Sonra da sözlerine şöyle devam etti: Bizim sizin hatırınız için zahmete katlanıp onu kestiğimizi sanmayın. Bizim yüz koyunumuz var; bunların sayısının yüzü aşmasını istemiyoruz. Bu sebeple yeni bir kuzu doğduğunda, onun yerine bir koyun kesiyoruz. Lakît -radıyallahu anh-: Ey Allah’ın Rasûlü! Karımın dili sivridir ve çirkin sözler söylemektedir. Ona nasıl davranmalıyım? dedim. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- öyleyse onu boşa dedi. Ben de şöyle dedim: Ey Allah’ın Rasûlü! Onunla uzun zamandır beraberiz ve ondan çocuklarım var. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Ona öğüt ver. Eğer onda hayır varsa, öğüdünü kabul edecektir. Şayet öğüdünü kabul etmezse, onu canını acıtmayacak şekilde döv. Ancak onu kölelerini dövdüğün gibi dövme. Lakît -radıyallahu anh-: Ey Allah’ın Rasûlü! Bana abdest hakkında bilgi verir misin? dedi. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Abdest alırken suyu gereken yerlere ulaştır ve her uzva hakkını tam olarak ver. Abdestin farz ve sünnetlerinden hiçbir şeyi eksik bırakma. Ellerin ve ayakların parmaklarını yıkarken aralarını aç. Abdest sırasında suyu burnunun içine iyice çekip dışarı çıkar. Ancak oruçluysan bunu yapma; zira suyun boğazına kaçmasından sakınman gerekir.

• Misafire ikramda bulunmanın meşru olduğu ifade edilmiştir.
• İsbâğ (abdest uzuvlarını suyla iyice yıkama) iki çeşittir: 1- Vacip olan isbâğ: Abdestin ancak kendisiyle tamamlandığı isbâğdır. Burada maksat, yıkanması gereken uzvu yıkamak ve suyu o uzvun tamamına ulaştırmaktır. 2- Müstehap olan isbâğ: Abdestin kendisi olmadan da tamamlandığı isbâğdır. Burada maksat, farz olan yıkamanın üzerine ikinci ve üçüncü defa yıkamaktır. Bu ise müstehap olan bir uygulamadır.
• Eller ve ayaklar yıkanırken parmakların arasını hilallemenin müstehaptır. Parmakları hilallemek ise suyu parmakların arasına ulaştırmak anlamına gelir.
• Tîbî -rahimehullah- şöyle demiştir: Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-, abdestin sünnetlerinden yalnızca bazılarını açıklamıştır. Çünkü soru soran kişi, abdestin aslı ve temel uygulaması hakkında zaten bilgi sahibiydi.
• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in güzel ahlâkından biri de insanların duygularına önem vermesi ve psikolojik durumlarını gözetmesidir.
• Bu hadis, abdestte mazmaza (ağza su alıp çalkalamanın) vacip olduğuna delildir.
• Bu hadis, abdestte istinşakta (buruna su çekmede) mübalağa etmenin müstehap olduğuna delildir. Ancak oruçlu kimse için bu müstehap değildir. Çünkü buruna su çekerken aşırıya kaçmak, suyun burundan boğaza ulaşmasına ve dolayısıyla orucun bozulmasına yol açabilir.
• Bu hadiste, İslâm’a giren herkesin hicret etmesinin farz olmadığına delildir. Nitekim Müntefikoğulları ve diğer bazı kabileler hicret etmemiş, bunun yerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e heyetler göndermişlerdir. Aynı şekilde kişi, bulunduğu yerde dinini açıkça yaşayabiliyor ve dininin gereklerini yerine getirebiliyorsa hicret etmesi gerekmez.

Hassân b. Bilâl, Ammâr b. Yâsir -radıyallahu anhuma-'yı abdest alırken gördüğünü ve O'nun, sakalını hilallediğini haber vermiştir. Ona abdest alırken sakalı hilallemeyi sormuştur. Sanki o daha önceden bu şekilde abdest almayı bilmediğinden şaşırmıştır. Ancak Ammâr b. Yâsir -radıyallahu anhuma-'nın böyle yaptığını görünce bunu öğrenmiş oldu. ''Niçin hilallemeyeyim ki? Muhakkak Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'i sakalını hilallerken gördüm.'' Ammâr -radıyallahu anh- ona bu şekilde cevap vermiştir. Onun hilalleme yapmasını engelleyen bir şey yoktu. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'i böyle yaparken görmüştür. Sakalı hilallemenin iki şekli vardır. Birincisi: Bir avuç dolusu su alıp onu sakalın altına koyup ovalayarak hilallemek. İkincisi: Bir avuç dolusu su alıp parmaklarıyla tarak gibi hilallemek.

Bu hadiste Abdullah b. Zeyd -radıyallahu anh- bize, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in abdest aldığı su miktarının ölçüsünü haber vermiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, bir müd'ün üçte ikilik kısmıyla (832 gr) abdest almıştır. O'nu, böyle yapmaya sevkeden şey, israfa kaçmamaktır. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- yıkanması gerekli olan o uzvun tamamına su ulaşsın diye kollarını ovmuştur.

Allah Rasûlü –sallallahu aleyhi ve sellem- hayatta iken sahabeler geç vakitte kılınan yatsı namazını beklerken derin uykuya dalmadan uyur, sonra da abdest almadan namazı kılarlardı. Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-’in zamanında bir fiil yapıldı ise ve o bunu inkâr etmediyse bu ikrardan sayılırdı. İkrar da; söz, fiil ve tasdikten oluşan Nebevi sünnetin bir kısmıdır. Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-’in zamanında bir fiil yapılıyor ve o bunu inkâr etmiyorsa bu takriri sünnet kapsamına girmektedir. Eğer namazları batıl olsaydı ya da yaptıkları caiz olmasaydı Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- bunu bildiğinden dolayı ya da bu konuyla alakalı kendisine vahiy edilmesi vasıtasıyla onları uyarırdı. Ancak onun vefatından sonra yapılanlar bu kapsamda değerlendirilmez. “Başları önlerine düşerdi” yani, uyuklamadan dolayı başları öne eğilirdi. Başka bir rivayette “Ben onlardan birisinin horuldamasını duyardım, sonra da kalkar abdest almadan namaz kılardı.” Bir diğer rivayette, “Yanları üzerine yatar sonra da abdest almadan namaz kılarlardı.” Yani: Abdest almadan namaza kalkarlardı. Çünkü onların uykuları derin bir uyku değildi. Aynı zamanda eğer bu hareketleri abdesti bozsaydı Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- bunu ikrar etmezdi. Delilleri birleştirdiğimizde bu sonuca varmaktayız. Küçük ve büyük abdest gibi abdesti bozan uyku hakkında Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-; “Ancak büyük abdest, küçük abdest ve uykudan dolayı” abdest alınmasını emretmiştir. Aynı şekilde Ali –radıyallahu anh-’ın hadisinde Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Göz, makatın bağıdır. Her kim uyursa, abdest alsın.» Muaviye -radıyallahu anh-’ın rivayetinde: «Göz makatın bağıdır. Gözler uyuduğu vakit bu bağ çözülmüş olur.» Bu deliller bize uykunun abdesti bozduğunu göstermektedir. Elimizdeki hadis ve benzeri rivayetler uykunun abdesti bozmadığını göstermektedir. Bundan dolayı elimizdeki hadis ve “horuldama ve yanları üzerilerine uzanma” rivayetleri uykunun derin olmayan uykuyu ifade ettiğini göstermektedir. Onlardan birisinde horuldama duyulurdu, o da derin uykudan önce uykunun başlangıcıdır. Yani yanı üzere uzanmak derin uyumak manasına gelmez. Bundan dolayı deliller bir araya toplandığında hepsi ile amel edilir. Tabi ki bir araya toplamak mümkünse. Çünkü bu bazısının manasını yok saymaktan daha evladır. Sonuç olarak: Eğer insan derin bir uykuya dalıp, şuurunu bütünüyle kaybederse, bu durum abdest almasını gerekli kılar. Şayet derin bir uykuya dalmaz ise yeniden abdest alması gerekmez. İbadet için ihtiyatlı ve evla olan abdest almak olsa dahi. Eğer kişi, uykusunun derin olup olmadığında şüphe ederse abdesti bozulmaz. Çünkü asıl taharetin varlığıdır. Kesin olan şüphe ile ortadan kalkmaz. Şeyhu'l-İslam İbn Teymiyye -rahimehullah- şöyle demiştir: Kendisinden şüphe edilen uykuya gelince, uyuduğu esnada yellenme gerçekleşti mi yoksa gerçekleşmedi mi şüphesi abdesti bozmaz. Çünkü taharet yakin/kesin bilgi ile sabittir şüphe ile ortadan kalkmaz. Mecmuu Fetava Şeyhu'l-İslam (21/394), Sübülüs Selam(1/88, 89), Fethu Zilcelali Vel-İkram(1/238), Tavdihul Ahkam( 282, 283), Teshilul İlmam( 1/170, 171)

Hadisin manası: Urve –radıyallahu anh- şöyle haber veriyor: Medine’nin valisi iken Mervan İbn El-Hakem’in yanına girdi. "Abdest ne sebebiyle alınır konusunu zikrettik." Yani yapıldığı zaman abdesti bozan şeyleri araştırarak müzakere ettik. Mervan dedi ki: ‘’Cinsel organa dokunmaktan’’ yani erkeklik organına dokunarak abdestin bozulmasıdır. Urve dedi ki: ‘’Ben bunu bilemedim’’, yani delil bilmiyorum. Benim bu konuda Rasûlullah –sallallahu aleyhi ve sellem-’den bir bilgim yoktur. Mervan dedi ki: Bana Büsre Binti Safvan –radıyallahu anhâ- Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-’in «Kim erkeklik organına dokunursa abdest alsın.» buyurduğunu anlattı. Tirmizî’nin rivayetinde «Abdest almadan namaz kılmasın.» Bu rivayet erkeklik organına dokunmanın abdesti bozduğuna delildir. İsteyerek ya da istemeyerek dokunsun ya da şehvetle olsun, şehvetsiz olsun fark etmez bozduğuna delildir. Ancak direk dokunursa yani arada bir şey olmadan bozar. Eğer arada bir şey varsa dokunması hakiki dokunma olmadığından dolayı bir etki etmez (abdesti bozmaz). Çünkü dokunmak bir uzvun başka bir uzva direk dokunmasıdır. Nesâî’nin ve diğerlerinin rivayeti buna delildir: «Eğer sizden biriniz arada herhangi bir engel veya örtü olmadan fercine dokunursa abdest alsın.» Subulû's-Selam (1/97), Fethu Zi'l-Celali ve'l-İkram : (1/260-261), Tevdihu’l-Ahkâm: ( 1/298).

Hadisin Manası: "Koyun eti yedikten sonra abdest alayım mı? " Sahabi, namaz kılmak istediğinde ya da taharet şartı olan şeylerde koyun eti yedikten sonra abdest gerekir mi? diye soru sormuştur. «Dilersen abdest al, dilersen abdest alma!» Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- abdest alıp almama hususunda ona seçme hakkı vermiştir. Her ikisi de caizdir. "Deve eti yedikten sonra abdest alayım mı?" Yani; namaz kılmak istediğinde ya da taharet şartı olan şeylerde deve eti yedikten sonra abdest almak gerekir mi? «Evet, deve eti yedikten sonra abdest al!» Yani; az dahi yenmiş olsa deve eti yedikten sonra abdest alman gerkir. Ancak devenin sütü ve etinin suyundan dolayı abdest gerekmez. Çünkü Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Uraniyyin kabilesinden gelenlere devenin sütünü içmeyi emrettikten sonra abdest almalarını emretmemiştir. Açıklamayı ihtiyaç anından geçiktirmek caiz değildir. "Koyun ağıllarında namaz kılabilir miyim?" Yani; koyunların kaldığı yerde namaz kılmak caiz midir? Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Evet!» dedi. Yani; korkunun olmadığı o mekanlarda namaz kılman caizdir. "Develerin istirahat yerinde namaz kılabilir miyim?" Yani; develerin kalıp çöktükleri yerde namaz kılmam caiz olur mu? Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Hayır!» dedi. Yani; orada namaz kılma; çünkü oradan çıkmak için bir güven yoktur. Namaz kılan kimseye darbe alma ve benzeri zararlar isabet edebilir. Bu mana koyunlarda sakinlik olduğu için güven ortamı olduğunu gösterir. Aynı zamanda onlardan kaçma isteği az ve eziyetleri de yoktur. Subulu's-Selâm (1/99) Fethu Zi'l-Celâli ve'l-İkrâm (1/264), Tavdihu'l Ahkâm (304, 305), Teshilu'l İlmâm ( 1/192, 195)

Bu hadisin ilk cümlesi ister ölü, büyük yada küçük, erkek yada kadın olsun ölüyü eliyle, bir eldiven veya bez parçasıyla yıkayan kimsenin cunupluktan gusul alır gibi gusül almasının müstehap olduğunu ifade etmektedir. İkinci cümlede ise ölüyü taşıyan kimsenin abdest almasının emredildiği ifade etmektedir. Buradaki abdest alma ibaresi ellerin yıkanması yada Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in emri cenazeyi taşımak isteyen kimsenin cenaze namazında hazır olması olarak tefsir edilmiştir. İlim ehlinden hiç bir kimse ölüyü taşıyan kimsenin abdest almasının vacip olduğunu söylemediği için bu hadis zahirine hamledilmez.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- cünüp olduktan sonra sa’ (ağzı dar su kabı) ile gusül abdesti alır, müd (hacmi bölgeye göre değişen eski bir tahıl ve kuru meyve ölçeği) ile de abdest alırdı. Sa’, dört müd'e eşittir ve bir müd, yaratılış olarak ortalama yapıda bir kişinin avuçlarını dolduran su miktarıdır.

• Su bulmak kolay olsa bile abdest ve gusül almak için kullanılacak suyu israf etmeden tasarruflu bir şekilde kullanmanın meşru olduğu ifade edilmiştir.
• Abdest ve gusül alırken suyun ihtiyaç duyulduğu kadar kullanılması müstehaptır. Bu, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sünnetidir.
• Abdest ve gusül alırken sünnet ve adap kurallarına riayet ederek, israfa kaçmadan veya aşırı kısıtlamadan tam bir şekilde gusül ya da abdest almak kastedilmektedir. Bunun yanı sıra zaman, suyun bolluğu veya azlığı gibi durumlar da göz önünde bulundurulması kast edilir.
• Cünüplük, meni çıkaran veya cinsel ilişkide bulunan kimse için kullanılır. Bu durum, kişinin namaz ve ibadetlerden uzak durmasını gerektirdiği için bu isim verilmiştir. Kişi bu halden temizlenene kadar ibadetlerden uzak kalır.
• Sâ‘, bilinen bir ölçü birimidir ve burada kastedilen, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in dönemindeki sâ‘dır. Bu, iyi kalitedeki buğdaydan 480 miskal ağırlığındadır ve litre olarak yaklaşık 3 litreye tekabül eder.
• Müd, şer‘î bir hacim ölçüsüdür. Normal bir insanın iki avucunu doldurup ellerini uzattığında aldığı miktara denir. Müd, fakihlerin ittifakıyla bir sâ‘ın dörtte birine eşittir ve miktarı yaklaşık 750 mililitredir.

Hadisin Manası: «Göz makatın bağıdır.» Yani, gözler uyanıkken dübüre sahip çıkar ve ondan çıkacak olan şeye mani olur. Şayet bir şey çıkacak olsa insan bunu hisseder. «Göz uyuyunca bağ çözülmüş demektir.» Yani, insan uyuduğunda bedendeki adaleleri gevşer ve dübürün ağzını sıkan ip çözülür. İnsan hissetmeden gaz çıkabilir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- gözü, kırbanın ağzına bağlanan ipe benzetmiştir. Eğer gözler açık olursa dübürün ağzını bağlayan ip iyi bağlanmış olur. Bir şey çıkacak olursa onu hisseder. Gözler uyursa ip çözülür ve kırbanın içindeki hissetmeden çıkar. Bu teşbih (benzetme) babındandır. Şer'î hükmün zihinlerde iyi anlaşılması için Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- güzel bir benzetme yapmıştır. Bu da Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e verilen özlü söz yeteneğidir. Tevdihu'l Ahkâm (1/319), Teshîlu'l İlmâm (1/208)

Bu hadis Osman b. Affân -radıyallahu anh-'ın tam meşru bir şekilde abdest aldığını açıklamaktadır. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’i kendisinin abdest aldığı şekilde abdest alırken gördüğünü zikretmiştir. Sonra Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle haber vermiştir: Kim bu şekilde abdest alırsa Allah Teâlâ o kimseye lütufta bulunur ve Allah'a karşı işlenmiş olan küçük günahları bağışlar. Namazı ve mescide gitmesi günahlarının bağışlanmasından başka ziyade ecir olur. İşaret edilen bu abdest alma şekli Osman -radıyallahu anh'ın azatlı kölesi Humra'dan şöyle rivayet edilmiştir: Osman'ı bir kap isterken görmüştür. Daha sonra ellerine üç kez su dökmüş ve onları yıkamıştır. Sonra sağ elini kabın içine sokmuş ordan aldığı su ile ağzını çalkalamış ve burnuna su çekip sümkürmüştür. Sonra yüzünü ve ellerini dirseklerine kadar üç kere yıkamıştır. Sonra başını mesh etmiş sonrada ayaklarını üç kez yıkamıştır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, bir Müslümanın veya Müminin abdest alıp yüzünü yıkaması halinde, gözleriyle işlediği her küçük günahın, suyla veya suyun son damlasıyla yüzünden akıp gideceğini; ellerini yıkadığında elleriyle işlediği her küçük günahın, yine su veya suyun son damlasıyla ellerinden çıkıp gideceğini; ayaklarını yıkadığında ise ayaklarıyla yürüyerek işlediği her küçük günahın suyla birlikte akıp gideceğini haber vermiştir. Böylece kul, abdestini tamamladığında küçük günahlarından tamamen temizlenmiş olur.

• Sürekli abdestli kalmaya özen göstermenin fazileti ve günahlara kefaret olduğu anlatılmıştır.
• Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in insanları itaat ve ibadetlere teşvik ederek, bunların karşılığında verilecek sevap ve mükâfatı zikretmesi, onun yol gösterici sünnetlerinden birisidir.
• İnsanın her bir uzvu bazı günahlara düşer; bu yüzden günahlar, kendisini işleyen her bir azayı takip eder (ona yapışır) ve o günahtan tövbe eden her bir azadan da çıkıp gider.
• Abdest, hem abdest azalarının yıkanmasıyla gerçekleşen maddi temizliği, hem de azaların işlediği günahlardan arındıran manevi temizliği kapsar.