Peygamberimizin Sünneti ile ilgili hadisler

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- güzel işlerde sağ ile başlamayı sever ve tercih ederdi. O işlerden bazıları şunlardır: Ayakkabısını giymeye sağ ayakla başlar, saç ve sakalı taramak, şekillendirmek ve yağlamak için sağ taraftan başlar ve abdest alırken el ve ayaklarını yıkarken sağı soldan önce yıkardı.

• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu, şeriatta sürekli bir hükümdür. Elbise, pantolon, terlik giyerken, camiye girerken, misvak kullanırken, (gözlere) sürme çekerken, tırnakları keserken, bıyıkları kısaltırken, saçları tararken, koltuk altlarını yolarken, saçı tıraş ederken, namazda selam verirken, abdest uzuvlarını yıkarken, tuvaletten çıkarken, bir şey yerken, içerken, tokalaşırken, Hacer-i Esved'e dokunurken ve benzeri durumlarda sağı sola takdim etmek müstehaptır. Bunlar dışında tuvalete girerken, mescitten çıkarken, burun temizlenirken, tuvalette taharet alırken, elbise, pantolon ve terlik çıkarırken gibi durumlara gelince, bütün bunları sol ile yapmak müstehaptır. Bütün bunlar sağ tarafın değerli ve üstün olması sebebiyledir.
• “Sağdan hoşlanır” ifadesi şunları içerir: Yapılacak işlere sağ el, sağ ayak, sağ tarafla başlamak ve bir şeyi sağ el ile alıp vermek.
• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Biliniz ki, abdest uzuvları arasında sağ ile başlamanın müstehap görülmediği kısımlar da vardır. Kulaklar, eller ve yanaklar aynı anda yıkanır, bir uzvu kesilmiş ya da kopmuş olan kimsede olduğu gibi, eğer bu mümkün değilse sağ taraftan başlar.

Abdullah b. Ömer -radıyallahu anhuma- Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'den revatip sünnetler olarak isimlendirilen on rekât namazı öğrendiğini haber vermiştir. Öğle namazından önce iki rekât ve sonrasında iki rekât, akşam namazından sonra evinde iki rekât, yatsı namazından sonra evinde iki rekât, ve sabah namazından önce iki rekâttır, bunların hepsi on rekât yapmaktadır. Cuma namazından sonra da iki rekât kılınır.

• Bu revatip sünnetlerin müstehap oluşu ve sürekli kılınmaları ifade edilmiştir.
• Sünnetlerin evde kılınması meşru kılınmıştır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- sık sık misvak kullanırdı ve bunu emrederdi. Bazı zamanlarda misvak kullanmaya daha fazla önem verilmelidir: Gece namazı için kalktığında misvak kullanmak buna bir örnektir. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-misvakla ovalayarak ağzını temizlerdi.

• Gece uykusundan sonra misvak kullanmanın meşruiyeti belirtilmiş. Çünkü uykuda ağız kokusu değişir, misvak bir temizleme aletidir.
• Ağızda meydana gelen her hoş olmayan koku değişiminde misvak kullanımının meşruiyeti, önceki anlamdan hareketle teyit edilmiştir.
• Genel olarak temizliğin meşru kılınmıştır. Bu, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sünnetinin bir parçası ve büyük bir adabın göstergesidir.
• Ağzın tamamını misvakla temizlemek: Dişleri, diş etlerini ve dili kapsar.
• Misvak, arak ağacından veya başka bir ağaçtan kesilen bir çubuktur. Ağzı ve dişleri temizlemek, ağzı ferahlatmak ve kötü kokuları gidermek için kullanılır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- korku ve dehşet içinde Zeyneb bint Cahş -radıyallahu anhâ-'nın yanına gelerek şöyle dedi: (Lâ İlâhe İllallah) "Allah'tan başka hak ilah yoktur'', bu kötü bir şeyin olacağı beklentisine işarettir. Allah -Subhânehû ve Teâlâ-'ya yönelmek dışında bundan kurtuluş yoktur. Sonra Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: Yaklaşan bir kötülükten dolayı vay Araplar'ın haline! Bugün Zülkarneyn'in inşa ettiği set olan Ye'cûc ve Me'cûc seddi açıldı. Başparmağıyla işaret parmağını daire şeklinde yaparak bunun gibi demiştir. Bunun üzerine Zeyneb -radıyallahu anhâ- şöyle dedi: Aramızda salih Müminler varken Allah bizi nasıl helak edebilir? Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- ona şöyle buyurdu: Ahlaksızlık, fısk, fücur, günahlar, zina, içki ve benzeri kötülükler artarsa ​​herkes helak olur.

• Korku anında dehşete kapılmak, Müminin kalbini Allah'ı anmaktan alıkoymaz. Çünkü kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur.
• Günahları kınamak ve onların işlenmesini engellemek teşvik edilmiştir.
• Genel helak; günahların çoğalması, yayılması ve kınanmaması sebebiyle gerçekleşir, hatta salih kimseler çok olsa bile.
• Musibetler hem salihleri hem de fasıkları kapsar, ancak herkes niyetlerine göre diriltilir.
• Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- “Yaklaşan kötülükten dolayı vay Araplar'ın haine!” derken özellikle Araplar'ı zikretmiştir. Çünkü bu sözü söylediğinde İslam'a girenlerin çoğunluğu onlardandı.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem, yatsı namazının ilk rekatında Tin Sûresi'ni okumuştur.Yolculukta zahmet ve meşakkat olduğu için kolaylaştırmaya ve hafif tutmaya özen göstermek gerekir ki Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'de yolculuktaydı. Kur'an'ı dinlerken kalbin hazır olmasını sağlayacak ve huşuyu getirecek şeyi terk etmezdi. O da namazdaki kıraatta sesi güzelleştirmektir.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- secdeye vardığı zaman, kollarının arasını açardı. Koltuk altlarının rengi görünene kadar iki kolunu iki kanat gibi vücudunun yanından uzaklaştırırdı. Bu, kolları kanat gibi açmak ve bedenin yan tarafından abartılı bir şekilde uzaklaştırmak için yapılan bir harekettir.

• Secdede bu şekilde durmanın hoş görülmesi ve insanın pazılarını vücudunun yanından uzak tutması anlamına gelir.
• İmamın arkasında cemaatle namaz kılan bir kimsenin kollarını açarak yanındakileri rahatsız etmesi meşru değildir.
• Secde ederken kolları bu şekilde açmanın pek çok hikmeti ve faydaları vardır: Namazı azimle ve isteyerek kıldığını göstermek, secde ederken bütün uzuvların üzerine dayanıldığı zaman her uzuv ibadetten payına düşeni alır. Şöyle denilmiştir: Bunun hikmeti tevazulu bir duruşa benzemesi; alnın, burnun yere yakın tutulmasında ve ayrıca her uzvun diğer uzuvdan ayırt edilmesinde daha etkili olmasıdır.

İslam'da ilk mescid Kuba bölgesinde inşa edilmiştir. Medine'nin merkezine yakın, yüksekte olan bir köydür. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- binekle veya yaya olarak orayı ziyaret ederdi. Her cumartesi sözünden kasıt, orayı ziyaret için bazı günleri tahsis etmiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in her hafta cumartesi günü Kubâ'ya gelmesinin hikmeti Ensar'ı ziyaret edip hal hatır sormak ve cuma namazına iştirak etmeyenlerin halini sormak içindir. Cumartesi gününe has ziyaret etmesinin sırrı budur.

Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile olan bazı özel durumlarını şöyle anlattı: Kendisi, cünüplükten temizlenmek için Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte bir kaptan yıkanırdı ve birlikte o kaptan su alırlardı. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- hayızlı iken onunla cinsel ilişkiye girmek isterse, ona vücudunu göbekten dizine kadar örtmesini emrederdi, böylece onunla cima/cinsel ilişki dışında ilişkide bulunurdu. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- mescitte itikaf yaparken başını yıkaması için evinde hayızlı bir halde olan Âişe -radıyallahu anha-'ya uzatırdı.

• Koca ve hanımının aynı kaptan su alarak yıkanması caizdir.
• Erkeğin hayızlı eşiyle ferci dışında cinsel ilişkide bulunması caizdir. Çünkü kadının vücudu temizdir.
• Hayızlı kadın ferci dışında cinsel ilişki sırasında altına bir şey giymesi hoş ve uygun olandır.
• Harama düşmemek için buna engel olan vesileleri edinmek gerekir.
• Hayız gören kadınların camide durmalarına engel olunur.
• Hayızlı kadının ıslak ya da kuru şeylere temas etmesi caizdir. Saçı yıkamak ve taramak bu kapsamda değerlendirilir.
• Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ailesine iyi davranması ifade edilmiştir.

Âişe -radıyallahu anhâ-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in gecenin evveli (ilk kısmı) olan yatsı namazından hemen sonra uyuduğunu ve gecenin ikinci üçte birinde kalkar namaz kılardı. Namazını bitirdikten sonra dinlenmek için uyumak üzere yatağına geri dönerdi. Bu, gecenin son altıda birinde idi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bunu gece ibadetinin yorgunluğundan dolayı dinlenmek için yapardı. Bunun, sabah namazına kalkmaya ve gündüzün zikirlerinde dinç olmaya faydası vardır. Gecenin son altıda birinde uyumak riyasızlığa daha yakındır. Zira kim, (gece ibadetinden sonra) gecenin son altıda birinde uyursa hem dış görüntüsü dinç olarak hem de yaptığı amelini gizleyerek sabaha ulaşır. Bundan dolayı ilk ezan, uyuyanı uyandırmak ve ibadet halinde olan kimseyi de bedeninde güç ve kuvvet kazanması için uykusuna döndürmek içindir. Uyuyan kimse sabah namazına kadar uyandırılmazdı. Bu kimse gecenin evvelinde vitir namazını kılmamışsa bu şekilde uyandırılınca kılardı.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- gece namazını hastalık yahut her hangi bir sebepten dolayı kılamaz ise gündüz on iki rekat namaz kılardı. Çünkü Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- vitir namazını on bir rekat olarak kılardı. Gece uyku yahut başka bir sebepten dolayı vitir kılamaz ise bu kılamadığı namazı sabah kaza ederdi. Ancak vitri tek değil, çift sayı yani on iki rekat olarak kılardı.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- güzel ahlak üzerine yaratılmıştır. Rahmet ve şefkatli oluşu bu bağlamda değerlendirilir. Sahabelerinden birisini kaybettiğinde onu sorar ve yokluğunu hissederdi. Bu hadiste geçen kabrin sahibinide sormuş ve onun vefat ettiğini haber vermişlerdir. Cenaze namazını kılması için ona haber vermeyi seviyorlardı. Çünkü onun kıldığı namaz ölünün huzurlu olmasını ve içinde bulunduğu karanlığı aydınlatmasını sağlıyordu. Cenaze namazı kılınmaya hazır olan ölünün namazını kıldığı gibi kabri başında onun namazınıda kılmıştır. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in başında namazını kılması kabrinin üzerinde kıldığını anlaşılmaz. Bilakis yanında durup, ona doğru dönüp cenaze namazını kıldığını gösterir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in adeti gereği cuma günü sabah namazının farzının birinci rekatında Fatihâ'dan sonra Secde Suresi'ni tam olarak okurdu. İkinci rekatta Fatihâ'dan sonra İnsan Suresi'ni tam olarak okurdu. Bu iki surenin içerdiği Âdem -aleyhisselam-'ın yaratılması, dönüşü ve kulların haşredilmesi, kıyametin durumları ve diğerleri gibi olmuş olan büyük olayları ve bugünde (kıyamet gününde) olacak olayları hatırlatmak için okurdu.

Âişe -radıyallahu anha- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sağ ve sol elini ne için kullandığını açıklamıştır. Sol eli ile, eziyet veren şeyleri temizlemek için kullanırdı. Bunlar; istinca (su ile taharet), isticmar (taş ile taharet), istinşak (burna su çekme), istinsar (sümkürme) vb. şeylerdir. Eziyet veren şeylerde sol el kullanılır. Bunun dışında kalan şeylerde ise sağ el kullanılır. Bu da sağ ele hürmet etmek (yani değer vermek) içindir. Çünkü sağ el, sol elden daha faziletlidir. Bu hadis; sağ ele değer verilmesi sebebi ile temiz ve güzel işlerde sağ elin öne geçirilip kullanılmasının müstehaplığı kapsamına girer. Âişe -radıyallahu anha-'nın; "Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- sağ elini temizlik ve yemek için, sol elini ise tuvalette temizlenmek ve benzeri işler için kullanırdı." sözü; "temizliğinde" yani abdet alırken sol elinden önce sağ eli ile başlar, sol ayağından önce sağ ayağı ile başlardı. Kulaklar ise baş kapsamına giren uzuvlardır. İkisine aynı anda mesh etmiştir. Ancak aynı anda tek el ile mesh edemiyorsa o zaman zaruretten dolayı sağ kulağından başlar. "Yemeğinde" (de sağ elini kullanırdı) yani yemek yerken sağ elini kullanırdı, demektir. "Sol elini de tuvalette temizlenmek için kullanırdı" istinca, isticmar ve pisliği izale ettiği için sol elini kullanmıştır. Eza veren tükürük, sümük ve bit gibi şeyleri gidermek için sol elini kullanırdı. Hafsa -radıyallahu anha-'nın hadisi sağ ile başlamanın müstehap olduğunu açıklamak için gelen Aişe -radıyallahu anha-'nın hadisini pekiştirmektedir. Sol el ise istinca, isticmar vb. eza ve pislikleri gidermek içindir.

Enes b. Mâlik -radıyallahu anh- kendisinin ve kendisiyle aynı yaşlarda olan başka bir hizmetkârın, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'i tuvalet ihtiyacını gidermek için dışarı çıktığında takip ettiklerini haber vermektedir. Yanlarında, ucu mızrak ucuna benzeyen demirli bir asa (aneze) taşırlar; Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bunu ya üzerine bir örtü asarak kendisini gizlemek ya da namaz kılarken sütre edinmek için kullanırdı. Ayrıca deri bir su kabı içinde su da taşırlar; Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- tuvalet ihtiyacını giderdikten sonra onlardan biri su kabını kendisine uzatır, o da bu su ile istincâ (temizlik) yapardı.

• Müslümanın, tuvalet ihtiyaç gidermeye giderken temizlikte kullanacağı suyu önceden hazırlaması teşvik edilmiştir. Böylece temizlik esnasında yeniden kalkıp su aramak zorunda kalmaz ve bu sebeple kirlenme ihtimali de ortadan kalkmış olur.
• İhtiyaç giderirken avret yerini başkalarının bakışlarından korumak gerekir. Çünkü avret yerine bakmak haramdır. Bu sebeple Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, yere asasını saplar ve üzerine kendisini örten bir örtü gererdi.
• Çocuklara İslâmî edepleri öğretmek ve onları bu edepler üzere yetiştirmek teşvik edilmiştir. Böylece bu güzel ahlâk ve davranışlar nesilden nesile aktarılmış olur.

Nebi -sallalahu aleyhi ve sellem-, rüyasında misvak kullandığını görmüş ve ona, biri diğerinden daha büyük iki adam gelmiştir. Misvağı küçük olan adama vermek istediğinde, ona, misvağı büyük olana takdim etmesi söylenmiştir. O da misvağı büyük olana vermiştir.

Enes -radıyallahua anh- şöyle diyordu ben Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in " Bize nasıl namaz kıldırırken gördüysem ona uymanız ve onun gibi kılmanız için size de öylece namaz kıldırmaktan geri kalmam.Sâbit el-Bunânî dedi ki:Enes namazı tam ve güzel olarak kılardı.Sizi onun yaptığı gibi yaparken görmüyorum.Rukûdan sonra kıyamı uzun tutardı.Secdeden sonra da oturuşu uzun tutardı.Başını rükudan kaldırdığı vakit kendisini gören -kıyamının uzunluğundan- o rukû ile secde arasındaki kıyamda olduğunu unuttu gâliba diyecek kadar ayakta dikilirdi. Secdeden başını kaldırdığı zaman dahî gören -oturuşunun uzunluğundan- unuttu galiba! diyecek kadar dururdu.

Huzeyfe -radıyallahu anh- bir gece Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile beraber namaza durar. Namazı oldukça uzun kılar. İlk rekatta Bakara, Nisa ve Âl-i İmrân surelerini okur. Dilek ayeti geldiğinde dua edip, istiyor, tesbih âyetleri geldiğinde 'subhanallah' diyor,istiâze/sığınma ayeti geldiğinde de Allah'a sığınıyordu. Namazının uzunluğu uyumluydu. Rükû ayakta duruşuna, secdesi de rükûsuna yakındı.

Hadisin manası: Enes -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in orucundaki ve namazındaki halinden haber vermiştir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bir aydan oruç tutmadığı günler o kadar çok olurdu ki, bir kimse O'nu artık o aydan hiç oruç tutmadığını zannederdi. Yine bir ayda o kadar çok oruç tutardı ki, tuttuğu orucun çokluğundan dolayı bir kimse onun orucu bırakmayacağını zannederdi. Aynı zamanda gece namaz kılmak istediğinde belli bir vakitle sınırlı kalmazdı. Bazen gecenin ilk vakti, bazen ortasında, bazen de sonunda kılardı. Öyle ki gecenin bir vakti onu namaz kılmaz zannederken onu namaz kılarken bulursun. Uyumaz zannettiğinde de uyurken bulursun. Onun ameli ifrat ve tefrit arasındaydı.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- sahabesine olan rahmetinden ve şefkatinden dolayı visal orucunu onlara yasaklamıştır. Ancak sahabeler faziletli olanı sevdikleri, Allah'a yakınlaştıran şeyde hırslı oldukları için visal orucunu tutmaya rağbet etmişlerdir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kendisi bu orucu tuttuğu için onu örnek alıp, şüphesiz ki sen tutuyorsun demişlerdir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- de onlara yeme içme yerine geçen bir şekilde O'nu yedirip içiren olduğunu haber vermiştir. Ancak sizden kim, visal orucu tutmak isterse, sahur vaktine kadar tamamlasın. İslam dini kolaylığın olduğu sıkıntının, zorluğun, aşırılığın ve derinleşmenin olmadığı bir dindir. Çünkü bunda nefse eziyet etme ve baskı vardır. Allah, bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle yükümlü kılar. Çünkü kolaylık; amel için daha kalıcıdır ve amelden usanıp bıkkınlık duymaktan selamette olandır. Bunda Allah'ın yeryüzüne koyduğu adalet vardır ki, Allah'a, kulundan ibadetten talep ettiğini vermek ve nefse de ihtiyaç duyduğu unsurları vermek vardır.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-, hutbe irad etmek için kendisine hurma kütüğünden bir minber edindi. O, (-sallallahu aleyhi ve sellem- hurma kütüğünü bırakıp) onu bir minber ile değiştirince zikri işitmesi sebebiyle hurma kütüğünün sesini ve ağlamasını duydu.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazı ve hutbesi ne çok uzun ne de çok kısaydı. Onun bu ibadetleri hafif bir şekilde yerine getirmesi orta ve itidalli olarak eda etmesi idiydi. Muhakkak Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- genel olarak Müslümanlar özel olarak ta imam ve hatipler için en güzel örnektir.

Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ailesinin, bir günde iki öğün yediklerinde iki öğünden birinin hurma olduğunu haber vermiştir.

• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- ve ailesi mütevazı idiler. Öyle ki günde bir öğünden fazlasını bulamayabiliyorlardı.
• Hurma temin etmek, onlar için diğer şeylere göre daha kolaydı.
• Az kanaat etmenin ve züht sahibi olmanın erdemi, peygamberlerin ahlaki özelliklerinden biri ve elçilerin efendisi olan Nebî -aleyhisselam-'ın (siretidir) hayat hikayesidir.
• Günde iki öğün yemek mubah ve caizdir. Arapların bilinen adetlerinden biridir. Eskiden günde iki öğün, öğle ve akşam yemeği yerlerdi.

Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha-: Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ailesinin, Medine'ye geldikten sonra üç gün ardı ardına doyasıya buğdaydan yapılan ekmek ve yemek yemediklerini, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- vefat edene kadar bu hal üzere olduklarını haber vermiştir.

• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ve ailesinin hakkında, geçim kaynaklarının kıtlığına dair bir açıklamadır. Zira gerçek hayat, ahiret hayatıdır.
• İbn Hacer şöyle demiştir: Doymamalarının sebebi çoğunlukla sahip oldukları şeylerin azlığından kaynaklanıyor gibi görünmektedir. Bir şey bulsalar bile, başkalarını kendilerine tercih edip yiyeceklerini onlara verirlerdi.

Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in uyuduğu yatağın, tabaklanmış deriden yapılmış ve hurma lifiyle doldurulmuş; yaslandığı yastığın da aynı şekilde olduğunu haber vermiştir.

• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in: Zahit olması ve bu dünyanın zevklerinden uzak durması; Allah -Subhânehû ve Teâlâ- onun dünya güzelliklerine erişmesine imkân tanımış olsa bile ondan uzak durması açıkça anlatılmıştır.
• Yatak ve yastık almak, onlarda uyumak ve rahat etmek için kullanmak caizdir.
• Bir Müslüman, kendi durumunu ve geçimini, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in durumu ışığında değerlendirmelidir. Çünkü o en güzel örnektir. Kim onun peşinden gider, onun adımlarını takip ederse hidayete erer ve bu dünyada da ahirette de felaha erer.
• Ahirete hazırlanmanın önemi ve Mümin'in bu dünyadan Allah'a itaat etmesine yardımcı olacak kadarıyla yetinmesi, bu dünyada mal mülk biriktirmekle meşgul olmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Allah bir kavmi kınayarak şöyle buyurmuştur: {Çoklukla övünmek sizi, kabirlere varıncaya (ölünceye) kadar oyaladı.} [Tekâsür: 1-2].

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- vefat ettiğinde geride ne bir gümüş dirhem, ne bir altın dinar; ne bir erkek, ne de bir kadın köle; ne bir koyun, ne de bir deve; ne de herhangi bir para bıraktı. Sadece bindiği beyaz katırını, taşıdığı silahını ve sağlığı yerindeyken ibnüssebil olan kimseye bir parça toprağı bıraktı.

• Peygamberler miras bırakmazlar.
• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in vefatından sonra geride bıraktığı şeylerin bir özeti.
• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- vefat ettiğinde cömertliğinden, harcamalarından ve hayırseverliğinden geriye önemli hiçbir şey bırakmadı.
• Kirmânî şöyle demiştir: Onun ifadesinde -cealehâ- (ve bunu değil bunları) ''hâ'' zamiri, yalnızca toprağı değil, katırı, silahı ve toprağı kastediyor.
• El-Haten (Kayınbirader): Bir kimsenin hanımının erkek kardeşi ve Uhtâni: Kadının tarafındaki iki kız kardeş demektir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'den müşriklere lanet okuması istendiğinde şöyle buyurmuştur: Ben Allah tarafından insanları Allah'ın rahmetinden uzaklaştırmak ve iyilikten mahrum bırakmak, lanet okumak ve onlara beddua etmek için gönderilmedim. Ben bunun için gönderilmedim, aksine genel olarak insanlar için, özel olarak da Müminler için iyilik ve rahmet vesilesi olmak üzere gönderildim.

• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ahlakının mükemmelliğini göstermektedir.
• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yolunu takip ederek, dili insanlara sövmekten ve lanet etmekten arındırmanın önemi.
• Lanet etmeyi yasaklıyor.
• İnsanlara karşı şefkat duygusunu teşvik ediyor.

Bir gece İbn Mes’ud –radıyallahu anh- Allah Rasûlü-sallallahu aleyhi ve selem- ile birlikte namaz kıldı. Öylesine namazı uzattı ki – bu onun devamlı olarak yaptığı bir husustu- namazın uzun olması İbn Mes’ud –radıyallahu anh- için meşakkat olmuştu. Hatta içinden kişiyi sevindirmeyecek bir şeyi yapmayı geçirdi. Ona ne yapmak istemiştin diye sorduklarında: Kendisine meşakkat olması hasebiyle oturup onu ayakta yalnız bırakmayı düşündüm.” demiştir.

Sahabeden bir grup, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- hanımlarının evlerine gelip, insanların görmediği hâllerde yaptığı ibadetleri sordular. Kendilerine bu durum haber verilince, bunu sanki az bularak (azımsayarak) şöyle dediler: Biz nerede, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- nerede! Onun geçmiş ve gelecek günahları bağışlanmıştır. Oysa kendisi için bağışlanmanın gerçekleşip gerçekleşmediğini bilmeyen kimse böyle değildir. Bu sebeple, belki bağışlanmaya erişir ümidiyle ibadette daha fazla gayret göstermeye ihtiyaç duyar. Sonra onlardan biri, "Ben artık kadınlarla evlenmeyeceğim" dedi. Bir diğeri de, "Ben de artık et yemeyeceğim" dedi. Bir diğeri ise "Ben de artık yatakta uyumayacağım" dedi. Bu haber Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'e ulaşınca öfkelendi. Halka seslenerek Allah'a hamt ve sena ettikten sonra şöyle buyurdu: Bazı kimselere ne oluyor da şöyle şöyle sözler söylüyorlar?! Allah’a yemin olsun ki, ben sizin Allah’tan en çok korkanınız ve O’na karşı en takvâlı olanınızım. Fakat ben gece uyurum ki ibadete güç bulayım; bazen oruç tutmam ki oruç tutmaya kuvvet kazanayım; kadınlarla da evlenirim. Kim benim yolumdan yüz çevirir, kemâli onun dışında görür ve benim yolumdan başka bir yolu benimserse, o benden değildir.

• Hadiste, sahabenin -radıyallahu anhum- hayrı sevdiği, hayra düşkün olduğu ve Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'i örnek aldığı beyan edilmiştir.
• Peygamberimizin -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yaşayışına ve sünnetine bakıldığında, bu şeriatın hoşgörü ve kolaylık esasına dayandığı görülür.
• Hayır ve bereket, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'i örnek almakta ve onun güzel sünnetine uymaktadır.
• Kişinin ibadetlerde kendisine gücünün yetmeyeceği yükler yüklemesi kesinlikle sakıncalıdır; zira bu durum, dinde aşırılığa kaçanların (bidat ehlinin) bir tavrıdır.
• İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: İbadette aşırı zorluğu tercih etmek, sonunda usanç ve bıkkınlığa yol açar; bu da ibadetin aslını terk etmeye kadar götürebilir. Buna karşılık, sadece farzlarla yetinip nafile ibadetleri tamamen bırakmak ise tembelliği tercih etmeye ve ibadete karşı isteksizliğe sürükler. İşlerin en hayırlısı ise orta yoldur.
• Bu hadiste, büyük ve fazilet sahibi kimselerin hâllerini, onların davranışlarını örnek almak amacıyla araştırmanın meşru olduğuna işaret vardır. Ayrıca, bu bilgiyi erkeklerden öğrenmek mümkün olmazsa, kadınlardan öğrenmenin de caiz olduğu anlaşılmaktadır.
• Bu hadisten, insanlara nasihat etmenin, dinî meseleleri öğretmenin, sorumluluk sahibi kimselere şer‘î hükümleri açıklamanın ve doğruyu ararken şüpheye düşen müctehidlerin tereddütlerini gidermenin gerekli olduğu anlaşılmaktadır.
• Aynı şekilde ibadetlerde, farzlara ve nafilelere riayet etmekle birlikte, Müslümanın başkalarının kendi üzerindeki haklarını gözetmesi için ölçülü olması emredilmiştir.
• Hadis, evliliğin faziletini göstermekte ve evliliğe teşvik etmektedir.