Namaz ile ilgili hadisler

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- namaz kılarken Allah Teâlâ'nın kendisine bedenindeki yedi aza üzerine secde etmesini emrettiğini haber vermiştir. Bunlar: Birincisi: Alındır. Yüzün, burun ve gözlerin üzerindeki kısmıdır. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- eliyle burnunu işaret ederek alnın ve burnun yedi azadan biri olduğunu işaret ederek, secde eden kişinin burnunu yere değdirmesi gerektiğini vurgulamıştır. İkinci ve üçüncü uzuv: İki eldir. Dördüncü ve beşincisi uzuv: İki dizdir. Altıncı ve yedinci uzuv ise iki ayağın parmaklarıdır. Yere secde ederken de saçlarımızı bağlamamamızı, elbiselerimizi toplamamamızı emretmiştir. Saçlarımızı salarız ki onlarda diğer azalarımız ile secde etsinler.

• Namazda yedi aza üzerine secde etmek farzdır.
• Namaz kılarken saçı ve elbiseyi toplamak mekruh kılınmıştır.
• Namaz kılan kimsenin kıldığı namazda acele etmeden sükûnet içinde olması gerekir. Yedi azasını tam olarak yere koyup secdesini yapmalı ve orada söylenmesi meşru kılınan zikri söyleyecek kadar beklemelidir.
• Namazda saçların toplanması erkekler içindir, kadınları kapsamaz. Çünkü namaz esnasında kadınlara örtünmeleri emredilmiştir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Müslümanın çok ihtiyaç duyduğu bu beş dua ile namazında iki secde arasında dua ederdi ve bu dualar mağfireti, günahları örtmeyi ve günahların affını, bol rahmeti, hastalık ve rahatsızlıklardan afiyette olmayı, hak ve sebat için Allah'tan hidayet dilemeyi, rızık istemeyi; iman, ilim, salih amel işlemeyi istemeyi, helal ve temiz mallardan istemeyi de içine alan dünya ve ahiret hayrını kapsamaktadır.

• İki secde arasındaki oturuşta bu duanın yapılması meşru kılınmıştır.
• Dünya ve ahiret hayrını içermeleri sebebiyle bu duaların fazileti ifade edilmiştir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- namaz kılarken ellerini omuzu hizasına veya omuzuna kadar üç yerde kaldırırdı. O da omuz kemiği ve pazunun birleştiği yerdir. Birinci yer: Namaza başladığında başlangıç tekbiri getirdiği zaman. İkincisi: Rükûa gitmek için “Allahu Ekber” derken. Üçüncüsü: Rükûdan başını kaldırıp: ''Semiallahu limen hamideh Rabbenâ leke'I-hamd'' (Allah, kendisine hamt eden kuluna icabet etti. Rabbimiz, hamt sanadır.) dediği zaman. Secdeye başlarken ve secdeden kalkarken ellerini kaldırmazdı.

• Namazda elleri kaldırmanın hikmetlerinden biri de, namazın süsü ve Allah -Subhânehû ve Teâlâ-'ya tazim olmasıdır.
• Ebû Humeyd es-Sâ'idî'nin Ebû Dâvûd ve diğer hadis kitaplarında geldiği gibi Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ellerini dördüncü yerde kaldırdığı sabittir. Üç rekâtlı ve dört rekâtlı namazlarda ilk teşehhütten sonra ayağa kalkarken ellerini kaldırmıştır.
• Ayrıca Mâlik b. Huveyris'in Sahiheyn'de (Buhârî ve Müslim'de) Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'den rivayet ettiğine göre, ellerini kulakları hizasında kulaklarına dokunmadan kaldırdığı da sabittir: «Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, ellerini kulak hizasına kadar kaldırdı.»
• "Semiallahu liman hamideh" ve "Rabbenâ ve leke'l Hamd" ifadelerinin bir arada söylenmesi imamlık yapan ve yalnız namaz kılana mahsustur. İmamın arkasında namaz kılan: Sadece ''Rabbenâ ve leke'l Hamd.'' der.
• Rükûdan sonra "Rabbenâ ve leke'l Hamd.'' (Rabbimiz, hamt sana mahsustur) demek, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'den rivayet edildiğine göre sahihtir. Dört sîgası vardır ve bu, onlardan biridir. Bir kimsenin bu sîgaları araştırıp öğrenmesi ve bazen bunu, bazen de diğerlerini okuması en hayırlı olanıdır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- namazda okunan teşehhüdü İbn Mesûd -radıyallahu anh-'a öğretmiştir. İbn Mesûd -radıyallahu anh-'ın dikkatini çekmek için elini avuçlarının içine almıştır. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Kur'an'dan bir sure öğretir gibi teşehhüdü öğretmesi bu duaya hem söz hem de anlam olarak önem verdiğini göstermektedir. Bunun üzerine Rasûlullah şöyle buyurmuştur: "Et-tahıyyâtü lillâhi": Tazim içeren bütün söz ve fiiller bu kapsama girmektedir. Bütün bu tazimler Allah -Azze ve Celle-'nin hakkıdır. "es-salevâtu": Farzları ve nafileleri ile bütün namazlar Allah Teâlâ'ya aittir. "et-tayyibâtu": Mükemmelliği ifade eden güzel söz, fiil ve özelliklerdir. Bütün bunlar Allah Teâlâ'nın hakkıdır. "Esselâmu aleyke eyyuhen-Nebiyyu ve rahmetullâhi ve berakâtuh": Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in her türlü musibet ve zarardan selamette olması, her türlü hayrın onun için artması ve bereketlenmesi için niyazda bulunmaktır. "Esselâmu aleynâ ve alâ ibâdillâhis-sâlihîn": Namaz kılan, yerlerde ve gökte bulunan bütün salih kullar için selamette olmalarını niyaz etmektir. "Eşhedu en lâ ilâhe illallâh": Allah'tan başka hak ilah olmadığını kesin bir şekilde ikrar ve kabul ediyorum. "ve enne Muhammeden abduhu ve rasûluhu": Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kulluğunu ve son peygamber olduğunu ikrar ve kabul ediyorum. Sonra Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- namaz kılan kimsenin dilediği duayı etmesi için teşvik etmiştir.

• Bu teşehhüdün okunacağı yer, her namazda iki, üç ve dördüncü rekâtta ikinci secdeden sonraki oturuştadır.
• Teşehhüde oturulduğunda et-Tahiyyatu duasını okumak farzdır. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'den sabit olan her lafız ile yapılması caizdir.
• Namazda günah içermediği sürece kişinin sevdiği şeyi istemesi caizdir.
• Kişinin, duaya kendisi ile başlaması müstehaptır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- secdede itidalli olmayı emretmiştir. Böylece namaz kılan kimse secdede güzel bir görünümde olur. Ellerini yere koyar dirseklerini kaldırarak yan tarafından uzak tutar. Çünkü bu hal, enerjik olmanın ve namazı isteyenlerin göstergesidir. Çünkü bu görünüm secde azalarının yerleşip ibadetten haz almasını sağlar. Secdede kolların yayılması yasaklanmıştır. Çünkü bu haraket; tembelliğin ve bıkkınlığın göstergesidir. Aynı zamanda köpeğe benzeme vardır. Bu da güzel olmayan bir benzemedir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bizlere, imam âmîn dediğinde âmîn demeyi emretmiştir. Çünkü o vakit, meleklerin âmîn dediği vakittir. Her kimin âmîn deyişi, meleklerin âmîn dediğine tevafuk ederse o kimsenin geçmiş günahları affolunur.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, ellerin iç kısımlarının parmaklar bitişik şekilde kıbleye yöneltilerek yere konulmasını ve dirseklerin yerden yukarıya kaldırılmış bir şekilde, yanlardan açık tutulmasını söyleyerek kolların namazda secde halindeki pozisyonunu açıklamıştır.

• Namaz kılan kişinin ellerini yere koyması farzdır. Eller, yedi secde uzvundan ikisidir.
• Hadisten, kolların yerden kaldırılmasının müstehap olduğu, vahşi bir hayvanın kollarını yere yaydığı gibi yaymanın kerih görüldüğü anlaşılıyor.
• İbadete karşı canlılık, güç ve istekli olmanın meşru olduğu belirtilmiştir.
• Namaz kılan kişi secdede bütün secde uzuvlarına dayanırsa, her bir uzuv ibadetten kendi payını düşeni almış olur.

Hadis-i şerif secdeye inme şeklini açıklıyor. O da iki eli dizlerden önce yere koymaktır. Başka hadisler secdeye inişle ilgili olarak önce iki dizin, ellerden önce yere konması hakkında gelmiştir. İki şekilde yapılması da caizdir. Bu şekilde yapana da öbür şekilde yapana da neden böyle yapıyorsun denmez.

Hadis; namaz kılan kimsenin secdeye giderken ellerini yere, dizlerinden önce koymasına delalet etmektedir. Ancak Vâil b. Hucr -radıyallahu anh-'ın hadisinde, namaz kılan kimse secde için eğildiği zaman dizlerini ellerinden önce yere koyar şeklindedir. Bu mesele ictihadi bir mesele olup, bu konuda rahatlık vardır. Bunun için bazı fıkıhçılar, ya hadislerin zayıflığı ya da birbirlerine zıt olmaları sebebi ile namaz kılan kimseyi iki şeyi yapma arasında serbest bırakmışlardır. Bu, ikisinden birinin diğerine tercih edilememesinden dolayıdır. Bunun sonucu, iki şekilde yapmak konusunda da rahatlık ve tercih hakkı vardır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, namazını bitirmek istediğinde, yüzünü sağ tarafa çevirerek; «Esselamu aleykum ve rahmetullahi ve berekâtuh» diyerek sağına selam verir, yüzünü sol tarafa çevirerek ''Esselamu aleykum ve rahmetullah'' diyerek soluna selam verirdi.

• Namazı bitirirken iki tarafa selâm vermenin meşru olduğu ve bunun namazın rükünlerinden sayıldığı ifade edilmiştir.
• Bazen “ve berakâtuh” ifadesinin ilave edilmesi müstehaptır. Zira Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bunu devamlı yapmamıştır.
• Namazda iki selâm vermek rukun olan bir farzdır. Ancak selam verirken başın sağa sola çevrilmesi müstehaptır.
• “Esselamu aleykum ve rahmetullah” sözünü, önce ya da sonra değil, başı sağa sola çevirirken söylenmelidir.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, sabah namazının sünnetinde, Fatiha’dan sonra, birinci rekâtta “De ki: Ey kâfirler!” (Kâfirûn), ikinci rekâtta ise “De ki: O Allah birdir.” (İhlâs) suresinin okunmasını müstehap görürdü.

• Sabah namazının sünnetinde Fatiha'dan sonra bu iki surenin okunması müstehaptır.
• Bu iki sureye İhlas Suresi de denir; çünkü Kafirun Suresi'nde, müşriklerin Allah'tan başka taptıkları her şeyden uzaklaşma vardır. Ayrıca onların şirk koşmaları amellerini boşa çıkardığı için Allah'a hakkıyla kul olmadıkları ve ibadete layık olanın yalnızca her türlü noksanlıktan münezzeh olan Allah olduğu anlatılır. İhlas Suresi'nde ise Allah'ı birleme (tevhid), O'na ihlasla bağlanma ve O'nun sıfatlarının açıklanması yer alır.

Bazı kimseler, sahabelerden birine gelip; Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in minberinin neden yapıldığını sordular. Bu konuda birbirleri ile tartışıp ayrılığa düşmüşlerdi. Bu sahabe Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Ensar'dan marangoz bir kölesi olan kadına: "Kölene emret de, benim için insanlara hitap ettiğim zaman üzerine oturabileceğim bir minber yapsın" diye buyurdu. Bunun üzerine bu kadın kölesine ılgın ağacından Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e bir minber yapmasını emretti. Minber bittiğinde bu kadın onu Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e gönderdi ve Rasûlullah mescitteki yerine koyulmasını emretti. Sonra Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bunun üzerinde şöyle namaz kıldı: Minber üzerinde tekbir aldı, sonra yine minber üzerinde iken rükûa vardı. Sonra arkasına dönmeden geri geri aşağıya indi minberin dibinde secde etti. Sonra yine minber üzerine geri döndü. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- namazı bitirince insanlara döndü ve: «Ey insanlar! Bu gördüğünüz şeyleri ancak bana uyasınız ve benim namazımı öğrenesiniz diye yaptım» diye buyurdu.

• Minber edinmek ve hatibin üzerine çıkıp hutbe vermesi müstehaptır. Minberin faydası sesin ulaşması ve daha iyi duyulmasını sağlamasıdır.
• Öğretmek için minberin üzerinde namaz kılınabilir. İhtiyaç anında imam cemaatten daha yukarıda namaz kılabilir.
• Müslümanların ihtiyacını görmek adına zanaatkârlardan yardım istemek caizdir.
• İhtiyaç varsa namazda az hareket etmek caizdir.
• Öğrenmek için namazda cemaat imama bakabilir. Bu durum huşulu olmaya engel değildir.

Sahabi Ebû Mûsâ el-Eşarî -radıyallahu anh- bir namaz kıldı. Teşehhüde oturduklarında arkasındaki cemaatten bir adam “Kur'an'da, namaz, iyilik (sadaka) ve zekâtla birlikte mi zikredildi? dedi. Ebû Mûsâ namazı kılıp, bitirdikten sonra cemaate döndü ve “Kur'an'da namaz, iyilik (sadaka) ve zekâtla birlikte mi zikredildi diyen kimdi? diye sordu. Cemaat sustu ve kimse cevap vermedi. Bunun üzerine “Şu sözü söyleyeniniz hanginizdir?” diye tekrar sordu. Cemaat yine susup kimse cevap vermeyince, Ebû Mûsâ -radıyallahu anh-: “Bunu söyleyen herhalde sensin Yâ Hittân!” dedi. Ebû Mûsâ -radıyallahu anh- Hittân'ın cesareti, kendisine yakın olması ve arasındaki bağdan dolayı onu bu şekilde itham etmiştir. Bu sayede hakiki manada konuşan kimsenin ortaya çıkıp itiraf etmesini de istemiştir. Hittân da “Ben söylemedim." diyerek bunu reddetmiş: "Şüphesiz bundan dolayı beni azarlamandan korktum” diye karşılık vermiştir. Bunun üzerine cemaatten bir adam; “Onu ben söyledim fakat bunu söylerken hayırdan başka bir düşüncem yoktu” dedi. Ebû Mûsâ -radıyallahu anh-'da öğretmek kastı ile “Siz namazınızda ne söyleyeceğinizi bilmiyor musunuz?" diyerek buna şaşırdı. Sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bir gün kendilerine bir hutbe verdiğini, onlara dinlerini ve namazlarını öğrettiğini haber vererek Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şöyle buyurduğunu haber vermiştir: “Namaz kıldığınız zaman saflarınızı düz tutun sonra biriniz size imam olsun. İmam iftitah tekbirini aldığı zaman, siz de onun gibi tekbir alın. Fatiha suresini okuyup “Ğayri’l-mağdûbi aleyhim vele’d-dâllîn” ayetini okuduğu zaman“ âmin” deyin ki Allah duanıza icabet etsin. O tekbir alıp, rükûa vardığı zaman, sizde tekbir alın ve rükûa gidin. İmam sizden önce rükû eder ve sizden önce rükûdan kalkar. Ondan önce davranmayın. Çünkü rukuâ giderken imamın sizden önce gitmesi rükûdan kalkarken siz geç kaldığınız zamanı telafi eder. Rükua giderken ki az geç kalmanız kalkarken geç kalmanızı örter. Böylece sizin rükû miktarınız ile imamınki aynı olur. ”Devamında Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Semiallahü limen hamideh” dediği zaman “Allahümme Rabbenâ veleke’l-hamd” deyin. Cemaat bunu söylerse Allah onların bu duasını ve sözünü işitir. Allah Teâlâ, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in lisanıyla “Allah'ın kendisine hamt eden kulu duyduğunu" haber vermiştir. Sonra imam tekbir alıp, secdeye gittiği zaman cemaat de tekbir alıp, secdeye gider. İmam onlardan önce secdeye gider ve secdeden kalkar. Böylece secde miktarı ile imamın secde miktarı aynı olur. Teşehhüde oturulduğunda namaz kılan kimse ilk olarak “Et-tehiyyâtü, et-tayyibâtü, es-salevâtü lillâhi" mülk, ebedilik ve azamet Allah Teâlâ'nın hakkıdır. Aynı şekilde beş vakit namaz da Allah içindir. "es-selâmü aleyke eyyühe’n-Nebiyyü ve rahmetullâhi ve berakâtüh es-selâmü aleynâ ve alâ ibâdillâhi’s-sâlihîn." Her türlü kusur, afet, eksiklik ve fitneden selamette olmak için Allah Teâlâ'ya dua edin. Öncelikle Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem- için sonra da kendimiz için selamet isteriz. Sonra da Allah Teâlâ'nın ve kullarının hakkını yerine getiren salih kullar için selam duasında bulunuruz. Sonra da Yüce Allah'tan başka hak ilah olmadığına ve Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Allah'ın kulu ve rasûlü olduğuna şahitlik ederiz.

• Teşehhüt sigalarından bir tanesi beyan edilmiştir.
• Namazdaki söz ve hareketler Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in öğrettiği gibi olmalıdır. Bir kimsenin sünnette gelmeyen söz ve hareketleri uydurması caiz değildir.
• Namazda imamı geçmek ve gerisinde kalmak caiz değildir. Cemaatin, imamın hareketlerinin peşi sıra hareket etmesi meşru kılınmıştır.
• Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in dini tebliğ etmeye ve dinin hükümlerini ümmetine öğretmeye verdiği önem zikredilmiştir.
• İmam, cemaatin önderidir. Namazın kılınışında ondan önce, onunla birlikte ve geç kalarak hareket etmek caiz değildir. İmamın yapmak istediği harekete başladığı anlaşıldığında hemen arkasından o hareketin yapılması gerekir. Sünnet olan ona tabi olmaktır.
• Namazda safların düz tutulması meşru kılınmıştır.

Ebû Hureyre -radıyallahu anh- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namaz kılış şeklinin bir kısmını rivayet etmiştir. Namaza kalkınca, kıyamda Tekbiratu'l-İhramı alarak namaza başlar ve sonra rükû ederken, secde ederken, başını secdeden kaldırırken, ikinci secdeyi yaparken, başını ikinci secdeden kaldırırken, üç ve dört rekâtlık namazlarda ilk teşehüdden kalkarken de tekbir getirirdi. Sonra da bunu namazın her rekâtında namazı biti­rinceye kadar yapardı. Başını rükûdan kaldırdığında «Semi'allahu Limen Hamideh» deyip rükûdan kalkarak belini doğrultunca «Rabbena ve Leke'l-Hamd» derdi. Ebû Hureyre -radıyallahu anh- namazı bitirdiğinde: Nefsini elinde olana yemin olsun ki, "Muhakkak ki sizden; namazı Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazına en çok benzeyen benim. Dünyadan ayrılana kadar kıldığı namaz şekli buydu." demiştir.

• Rükudan doğrulurken «Semi'allahu Limen Hamideh» denir. Bunun dışındaki bütün eğilme ve kalkmalarda tekbir getirilir.
• Sahabeler, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'i örnek almaya ve sünnetini korumaya çok önem veriyorlardı.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, hırsızlık yapanların en kötüsünün, namazından çalan olduğunu bildirmiştir. Çünkü başkasının malını çalan kimse belki bu dünyada kendisine fayda sağlayabilir, ancak namazından çalan kimse kendi sevap ve mükâfatını çalmıştır. Sahabeler, "Ya Rasûlallah! Kişi kendi namazından nasıl çalar?" diye sorduklarında rükûunu ve secdesini tam olarak yapmaz diye cevap vermiştir. Bu da en güzel şekli ile yapmadan rükû ve secdede acele ederek olur.

• Namazın rükünlerini huşu ve acele etmeden yapılmalı, en güzel şekilde kılınmasına özen gösterilmelidir.
• Rükû ve secdeyi düzgün yapmayan bir kimseyi hırsız olarak nitelendirmek, bundan uzak durmasını sağlamak ve haramlığına dikkat çekmek içindir.
• Namazda rükû ve secdeyi tam olarak yapmak ve acele etmemek farzdır.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- namazda rukûdan belini doğrulttuğu zaman şöyle derdi: Semi'allahu Limen Hamideh. Yani: Kim Allah Teâlâ'ya hamt ederse, Yüce Allah ona icabet eder, O'nun hamt etmesini kabul eder ve onu mükâfatlandırır. Sonra ''Allahümme Rabbena leke'l-hamd mil'es-semavati ve mil'el-ardi ve mil'e ma şi'te min şey'in ba'du'' sözü ile Allah'a hamt eder. Yani gökler, yerler ve ikisi arasındaki mesafeler ve Allah'ın dilediği şeyler dolusunca sana hamt olsun.

• Namaz kılan kimse rükûdan doğrulduğu zaman söylemesi müstehap olan şey açıklanmıştır.
• Rükûdan kalkıp tamamen doğrulduktan sonra beklemek acele etmemek meşru kılınmıştır. Çünkü rükûdan tamamen doğrulduktan sonra orada beklemeden bu zikrin söylenmesi mümkün değildir.
• Bu zikir, farz olsun, nafile olsun, bütün namazlarda yapılması meşrudur.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- iki secde arasında oturduğunda «Rabbiğfirlî, Rabbiğfirlî.» diyerek bunu tekrar ederdi. "Rabbiğfirlî" zikrinin manası: Kulun, Rabbinden günahlarını silmesi ve hatalarını örtmesini istemesidir.

• Farz ve nafile namazlarda iki secde arasında bu duanın yapılması meşru kılınmıştır.
• "Rabbiğfirlî" zikrini tekrar etmek müstehaptır. Bir kez söylemek ise vaciptir.

Osman b. Ebi’l-Âs -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına gelerek şöyle dedi: Ey Al­lah’ın Rasûlü‎! Şeytan benimle namazım ara­sına girdi, huşulu olmamı engelledi, kıraatimi karıştırmama sebep oldu ve onda şüphe etmeme sebep oldu dedi. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ona: «Bu Hinzeb denilen Şey­tan'dır. Onu hissettiğin an Allah'a yönel, ondan Allah’a sığın ve sol tarafına üç defa hafif bir şekilde tükür.» Osman -radıyallahu anh- : "Ben, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bana emrettiği şeyi yaptım. Allah da onu benden uzaklaştırdı." demiştir.

• Namazda huşu ve kalbin hazır bulunmasının önemi, Şeytan'ın bu konuda kafa karıştırıp şüpheye düşürmeye çalıştığı ifade edilmiştir.
• Namazda vesvese verdiği zaman sol tarafa üç defa tükürerek Şeytan'dan Allah'a sığınmak müstehaptır.
• Sahabeler -radıyallahu anhum- başlarına gelen sorunlarla ilgili Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e döndüklerinde onlara çözüm bulduğu ifade edilmiştir.
• Sahabelerin kalpleri hayat doludur ve bütün dertleri ahireti kazanmaktır.

Namazın tamamı sözlü ve fiilî olarak Allah'ı tazim etmeyi içerir. Bu hadis-i şerifte namazın şiarı beyan edilmiştir. O da, Allah -Subhanehu ve Teâlâ- için azameti ve ululuğu ispat etmektir. Çünkü namaz, Allah'ı tazim ve yüceltmek için bir şiar ve bir alâmet kılınmıştır. Namaza başlanıldığında ayakta dümdüz durularak tekbiratu'l ihram (Başlangıç tekbiri) ile tekbir getirilir. Kıraatı bitirdiğinde rukûya eğilirken tekbir getirir. Rükûdan kalkıp belini doğrultunca "Semi'allahu Limen Hamidehu" der, sonra ayakta iken Allah'a hamd ve senâ eder. Sonra secde için eğilince tekbir getirir, secdeden başını kaldırınca yine tekbir getirir, sonra da bunu namazın her rekâtında namazı bitirinceye kadar yapar. İki teşehhüdü olan namazlarda ilk teşehhüdden kalkarken tekbir getirilir. Allah Teâlâ rukûdan doğrulma hariç geri kalan bütün intikallerde tekbir getirmeyi has kılmıştır.

Berâ b. Âzib -radıyallahu anhuma- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-in nasıl namaz kıldığını öğrenip, ona tabi olmak için namazını izlemiş ve O'nun namazını şöyle vasfetmiştir. O'nun, namazı orantılı ve uzunluğu birbirine yakındı. Kıraatte bulunduğu kıyamı ve teşehhüde oturuşu, rükusu, rükudan doğrulması ve secdesi ile orantılıydı. Mesela rükuyu hafif tutup, kıyamı uzatmazdı ya da secdeyi uzun tutup sonra kıyamı ya da oturuşu hafif tutmazdı. Bilakis her bir rüknü diğer bir rükün ile orantılı yapardı. Yoksa manası şöyle değildir: Kıyam ve teşehhüd için oturuşu secde ve rüku kadardı. Bilakis manası; birini hafif (kısa) tutup diğerini ağır (uzun) tutmazdı.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- kendi kızı Zeynep'ten olan torunu Umâme binti Zeyneb'i namaz kılarken kucağına alarak namaz kılardı. Kıyama kalktığı zaman onu omzuna koyardı. Rükû ve secde yaptığı zaman da sevgisinden ve şefkatinden dolayı onu yere koyardı.

Enes b. Mâlik -radıyallahu anh- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- ve raşid halifeleri ile uzun süren arkadaşlığı ve beraberlliği sebebiyle onlardan hiç birinin namazda Besmeleyi (sesli) olarak ne kıraatın başında ne de sonunda okuduğunu işitmediğini zikrediyor.''Elhamdü lillahi Rabbi'l âlemîn'' diyerek namaza başlıyorlardı.İlim ehli Besmelenin sesli olarak okunmasının hükmünün meşruiyeti konusundaki görüşler açısından ihtilaf ettiler.İlim adamlarının görüşleri arasında sahih olan namaz kılan kimsenin namazda her rekatta Besmeleyi Fatiha'yı okumadan önce gizli olarak okumasıdır.Bu namazın sesli veya sessiz namaz olması fark etmez.

Nebi -sallallahu -aleyhi ve sellem- sahabelerinden bazılarını seriyye birliğini yönetmeleri, aralarında hüküm vermeleri ve işlerinin düzensiz olmaması için seriyyelere komutan olarak görevlendirdi. Bu görev için onların arasından dindarlık, ilim ve işleri idare etme yönünden en doğru olan kimseleri seçerdi. Bunun için yöneticiler namazda imam olurlardı. İlimleri ve dinlerinin üstünlükleri sebebiyle müftü olurlardı. Allah'a, isimlerine ve sıfatlarına olan sevgisi sebebiyle her namazın ikinci rekatında ''Kul huvallahu ehad'' yani İhlas Suresi'ni okurdu. Kim bir şeyi severse o şeyden çokça bahseder. Gazveden dönünce bunu Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e anlattılar. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, Onlara; «Bunu neden yapıyor, sadece bir tesadüf mü yoksa onu, bu şeyi yapmaya yönelten bir sebep mi var?» dedi. Emir/komutan dedi ki: Bunu, Rahman olan Allah -Azze ve Celle-'nin sıfatlarını içine aldığı için yaptım ve bu sebeple tekrar etmeyi istedim. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: «Ona haber verin, o bu sureyi sevdiği için tekrarladığı gibi -bu da Allah'ın yüce sıfatlarına delalet eden isimlerini içerdiği için- Allah da onu seviyor.» Bu ne kadar güzel bir fazilettir.

Bu hadiste, namazın şiarının beyanı vardır. O şiar da tekbir ile büyüklük ve yüceliğin Allah -Subhânehu ve Teâlâ- için ispat edilmesidir. Mutarrif, kendisi ve İmrân b. Husayn -radıyallahu anh-'ın Ali b. Ebî Tâlib -radıyallahu anh-'ın arkasında namaz kıldıklarını, Ali -radıyallahu anh-'ın secde için eğildiğinde tekbir getirdiğini sonra başını secdeden kaldırınca ve iki teşehhüdü olan bir namazda birinci teşehhüdden kalktığında, kıyamında tekbir getirdiğini haber vermiştir. İnsanlardan çoğu bu yerlerde sesli bir şekilde tekbir getirmeyi terk ettiler. Namazını bitirince İmrân -radıyallahu anh-, Mutarrif'in elinden tuttu ve ona; Ali -radıyallahu anh-'ın, bu namazı ile ona Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazını hatırlattığını haber verdi. Çünkü Nebi -aleyhisselam- bu yerlerde tekbir getiriyordu.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, genellikle sabah namazının kıraatını uzun tutar, akşam namazının kıraatını ise kısa tutardı. Diğer beş vakit namazlarda orta derecede okurdu. Ancak Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, başka sureleri okumanın da caiz olduğunu göstermek sebebi ile yahut başka sebeplerden dolayı bazen genel olarak yaptığını terk ederdi. Bu hadiste olduğu gibi akşam namazının kıraatında Tur Suresi'ni okumuştur. Bu sure;tıval-i mufassal'dan (Hucurat Sûresi'nden Burûc Sûresi'nin sonuna kadar olan sûreler Tıval-i Mufassal´dır) olan surelerdendir.

Ebû Kılâbe diyor ki: Sahabelerden biri olan Mâlik b. Huveyris -radıyallahu anh- bize bu mescidimize geldi. Dedi ki: Vallahi ben size Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazını uygulamalı olarak öğretmek amacıyla geldim. Fiilî olarak göstererek öğretmek zihinlerinizde daha yakın ve kalıcıdır. Ebû Kılâbe'den rivayet eden ravi dedi ki, size Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazını öğreten Mâlik b. Huveyris -radıyallahu anh- nasıl namaz kılyordu? (Ebû Kılâbe) dedi ki: Şeyhimiz Ebû Yezîd Amr b. Selime el-Cermî'nin kıldığının aynısıydı. Kıyama kalkmak çin başını secdeden (yani ikinci secdeden) kaldırdıktan sonra kıyama kalkmadan önce biraz oturuyordu.

Allah Rasûlü namaza kalktığı zaman şu duayı yapardı: «Gökleri ve yeri yoktan var edene, hanif olarak yüzümü çevirdim ve ben müşriklerden değilim.» Yani ibadetle kendisine yöneldim. Manası: İbadetimi/kulluğumu yeryüzünü ve gökyüzünü daha önce benzeri görülmemiş bir şekilde yaratan Allah’a halis kıldım. Ve Ondan başkasından yüz çevirdim. Bu gibi mahlûkatı en mükemmel ve en sağlam bir şekilde yaratan ve yoktan var eden varlığa en uygun/yaraşır olan yüzlerin yönelmesidir. Kalpler her halinde ona güvenir. Ondan başkasına yönelmez. Onun rızasının sürekliliğinden ve hayrından başka bir şey istemez. «Hanif olarak yüzümü çevirdim ve ben müşriklerden değilim.» Yani: Hak din olan İslam dinine yönelerek ve bu din üzere sebat ederek, her batıl olan dinden uzak durmaktır. Genel olarak O, (Haniflik) Araplar nazarında İbrahim’in dini üzere olanlardır. Sonra da buyurdu ki: «Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir. Onun hiçbir ortağı yoktur. Ben bununla emir olundum ve ben Müslümanlardanım.» Yani: Namazım, ibadetim ve Allah’a yaklaşacağım bütün iyilikler sadece Allah rızası içindir. Bunda başkası ortak değildir. Keza hayatım, ölümüm Allah içindir. O yaratıcısı ve takdir edicisidir, bunlarda başkasının tasarruf yetkisi yoktur. Allah Subhânehu’nun zatında, sıfatlarında ve fiillerinde ortağı yoktur. Bana Rabbim bu tevhit ve ihlâsı emretti. Ve ben, Allah Subhânehu’ya itaat eden, boyun eğen Müslümanlardanım. «Allah'ım! Sen her şeyin meliksin.Senden başka hiçbir (hak) ilah yoktur. Sen benim rabbimsin, ben senin kulunum. Nefsime zulmettim. Günahımı itiraf ediyorum. Bütün günahlarımı bağışla, çünkü senden başka günahları bağışlayacak yoktur.» Yani: Ey Allah’ım! Sen Her şeyin malikisin, senden başka malik yok. Senden başkasının hakiki mülkiyeti yoktur. Ve Sen, tek ve bir olan ilahsın. Senden başka ibadet edilecek hak ilah yoktur. Sen benim Rabbimsin, ben de senin kulunum. Muhakkak ki; senin zikrinden gafil olarak, isyan ederek ve günah işleyerek kendi nefsime zulmettim. Kesinlikle günahlarımı itiraf ediyorum, günahlarımı bağışla, çünkü günahları Senden başkası bağışlayamaz. Muhakkak ki; Sen el-Ğaffar’sın, el-Ğafur'sun. Sonra da şöyle buyurdu: «En güzel ahlaka senden başka kimse hidayet edemez. Kötü ahlakı benden uzaklaştır. Senden başka hiçbir varlık kötü ahlakı uzaklaştıramaz.» Yani: Bana yön ver, muvaffak kıl, bana sebat ver ve beni sana ibadette ve diğer şeylerde, güzel, temiz, açık ve gizli olan en güzel ahlaka ulaştır. Muhakkak ki sen, ona hidayet edersin, senden başka hidayet eden yoktur. Beni kötü ahlaktan koru ve uzaklaştır. Muhakkak ki beni, senden başka kötü ahlaktan koruyacak ve uzaklaştıracak yoktur. Ardından şöyle buyurdu: «Devamlı senin emrine itaat eder, devamlı senin buyruklarına uyarım.» Yani, süreklilik üzerine sürekli bir şekilde sana itaate devam ederim. Sana olan itatime ve senin davetine icabet ettiğim sürece, mutluluk üzere mutluluklar yaşarım. Yine şöyle buyurdu: «Hayrın tamamı senin ellerindedir.» Yani; hayrın hepsi senin tasarrufundadır. Sen ona Malik’sin, istediğin gibi tasarrufta bulunursun. «Şer ise sana nispet edilmez.» Yani; şer ancak senin yarattıkların ve yaptıklarından olur. Senin fiilinden değildir, sen bundan münezzehsin. Hangi vecihle olursa olsun, ne isimlerinde, ne sıfatlarında, ne fiillerinde ne de zatında şer ona izafet edilmez. Muhakkak ki Onun zatı bütün yönleriyle mutlak olarak tamdır ve eksiksizdir. Ve bütün sıfatları tamdır noksanlıklardan münezzehtir. Allah’a bu isimlerle hamd edilir ve bunlarla övgüde bulunulur. Bütün fiilleri hayır ve rahmettir, adalet ve hikmet vardır. Hiç bir şekilde fiillerinde şer yoktur. İsimlerinin hepsi en güzeldir. Nasıl olur da şer ona nispet edilir? Bilakis şer, ondan ayrı olarak yaptıklarında ve mahlûkatındadır. Fiili yaratılmış değildir. Ve fiilleri hepsi hayırdır. Ama yaratılmış olan mahlukatında, hayır ve şer vardır. Şer yaratılmış olup, münezzeh olan Rab ile kaim olmayan ondan ayrı, ona izafet edilmeyendir. Bunda Allah’ın şerri yaratmadığını söyleyen Mutezile lehine bir delil yoktur. Allah Subhânehu hayrı da şerri de ve her şeyi yaratandır. «Benim varlığım seninledir.» Yani; seninle kaimdir, sana itimat eder ve sana sığınırım. Sana döner, Sana yönelirim ve ben sana sığınırım. Seninle birledim, işim sana doğru son buldu. Sen başlayansın ve dönüşte sanadır. Senden yardım dilerim ve sana yönelirim, denmiştir. «Şanın pek mübarektir ve sen pek yücesin.» Yani; yüce oldun, şeref/kerem sahibisin ve hayrın çoktur. Sen düşünülenden ve akılların tasavvur etmesinden daha yücesin ve her türlü kusur ve eksiklik ve zaaftan münezzehsin. «Senden mağfiret dilerim, sana tövbe ederim.» Yani: geçmiş olanlar için mağfiret dilerim. Ömrümün kalan günlerinde günah işlemekten Sana yönelerek ölene kadar muvaffak olmak ve sebat göstermek için dönerim. Rükû ettiği zaman da şöyle dua etti: "Allah'ım! Senin için rükûa vardım, sana iman ettim, sana teslim oldum, kulağım, gözüm, iliğim, kemiğim, sinirlerim hep sana ibadet ve itaat eder." Yani; rükûum ihlâslı bir şekilde sadece sanadır. Sana iman ettim, sana boyun eğdim, bütün uzuvlarım kulağım, gözüm, iliğim, kemiğim ve sinirlerim senin karşında güçsüzdür ve senin emrine boyun eğmiştir. Rükûdan kalkınca da şöyle buyururdu: "Allah'ım! Rabbimiz, gökler ve yer dolusu, her ikisinin arasını dolduracak ve bundan sonra dilediğin her şeyi dolduracak kadar hamd yalnız sanadır." Yani; sana hamd ederim, eğer cisim olsaydı yeryüzü ve gökyüzünü doldururdu. Yeryüzü ve gökyüzünden sonra senin yarattığından istediğin şeyi doldururdu. Secde ettiği zaman da şöyle dua etti: "Allah'ım! Sana secde ettim, sana iman ettim, sana teslim oldum. Yüzüm, kendisini yaratana, suret verene, onda işitilecek kulak, görecek göz açana secde etmektedir. Yaratanların/şekil verenlerin en güzeli Allah ne yücedir." Yani; secdem, muhlis bir şekilde sadece sanadır. Sana iman ettim, sana boyun eğdim, yarattığın ve şekil verdiğin bütün uzuvlarım senin emrine boyun eğerler. Allah mübarektir ve yaratanların/şekil verenlerin en güzeli Allah ne yücedir. Sonra da teşehhüt ile selam vermek arasında söylediği sözler şunlar olurdu: "Allah'ım! Önceden yaptıklarımı, sonradan yapacaklarımı, gizli ve açık işlediklerimi, aşırılıklarımı ve senin benden daha iyi bildiğin hallerimi bağışla. Sen öne geçirensin, sen geriye bırakansın. Senden başka hiçbir ilah yoktur." Yani; Ey Allah’ım! Önceden işlediğim günahlarımdan ve sonradan yapacaklarımdan beni bağışla. Sanki şöyle dedi: Yeni ve eski olanları bağışla. «Gizlediğim ve açığa vurduğum.» Yani; gizlediğim ve açığa vurduklarımı bağışla ya da kendi kendime söylediklerimi ve dilimin hareketiyle telaffuz ettiklerimi. «Aşırılıklarımı.» Yani; günah ve masiyetlerle haddimi aştığımı bağışla. «Seni benden daha iyi bildiğin hallerimi.» Yani; bilmediğim günahlarımı bağışla. «Sen öne geçirensin, sen geriye bırakansın.» Manası: Sen hikmetinin gereğince, itaat ile istediğini öne geçirirsin, istediğini de geriye bırakırsın. İstediğini izzetli ve istediğini zelil edersin. Senden başka ibadet edilecek hak ilah yoktur.

Hadisi şerif Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in fiili ile namaz esnasında selamı almanın caiz olduğunu açıklıyor.Bu olayda ensar Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- Kuba mescidinde namaz kıldığı esnada ona selam verdikleri zaman olmuştur.Selamı alma şeklide avuç içini açmak ile olur.

Hadis-i şerif, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in, Zeyneb'in kızı Ümâme bint Ebû el-Âs'ı omzunda taşır olduğu halde insanlara namaz kıldırdığını, rükû ve secde halinde onu yere koyduğunu, secdeden kalktığı zaman onu tekrar omzuna bindirdiğini açıklamaktadır. Bu; namaz kılarken çocukların kucakta (omuzda) taşınmasında bir sakınca olmadığına delalet eder.

Bu hadisi şerif namaz kılarken yılan ve akrebin öldürülmesinin caiz olduğunu açıklıyor.Çünkü bu konuda emir gelmiş o da öldürme hareketi sınırlı olup namazı bozmamaktadır.

Bu hadis namazını yanlış kılan kişi hadisi olarak bilinir.Bu hadis namazın niteliğini,rükünlerini,farzlarını ve şartlarını açıklayanların itimad ettiği hadistir.Öyle ki Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- namazın yapılması gereken amellerini en üst noktada öğretmiş ve açıklamıştır.Bu hadiste yapmayı terk ettikleri farz olmayan şeyler sayılır.Hadisin geneli:Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- mescide girdi.Sahabeden de biri girdi.Onun ismi (Hallâd b. Râfi') olup sözleri ve fiilleri tam olmayan bir namaz kıldı.Namazını bitirince Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına geldi.Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e selam verdi o da selamını aldı ve dön namazını tekrar kıl,çünkü sen namaz kılmadın buyurdu.Döndü ve ikinci namazında birinci namazında yaptığı gibi yaptı.Sonra da Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına geldi.Üç defa dön tekrar kıl; çünkü sen, namaz kılmış olmadın!, buyurdu.Seni hak ile gönderenin adına yemin olsun ki yaptığımdam daha güzelini yapamıyorum bana öğret.İlim öğrenmeye gayret ettiği zaman ve nefsi güç yetirdiğinde uzun bir gel-gitten sonra kabul etmeye hazır oldu.Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ona şöyle buyurdu:Bunun üzerine Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-:Namaz kılmak istediğin zaman İftitah tekbirini al,Fatiha suresini okuduktan sonra,istediğin yerden Kur'an oku.Sonra sükunet bulana kadar rüku yap.Sonra da düz bir şekilde kıyamda durana kadar rükûdan kalk.Bu durumda sükunet içinde dur.Sonra da sükûnet bulana kadar secde et.Sonra da sükûnet bulana kadar secdeden kalk ve otur.İftitah Tekbiri hariç bu sözleri ve fiilleri bütün namazlarında yap.Çünkü o diğer rekatlar hariç olarak sadece birinci rekatta getirilir.Bazı rivayetler kıbleye dönmek ve abdest gibi bazı şartlara da dikkat çekmiştir.

Hadisi şerif Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namaz kılma şeklini açıklıyor.Bu şekil namaz kılmak isteyen için en mükemmel olanıdır.Bunda namazın rükunlerinden,vaciplerinden,müstehaplarından,tekbirlerden ve selamdan dahi bahsediyor.O namaz kılış şekli şudur:Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in namazını en iyi bileniniz benim bunun üzerine dediler ki: “Müslüman olmada bizden eski değilsin Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in yanına en çok gidip gelenlerimizden de değilsin” dedi ki: Evet o halde anlat bakalım dediler; O’da dedi ki:Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- namaza başladığında ayakta dosdoğru durur, ellerini omuz hizasına kadar kaldırarak tekbîr alırdı, sonra rükû’a varmak istediğinde yine ellerini omuzları hizasına kadar kaldırır ve tekbîr getirerek rükû’a varırdı. Rükû’da düzgün vaziyette durur başını ne aşağı sarkıtır nede yukarıya doğru dikerdi ellerini de dizleri üzerine koyardı sonra “Semiallahü limen hamideh” diyerek ellerini kaldırır ve doğrulurdu vücudunu aynen ayakta durduğu şekle gelirdi. Sonra secdeye gitmek üzere eğilir Allahü ekber der kollarını koltuklarından aralar ayak parmaklarını serbest bırakır sol ayağını bükerek üzerine oturur ve dimdik dururdu sonra Allahü ekber diyerek ikinci secdeye iner sol ayağını bükerek üzerine oturur ve dimdik durur ve sonra ikinci rekât için ayağa kalkardı ve ikinci rekâtta da aynen yapardı iki secdeden kalkınca tekbir alır ellerini omuzları hizasına kadar kaldırırdı ilk namaza başlarken aldığı tekbir gibi tüm rekâtları bu şekilde kılar namazın biteceği son rekâtın oturumunda sol ayağını çıkararak kalçası üzerine oturur ve selam vererek namazdan çıkardı.

Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha-, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazından bahsederek, namaza iftitah tekbiriyle başladığını, “Allahu ekber” dediğini ve kıraate Fâtiha Suresiyle başladığını belirtmiştir: «Elhamdu lillâhi rabbi'l-'âlemîn...» Kıyamdan sonra rükûa vardığında rükû esnasında başını ne yukarı kaldırır ne de aşağı eğer, aksine (sırtıyla) aynı hizada ve düz tutardı. Rükûdan başını kaldırdığında secdeye varmadan önce iyice doğrulup ayakta durur; ilk secdeden başını kaldırdığında ise tam anlamıyla oturup doğrulmadıkça ikinci secdeye varmazdı. Her iki rekatta bir teşehhüd için oturur ve 'Et-Tahiyyâtu lillâhi ve's-salavâtu ve't-tayyibât...' derdi. İki secde arasında veya teşehhüd için oturduğunda sol ayağını yatırıp üzerine oturur, sağ ayağını ise dik tutardı. Namaz kılan kişinin namazında Şeytan'ın oturuşu gibi oturmasını da yasaklardı. Bu (yasak oturuş); ayaklarını yere serip topuklarının üzerine oturması yahut kalçalarını yere yapıştırıp bacaklarını dikerek ellerini de bir köpeğin yere yayılışı gibi yere koymasıdır. Ayrıca namaz kılan kimsenin, yırtıcı hayvanların yere serilişine benzer şekilde kollarını yere yapıştırarak secde etmesi de yasaklanmıştır. Namazını ise selam vererek bitirirdi: Önce sağına, ardından soluna birer defa 'Esselâmu aleykum ve rahmetullah' derdi.

• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazının bazı özellikleri açıklanmıştır.
• Namaza girişte, namaza aykırı olan her türlü söz ve davranışı yasaklayan iftitah tekbirinin alınması farzdır ve bu lafız dışında başka hiçbir ifade namaza başlamak için onun yerine geçemez.
• Fâtiha Suresi'ni okumak farzdır.
• Rükû yapmak farzdır ve rükûda sünnet olan ise başı yukarı kaldırmadan ve aşağı eğmeden dümdüz tutmaktır.
• Rükûdan doğrulmak farzdır ve rükûdan doğrulduktan sonra dik durup beklemek de farzdır.
• Secde etmek, secdeden doğrulmak ve secdeden sonra tam anlamıyla oturup sükûnet bulmak farzdır.
• Namaz kılan kimsenin oturuşlarda sol ayağını yere serip üzerine oturması ve sağ ayağını dikmesi meşrudur. Ancak akşam ve yatsı gibi iki teşehhüdün bulunduğu namazların son teşehhüdünde sünnet olan teverrük oturuşudur. Bu hususta başka hadisler de rivayet edilmiştir.
• Şeytan'ın oturma şekline benzer bir şekilde oturmak yasaklanmıştır. Bu yasak oturuş; kişinin ya ayaklarını yere yatırıp topukları üzerine oturması ya da ayaklarını dikip kalçasını ikisinin arasında yere yapıştırarak oturmasıdır.
• Namaz kılan kimsenin kollarını yere yayarak yırtıcı hayvanların duruşuna benzer bir şekilde durması yasaktır; çünkü bu tembellik ve zayıflık işaretidir.
• Şeytana ve hayvanlara, onların yaptıkları hareketlerde benzemekten sakındırılmıştır.
• Namazı selam vererek sonlandırmak farzdır; selam ise namaz kılanlara, orada bulunanlara ve gıyapta kalan tüm salih kullara her türlü kötülük ve noksanlıktan esenlik dileyen bir duadır.
• Namazda tadili erkan farzdır.

''Sağ elini sol elinin üzerine koydu." El, mutlak olarak kullanılır ise bununla kast edilen, avuçtur. Burada da kast edilen odur. Bunu Ebû Dâvûd ve Nesâî'nin şu lafızla rivayet ettikleri: ''Sonra da sağ elini sol elinin üzerine kol ile avuç arasındaki mafsalın, elden direseğe kadar olan kısmın üzerine koydu.'' rivayeti desteklemektedir. Rusg, kol ile avuç arasındaki mafsaldır. ''Göğsü üzerine'' Sağ elini sol elinin üzerine ve onları namaz kılarken göğsü üzerine koydu.

Hadis-i şerif Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ve O'nun iki arkadaşı (Ebu Bekir ve Ömer'in) -radıyallahu anhuma- namaz kılarken Fatiha Suresi'nden önce besmeleyi cehri olarak (açıktan ve sesli bir şekilde) okumadıklarını açıklamaktadır. Bu da besmelenin Fatiha Suresi'nden olmadığını pekiştirmektedir. Daimi Fetva Kurulu şöyle demiştir: Doğru olan besmelenin, ne Fatihâ'dan ve ne de diğer surelerden bir ayet olduğudur. (yani değildir) Bilakis besmele, Kur'an'dan bir ayettir. Neml Sûresi'nde Allah Teâlâ'nın şu ayetinde geçen bir ayettir. (Mektup Süleymandan'dır. Rahman ve Rahîm olan Allah'ın adıyla başlamaktadır.) Beraat/Tevbe Suresi hariç her surenin başında besmeleyi okumak müstehaptır. Sünnet olan, besmeleyi namazda Fatihâ'dan önce sessiz bir şekilde okumaktır.

Bu hadis-i şerif, öğle ve ikindi gibi sessiz olarak kılınan namazların ilk iki rekâtlarında Fâtiha Sûresi'yle beraber başka bir sure okuduğunu açıklamaktadır. Açıktan okunan namazlarda yaptığı gibi son iki rekâtta sadece Fatiha Suresi'ni okurdu. Namazı öğretmek amacı ile sesi biraz yükseltmekte bir sakınca yoktur.

Hadis-i şerif bize, öğle ve ikindi namazlarından her birinin kıyamlarının miktarını beyan etmektedir. Öğle namazının ilk iki rekatındaki kıyamı, otuz ayet ya da Secde suresini okuyacak kadardır. Son iki rekâttaki kıyamı ise bunun yarısı kadar, yani on beş ayet okuyacak kadardı. İkindi namazı öğle namazından daha azdır. İlk iki rekâtının kıyamı on beş ayet uzunluğunda, son iki rekatının uzunluğu da yarısı kadar, yani yedi veya sekiz ayet kadardır.

Hadis, Mescid-i Nebevî'nin imamlarından birinin kıldırdığı namazın Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazına benzediğini açıklıyor. Öğle namazının ilk iki rekatında uzun, son iki rekatında kısa okumasıyla, ikindi namazında kısa okumasıyla, akşam namazının farzının kıyamında kısa sureleri okumasıyla, yatsı namazının farzında kıyamda Leyl Suresi ve benzerlerini okumasıyla ve sabah namazında uzun okumasıyla da Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'e tabi oluyordu.

Bu hadiste Cubeyr -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'i akşam namazının ilk iki rekatında Tur Sûresi'ni okurken işittiğinden bahsediyor. Bu olay, Bedir Savaşı'ndan sonra esirleri kurtarmak için geldiğinde olmuştur. O, bu olaydan sonra Müslüman olmuştur.

Hadisin manası:''Kûfe'ye bir adam yönetici olmuştu -ismini de söyledi- Zemen b. Eş'as, Ebû Ubeyde b. Abdillah'ın insanlara namaz kıldırmasını emretti.''Bu adam ikinci rivayette söylediği gibi Matar b. Nâciye'dir.Ebû Ubeyde ki o, Abdullah b. Mesud -radıyallahu anh'ın oğludur. -.''Namaz kılıyordu.Namaz kılarken başını rükûdan kaldırdığı zaman Allahumme Rabbenâ ve Leke'l-Hamd diyecek kadar duruyordu.Bu kadar durmak namazın farzlarından bir farzdır.Ama bunun üzerine ''Gökyüzü dolusunca'' Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem'in- ''İmam semallahu limen hamde derse sizde Rabbenâ velek'el-Hamd deyin''sözü sebebiyle '' müstehaptır.''Allahumme Rabbenâ ve leke'l-Hamd'' sözünün manası dua ve itiraftır.Rabbimiz bizim duamıza icabet et. Bize hidayet vermen ve muvaffak kılmandan dolayı hamd sanadır.''Mil'us-Semâvâti ve Mil'ul'-Ardi'' bu söz ile murad edilen Allah'ın kadrinin yüceltilmesi ve zikredilecek mahlukatın sayısının çokluğudur. Manası:Ey Rabbimiz. eğer bu hamdler cisim olsaydı bütün bunlar, yer ve gök arasın doldururdu.''Mil'e Mâ Şi'te Min şeyin Ba'du'' Senin geniş mülkünde bilmediğimiz şeyler adedince''.''Ehlü's-Senâi vel-Mecdi'' Ey Rabbimiz Sen övülmeye layık olansın. Senâ: Övgü, Mecd: Azamet, hükümranlık ve şerefin en üst derecesidir.Mutlak yüceltme ve övgüye layık olan sadece Allah Azze ve Celle'dir.''Lâ mânia Limâ a'tayte''Senin vermek istediğine engel olacak yoktur.''Ve Lâ Mu'tıye Limâ Mena'te''Yani:Hikmetin ve adaletin ile vermek istemediğini de verecek yoktur.''Ve Lâ Yenfeu Zel Ceddi Minke'l-Ceddi'' Cedd:Zenginlik ve hazdır. Zengin olanın zenginliği ve haz sahibinin hazzı Senin yanında bir fayda vermez.Bu onu azaptan korumaz.Ona sevapta veremez. Sadece fayda verecek olan Senin iradene bağlı olandır. Hakem dedi ki:Bunu Abdurrahman b. Ebî Leylâ’ya zikrettim. O da dedi ki: Berâ b. Âzib radıyallahu anh'ı şöyle derken işittim:’’Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem'in- namazı, rükûsu, başını rükûdan kaldırması, secdesi ve iki secde arasındaki oturuşu birbirine aynı gibi yakındı. Manası: Nebî –sallallahu aleyhi ve sellem’in- namazı aralarında az bir fark olmasıyla beraber rükünlerin miktarı birbirine yakındır. Kıyamı uzun tutarsa rükûyuda kıyamına yakın bir şekilde uzun tutardı ve kalan diğer rükünlerde de böyle yapmıştır. Eğer kıyamı hafif tuttuysa rüküyuda hafif tutardı. Öyle ki kıyamına yakın olurdu ve kalan diğer rükünlerde de böyle yapardı.Bu hadis bazı zamanlara hamledilir. Yoksa Nebî –aleyhi's-Salâtu ve's selam- bazen namazını uzun tutardı. Bunun üzerine: Bu hadis bazı vakitlerde cereyan etmiştir. Özetle Nebî –sallallahu aleyhi ve sellem’in- namazı vakit olarak birbirine yakındı. Rükûsu, rüküdan kalkması, secdesi, iki secde arasında oturması vakit olarak birbirine yakındı. Ancak bazı zamanlarda kıyamı ve kıratı uzun tutardı.

Hadisin Manası: ''Rükûya gittiği zaman parmaklarını açar. Secde ettiği zaman da ise parmaklarını kapatırdı.'' Yani Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- rükûda diz kapaklarını tutar ve parmaklarını açardı. Çünkü bu rukû için daha sağlam ve sırtının ve başının aynı hizada durması için daha sağlam bir duruştur. Secdeye gelince ellerini yere koyardı. Bu şekilde kıbleye yönelme hasıl olması için parmaklarını kapatır ve birbirlerine yapıştırırdı. O şekilde durmak secde esnasında vücuda dayanmada daha çok yardımcı olur.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sünnetlerinden biri de şudur: Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-; namazda birinci rekatı kılıp ikinci rekatı kılmak için kalkacağı esnada ve üçüncü rekâttan dördüncü rekâta kalkacağı esnada hafifçe (sırtı dümdüz olacak şekilde) tam bir şekilde oturmadan kalkmazdı. Bu oturuşa dinlenme oturuşu denir. Bu oturuşu Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'den bir çok sahabe rivayet etmiştir.

Hadis-i şerif musibetler karşısında kunut yapmanın meşru olduğunu açıklıyor. Kunutun yeri Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yaptığı gibi rükûdan kalkınca olur. Suleymoğulları'ndan bazı kabileler Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in onlara gönderdiği kurralardan yetmiş ya da kırk hafızı öldürerek kendileri ile müslümanlar arasındaki anlaşmayı bozmuşlardır. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-, rükûdan sonra bir ay kunut yapıp Suleymoğulları'ndan bazı kabilelere beddua etti.

Bu hadis-i şerif, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kunut yaptığı yerleri açıklıyor. O yerler ya bir kavim için dua ya da bir kavme beddua ettiği zamandır. Bununla musibetler anında kunut yapmanın meşru olduğu ortaya çıkmaktadır. Başka bir farz namazda kunut yaptığı varid olmamıştır. Kunut yapmak; musibetlerin ve belaların indiği zamana mahsustur. Çünkü Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- müslümanlardan bir topluluk için dua etmesi durumu haricinde kunut yapmazdı. Bu kunut, bazı namazlara özel olup diğer namazlar dışında olmaz diye bir şey yoktur. Yapılacak olursa bütün namazlarda kunut yapmak gerekir.

Bu hadisi şerif eğer bir musibet sebebiyle değil ise sabah namazında kunut yapmanın bidat olduğunu bildiriyor. Şeyhulislam dedi ki: Müslümanların başına bir musibet gelmesi haricinde vitir namazı dışında (bir namazda) kunut yapılmaz. Her namaz kılan bütün namazlarda kunut yapabilir. Lakin kunut sabah ve akşam namazlarında musibete uygun olarak daha münasib ve etkilidir. Kim sünneti tedebbur ederse (düşünürse), Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazlarda sürekli olarak kunut yapmadığını kesin bir ilim ile bilecektir.Tevdîhu'l-Ahkâm (2/250).

Hadisin manası: ''Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- namazda teşehhüd için oturduğu zaman dua ederdi.'' Bu hadisi, İbn Ömer -radıyallahu anhuma-'nın rivayet ettiği şu hadis pekiştirmektedir. ''(Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-) teşehhüd için oturduğu zaman sol elini sol diz kapağının üzerine koyardı." Müslim rivayet etmiştir. Teşehhüd: ''Ettehiyyâtu lillâhi vessalevâtu vettayibât. Esselâmu aleyke eyyuhen-nebiyyü ve rahmetullahi ve berakâtuh. Esselâmu aleynâ ve alâ ibâdillâhis-sâlihîn. Eşhedu en lâ ilâhe illallâh ve eşhedu enne Muhammeden abduhû ve Rasûlüh." Her türlü hürmet, salavât (dua) ve bütün iyilikler Allâh Teâlâ’ya mahsustur. Ey Nebi! Allah'ın selâm, rahmet ve bereketi senin üzerine olsun. Selâm, bizim ve Allah'ın sâlih (doğru hareket eden) kullarının üzerine olsun. Şehadet ederim ki, Muhammed -sallallâhu aleyhi ve sellem- O'nun kulu ve Rasûlüdür. Dua olarak isimlendirilmesinin sebebi şu sözü: ''Esselâmu aleyke'' ve ''Esselâmu aleynâ'' duadır. Şu sözü: ''Namazda oturduğu zaman, sağ avucunu sağ uyluğunun üzerine koyar, sol elini de sol uyluğunun üzerine koyardı. ''Teşehhüd için oturduğu zaman sağ avucunu sağ uyluğunun üzerine koyar, sol elini de sol uyluğunun üzerine koyardı. Elin diz kapağının yanına ya da üzerine yahut da baldırın üzerine konmasının sebebi abes ile iştigal olmaması içindir. Elin uyluğa konması diz kapağına konmasıyla fark etmez. Çünkü kim ellerini uyluklarına koymaya devam ederse ellerinin parmakları da diz kapaklarına ulaşacaktır. Nesai'de ve diğerlerinde bulunan Vâil b. Hucr -radıyallahu anh-'ın rivayetinde Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Sol elini sol uyluğu ve sol diz kapağının üzerine koydu. Sağ dirseğinin ucunu sağ baldırının üzerine koydu. Şayet namaz kılan kimse dirseğinin ucunu uyluğuna koyarsa şüphe yok ki parmak uçları dizine ulaşacaktır.» Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: İlim adamları elin diz kapağının yanına ya da üzerine konması konusunda görüş birliğine varmışlardır. Bazıları parmakların diz kapağı üzerine konulduğuna atıfta bulunmuştur. O da bu sözün manasıdır: ''Sol eliyle de sol diz kapağını kavrardı.'' ''Elini koydu'' Burada el ile söylenmek istenilen parmak uçlarından dirseklere kadar. Hadisin zahirine bu durum birinci teşehhüdde de ikinci teşehhüdde de aynıdır. (Şehâdet) parmağı ile işârette bulunurdu. Sözü sebbâbe baş parmağından sonra gelen parmaktır. Sebbâbe/işaret parmağı olarak isimlendirilmesinin sebebi kötü söz söylendiği zaman bu parmak ile işaret edilmesindendir. Müsebbiha olarak da isimlendirilir. Çünkü Allah Teâlâ'yı birleyip O'nu noksan sıfatlardan tenzih ederken bu parmak ile işaret edilir. Teşehhüd yaparken işaret parmağı ile tesbih etmek sahih hadislerde sabit olup sünnettir. Bu babtaki hadisin zahirine göre sünnet olan oturduğu vakitten bitene kadar işaret parmağıyla işaret etmesidir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- namazda oturduğu zaman, sağ avucunu sağ uyluğunun üzerine koyar, sol elini de sol uyluğunun üzerine koyardı. (Şehâdet) parmağı ile işârette bulunur, baş parmağını orta parmağının üzerine koyar, sol eliyle de sol diz kapağını kavrardı." Sözü buna delalet etmektedir. Yine Müslim'de Abdullah b. Ömer -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edilen hadiste Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- teşehhüd için oturduğu zaman sol elini sol dizinin üzerine, sağ elini de sağ dizinin üzerine koyardı ve elli üç işareti yapıp işaret parmağıyla işaret ederdi. Aynısı Ebu Davud'ta Vâil b. Hucr -radıyallahu anh-'ın rivayet ettiği hadiste ''Sonra oturdu ve sol ayağını yere serdi, sol elini sol uyluğunun üzerine koydu. Sağ dirseğinin ucunu sağ uyluğunun üzerine koydu. Sonra iki parmağını halka yaptı. Orta parmakla baş parmağını halka yapıp işaret parmağıyla işaret etti. İbn Hacer -rahımehullah- şöyle dedi: ''Diğer rivayetlerinde buna delalet ettiği gibi ilk oturuşundan itibaren böyle yapmıştır.'' Bu şekilde İbn Bâz -rahimehullah- ve Dâimi Fetva Komisyonu fetva vermiştir. Şu sözü: ''Baş parmağını orta parmağının üzerine koydu." Yani, baş parmağı ve orta parmağıyla halka yapıp işaret parmağıyla işaret etti. ''Parmağıyla işaret etti sözü'' İşaret parmağıyla işaret etti demektir. Zikri geçen bütün durumlarda işaret parmağını dik tutmuştur. İşaret parmağıyla işaret etmekteki hikmet; ma'bûd olan (ibadet edilen) Allah Subhânehu ve Teâlâ'yı birlemektir. Namaz kılan kimse bu işaretiyle söz, fiil ve itikadını tevhidte bir araya getirmiş ve birleştirmiş olur. İmam Ahmed'in Müsnedi'nde İbn Ömer -radıyallahu anhuma-'dan merfû olarak rivayet edilen hadiste Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-şöyle buyurmuştur: «Bu şeytana karşı demirden daha şiddetlidir.» ''Parmağıyla işaret etti.'' sözü, hadisin zahiri hareket ettirmedi demektir. Çünkü işaret hareketten farklı bir şeydir. ''Sol eliyle de sol diz kapağını kavrardı.'' sözü, diz kapağın sol elinin içine sokar ve onu kabzederdi. Diz kapağı elinde sanki bir lokmaymış gibi olurdu. İkinci durum: Müslim'deki İbn Ömer -radıyallahu anh- hadisinde olduğu gibi elini diz kapağının üzerine kavramadan koyardı. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- namaz için oturduğu zaman ellerini dizleri üzerine koyardı. Sol elini açık bir şekilde dizinin üzerine koyardı. Bunun üzerine sünnette teşehhüd yaparken ellerin konulması iki şekilde olur. İkisinden hangisini yaparsa sünnete uygun yapmış olur. En uygun olanı Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'den varid olan şekilde bazen bir uygulamayı bazen de diğer uygulamayı yapmaktır.

Sa'd b. Ebî Vakkâs -radıyallahu anh-: Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazını bitirdikten sonra ilk selamı verirken başını sağa ve ikinci selamı verirken sola çokça çevirmesi sebebiyle yanaklarının beyazlığını gördüğünü haber vermiştir.

• Namazın bitiminde selam verirken sağa ve sola abartılı bir şekilde yönlenmenin dine uygun olduğu anlatılmıştır.
• Sağa ve sola yapılan iki selamlama şeklinin meşru (dine uygun) olduğu anlatılmıştır.
• Nevevî şöyle demiştir: Eğer iki selamı da sağına, soluna veya kendisine dönük olarak verirse ya da ilkini soluna, ikincisini sağına verirse namazı geçerlidir ve iki selam da yerine getirilmiş olur. Fakat selamın verilişinden elde edeceği fazileti kaçırmış olur.

Ömer İbnu'l-Hattâb -radıyallahu anh- Sa'd b. Ebû Vakkâs -radıyallahu anh-'ı Kûfe'ye vali olarak tayin etti. Kûfeliler(in bir kısmı vâli) Sa'd b. Ebû Vakkâs'ı (halife) Ömer İbnu'l-Hattâb -radıyallahu anh-'a şikâyet ettiler. Hatta "Sa'd namaz kıldırmasını bile bilmiyor" demeye kadar vardırmışlardı. Nasıl olurki Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in cennete gireceğine şahitlik ettiği bu değerli sahabi namaz kıldırmayı bilemezdi. Ömer, adam gönderip Sa'd'ı Medineye getirtti ve: Kûfe ehli senin namaz kıldırmayı bile bilmediğini iddia ediyorlar, dedi. Bunun üzerine Sa'd -radıyallahu anh- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazı gibi namaz kıldırdığını haber verdi. Yatsı namazını zikretti sanki -En doğrusunu Allah bilir- şikayet bu namaz ile alakalıydı. Şüphesiz ki ben Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazı gibi namaz kıldırdım ondan hiçbir şeyi eksik bırakmadım. Yatsı namazını kıldırırken ilk iki rekatta uzunca ayakta durur, son iki rekati de hafif tutarım, dedi. Ömer: Senden bizim beklediğimiz de aslında budur, Ey Ebû İshak, diyerek onu tezkiye etti. Çünkü ondan beklenilen buydu. O iyi bir şekilde namaz kılmayı biliyordu ve o, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in namazını emrederek kavmine namaz kıldırıyordu. Bununla birlikte Ömer -radıyallahu anh- bu meseleyi araştırdı. Çünkü o mesuliyeti üstlenmiş ve mesuliyetin kadrini biliyordu. Sonra, birkaç adamı Kûfeye gönderdi. Görevli kişiler Kûfelilerden Sa'd'ın durumunu soruşturdu ve bu kimseler hangi mescide girerse girsinler Sad hakkında hep övgü dolu sözler duydular. En sonunda Absoğulları mescidine gittiler (ve herkesi Sa'd hakkında bildiklerini Allah için söylemeye davet ettiler). Onlar arasından bir adam kalktı ve şöyle dedi: Mâdem ki bize Allah adını verdin, söyliyeyim: Sa'd, askerle birlikte harbe gitmez,ganimet elde ettiğinde mal taksiminde eşitliği gözetmez, insanlar arasında hükmettiğinde adâletle hükmetmez, dedi. Bu üç töhmetle onu suçladı. Bunun üzerine Sa'd şöyle dedi: (Madem ki sen böyle dedin) Ben de senin hakkında vallahi üç dilek dileyeceğim. Allah'ın onun ömrünü uzatmasını, fakirliğini artırmasını ve kendisini fitnelere çarptırmasını istedi. Bundan Alah'a sığınırız. Bu azamatli üç bedduadır. Ancak istisna ederek şayet bunu riya yada saygınlıktan dolayı bu kulun yaptı ise demiştir. Yani haksız yere yaptı ise demektir. Allah Teâlâ onun duasına icabet etti. Bu kimsenin ömrü uzun oldu, yaşlılıktan dolayı kaşları gözlerinin üzerine düştü. Bu kimse fakir birisiydi ve fitneye düçar oldu. Hatta bu haldeyken kocamış olduğu halde çarşı pazarda rast geldiği kız çocuklarına göz kırpardı. Bundan Allah'a sığınırız. Kendisi için fitneye uğramış zavallı bir ihtiyarım ben. Sa'd'ın bedduasına tutuldum derdi.

Bu hadiste Abdullah b Ömer -radıyallahu anhumâ- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sabah namazının son rekatında rükûdan başını kaldırıp: "Semiallâhu limen hamideh" dedikten sonra Uhud'da kendisine eziyet eden müşriklerin ileri gelenlerinden bazılarına kunut yaparak lanet etmiştir. Bunun üzerine Allah Teâlâ, bu yaptığı şeyden Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'i men edip azarlayan; "Bu işte senin yapacağın bir şey yoktur." ayetini indirmiştir. Bunun sebebi; Allah Teâlâ'nın, onların müslüman olacağını ve müslümanlıklarının güzel olacağını ilmi ile önceden bilmesiydi.

Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- sabah namazının son rekâtında başını rükûdan kaldırıp, "Semiallahu limen hamideh" dediği zaman, kunût yapar ve şu duayı okurdu: «Allah'ım! Ayyaş b. Ebî Rabîa'ı kurtar. Allah'ım! El-Velîd İbnu'l-Velid'i kurtar. Yâ Allah! Seleme İbnu'l-Hişâm'ı kurtar! Allah'ım! (Müşrikler elinde) zayıf ve âciz görülen diğer mü'minleri de kurtar! » Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem- o sahabelerin kurtulmaları ve azaptan selamette olmaları için dua etti. Mekke’de kâfirlerin elinde esir idiler. Ayyaş b. Ebi Rabia Ebu Cehil’in anne bir kardeşiydi, onu Mekke’de hapsetmişti. Seleme b.Hişam Ebu Cehil’in kardeşi olup eskiden İslama girmişti, Allah yolunda azap gördü ve onu hicret etmekten men ettiler. el-Velid b. el-Velid, Halid b. el-Velid’in kardeşi olup Mekke’de hapsedildi sonra da onlardan kurtulup kaçtı. «Allah'ım! Mudar (müşrikleri) üzerine baskını şiddetlendir. Allah'ım!, içinde bulundukları bu yılları onlara Yûsuf Peygamber'in kıtlık yıllarına benzet!» Allah’ım! Azabını ve cezanı Kureyş kâfirlerinin üzerine çetin kıl, Onlar Mudar kabilesindendirler. Onların üzerine azabını artır ve onlara büyük bir kıtlık ver, yedi yıl ve daha fazla, Yusuf -aleyhisselâm-’ın zamanında olduğu gibi olsun. “Vat'atu” yani ayakla çiğnemek, bu hadisin gereğince Allah’ın sıfatlarından bir sıfattır. el-Vat’u kelimesi şiddete ve azaba hamledilir. Allah Teâlâ’ya nispetine gelince, çünkü o fiili ve takdiridir, en doğrusu Allah bilir. Ardından Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «Gıfar Kabilesi Allah onları bağışladı.» Bu ifade onları bağışla anlamında dua olabilir. Ya da Allah’ın onları bağışladığının haberini vermiş olabilir. Keza şu sözünde olduğu gibi: «Eslem Kabilesi de Allah onlara güven/emniyet verdi.» Bu ifade de Allah Teâlâ’nın onları selamette kılması için dua anlamı taşıyabilir. Yahut onlarla savaşı emretmedi. Allah onlarla barışı istedi ve savaşı engelledi haberini vermiş olabilir. Bu iki kabilenin duada özellikle seçilmelerinin sebebi, Gıfar Kabilesi eskiden beri Müslüman olmuşlardı. Eslem Kabilesi de Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem- ile anlaşma yapmışlardı. İbnu Ebi'z-Zinad babasından şöyle nakletmiştir: Bunların hepsi sabahtı. Şunu demek istiyor, bu hadisi bu isnad ile babasından rivayet etmiştir. Ve zikredilen duanın sabah namazında olduğunu beyan etmiştir/açıklamıştır.

Bu hadiste Âişe -radıyallahu anha- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in namazı vasfederek, onun namaz kılma şeklini ilmi ulaştırmak ve sünneti yaymak gayesi ile nakletmiştir. Namaza "Tekbiratul İhram" ile başlar, Allahu Ekber derdi. Kıraate başı "Elhamdulillahi Rabbi'l-Alemin" olan Fatiha suresiyle başlardı. Kıyamdan sonra rüku ettiğinde başını ne eğer, ne de dikerdi. Düz ve ortada tutardı. Rükudan doğrulduğunda secde etmeden önce sırtı dimdik olurdu. Başını secdeden kaldırdığında sırtı dümdüz olmadan secdeye gitmezdi. Her iki rekatta oturduğunda “Selamlar, dualar ve bütün güzel şeyler…” diye Tahiyyatı sonuna kadar okurdu. Oturduğunda sol ayağının üzerine oturur ve sağ ayağını dikerdi. Namaz kıldığı esnada namaz kılan kimseyi şeytanın oturduğu gibi oturmasını yasaklardı. O oturuş, ayaklarını yere koyar, kalçası üzerine oturur ya da ayaklarını diker. Sonra da kalçalarını o ikisinin arasına yere koymasıdır. Bu her iki oturuş da yasaklanmıştır. Aynı şekilde namaz kılan kişinin secdede yırtıcı hayvan gibi kollarını yere yapıştırmasını da yasaklamıştır. Namaza başlarken Allah’ı tazim ettiği ve tekbir getirdiği gibi namazı bitirirken de hazır bulunan meleklere, namaz kılanlara ve öncesiyle sonrasıyla bütün salih kullara selam vermiştir. Aynı zamanda namaz kılan kimsenin genel olarak yaptığı dualarda bunu unutmaması gerekir.

Mâlik b. Huveyris Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in; ''Tekbir aldığı zaman ellerini kulakları hizasına varıncaya kadar kaldırdığını'' haber veriyor. Başlangıç tekbirini aldığı zaman ellerini kulakları hizasına kadar kaldırırdı. Başka bir rivayette, ''Kulaklarının üst kısmı hizasına gelene kadar kaldırırdı.'' şeklindedir. Furû' el-uzun, kulakların üst kısmı demektir. İbn Ömer -radıyallahu anhuma- hadisinde, ''Omuzları hizasına gelene kadar ellerini kaldırırdı'' şeklindedir. Yani omuzlarının tam karşısına ve tam hizasına gelene kadar. Bu üç rivayette, birincisinde, ellerini kulakları hizasına gelene kadar kaldırırdı. İkincisinde, ellerini kulaklarının üst tarafına gelecek şekilde kaldırırdı. Ücüncüsünde, ellerini omuzları hizasına gelene kadar kaldırırdı. Kişi bunlardan birini seçme konusunda özgürdür ve ellerini omzu hizasına kaldırıp parmak uçları kulaklarının üst kısmı hizasına gelir. İki baş parmağı da kulak memeleri hizasına ve avuç içleri omuz hizasına gelecek şekilde ellerini kaldırır. ''Tekbir aldığı zaman ellerini kaldırırdı'' sözü, yani ellerini tekbir alırken kaldırırdı demektir. Müslim'deki rivayette; ''Ellerini kaldırır sonra da tekbir alır'' şeklindedir. Başka bir rivayette: ''Tekbir aldı sonra ellerini kaldırdı'' Başlama tekbirini alırken yapılan ellerini kaldırma uygulamasının üç şekli bunlardır. Bunun üzerine, bu sünnet çeşitli uygulama şekilleriyle gelmiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'den gelen sünnete uygun hareket etmek için bunların her bir çeşidiyle amel edilir. ''Rükûya gittiği zaman kulakları hizasına gelene kadar ellerini kaldırdı.'' Yani rükû etmeye başladığı zaman kulakları hizasına gelene kadar ellerini kaldırdı. Bu da elleri kaldırmanın sünnet olduğu ikinci yerdir. ''Başını rükûdan kaldırdığı zaman Semialahu limen hamideh" dedi. Yani, rükûdan başını kaldırmaya başladığı zaman ''Semiallahu limen hamideh'' dedi. Bu zikir, namazın farzlarındandır. ''Daha önce yaptığı gibi böyle yaptı.'' Yani, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- tekbir aldığı zaman yaptığı gibi yaptı. Ellerini kulakları hizasına gelene kadar kaldırdı. Burası da namazda ellerin kaldırılmasının sünnet olduğu üçüncü yerdir. Bu üç yer, namazda ellerin kaldırılmasının sünnet olduğu yerlerdir. Dördüncüsü: Üç ya da dört rekâtlı namazlarda birinci teşehhüdden kalkarken ellerin aynı şekilde kaldırılmasıdır.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- mescide girdi ve onun ardından bir kişi mescide girdi ve iki rekât hızlı bir şekilde namaz kıldı. Ancak bu kişi, kıyamda, rükûda ve secdede tadili erkana dikkat etmedi. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- onun namazını dikkatle izliyordu. Sonra bu kişi mescidin bir köşesinde oturan Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına geldi ve ona selam verdi, selamını aldı ve o kişiye şöyle dedi: Geri dön namazını tekrar et, çünkü sen namaz kılmadın. Bu kişi geri döndü ve daha önce kıldığı gibi namazını hızlıca kıldı. Sonra gelip Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'e selam verdi ve Peygamber aleyhisselam- ona şöyle buyurdu: Geri dön tekrar namaz kıl. Çünkü sen namaz kılmadın, bunu üç kere tekrarladı. Bu kişi dedi ki: Seni hak ile gönderen Allah'a yemin ederim ki, bundan daha iyisini yapmayı bilmiyorum, bana öğret. Bunun üzerine Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ona şöyle buyurdu: Namaz kılmak istediğinde iftitah/ başlangıç tekbirini al. Sonra Fâtiha’yı ve Allah'ın okumanı dilediği (sana kolay gelen) yerleri oku.Sonra rükû et; rükûda iyice sükûnet buluncaya kadar bekle. Bunun için avuçlarını dizlerinin üzerine koy, sırtını düz tut ve rükûunu tam olarak yerine getir. Sonra doğrul ve omurganı dik tut; kemikler eklem yerlerine dönüp yerleşinceye ve tam olarak ayakta duruncaya kadar bekle. Sonra secde et; secdede iyice sükûnet buluncaya kadar bekle. Bunun için alnını burnunla birlikte, ellerini, dizlerini ve ayak parmaklarının uçlarını yere iyice yerleştir. Sonra başını kaldır ve iki secde arasında otururken iyice sükûnet buluncaya kadar bekle. Sonra namazının her rekâtında bunu böyle yap.

• Bunlar namazın rükünleridir. Sehven (unutularak) da cehalet sebebiyle de terk edilmeleri mazur görülmez. Bunun delili, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ona namazı yeniden kılmasını emretmesidir. Sadece ona namazın nasıl kılınacağını öğretmekle yetinmemiş, ayrıca iade etmesini de emretmiştir.
• Tadili erkan namazın rükünlerindendir.
• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste, namazın bazı farzlarını yerine getirmeyen kimsenin namazının sahih olmayacağına da delil vardır.
• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste; öğrenene ve bilgisiz kimseye yumuşak ve nazik davranmanın, konunun onun için açıklığa kavuşturulup, özetleyerek anlatmanın ve o kimse hakkında önemli olanla yetinmenin gerekliliği ifade edilmiştir. Durumu henüz bunları ezberlemeye ve yerine getirmeye müsait olmadığı için ayrıntılara ise girmemek gerekir.
• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bir kimse fetva için bir soru sorduğunda, müftü onun sormadığı fakat bilmeye ihtiyaç duyduğu başka bir hususu fark ederse, onu da açıklaması güzel ve tavsiye edilen bir davranıştır. Bu, gereksiz söz söylemek değil, Müslümana samimi nasihatte bulunmaktır.
• "Bundan başkasını güzelce yapamıyorum, bana öğret" sözü sebebiyle, kişinin kendi eksikliğini ve yetersizliğini itiraf etmesinin faziletine delil vardır.
• İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: Hadiste, iyiliği emredip kötülükten sakındırmak ve ilim öğrenmek isteyen kimsenin âlimden kendisine ders vermesini istemesi vardır.
• Karşılaşma esnasında selam vermek müstehap, verilen selamı almak ise farzdır. Görüşme kısa aralıklarla tekrarlansa bile selamı yenilemek müstehap, her seferinde verilen selamı almak ise farzdır.