Oruç ile ilgili hadisler

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- İslam'ı sağlam bir yapıya ve bu yapıyı destekleyen beş sütuna benzetmiştir. İslam'ın diğer hususları bu binanın tamamlayıcı özellikleridir. İslam'ın şartlarından birincisi: Kelime-i şehadet; Allah'tan başka hak ilah olmadığına, Muhammed'in Allah'ın rasûlü olduğuna şahitlik etmektir. Bu iki husus biri diğerinden ayrılmayan tek bir rükündür. Kul, Allah'ın birliğini ve Allah'tan başka hiç kimsenin ibadete layık olmadığını kabul ederek ve bu sözün gereklerini yerine getirerek hareket eder, Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'in risaletine iman eder ve ona tabi olarak bunu söyler. İkinci şart: Namaz kılmaktır. Bir günde farz kılınan beş vakit; sabah, öğlen, ikindi, akşam ve yatsı namazlarını şartları, rükünleri ve vaciplerini gözeterek kılmaktır. Üçüncü şart: Farz olan zekâtı vermektir. Dinin belirlediği miktara ulaşan malın hak edenlere verildiği mali bir ibadettir. Dördüncü şart: Haccetmektir. Allah -Azze ve Celle-'ye ibadet etmek kastıyla hac amellerini yerine getirmek için Mekke'ye gitmektir. Beşinci şart: Ramazan orucunu tutmaktır. İbadet kastıyla imsak vaktinden Güneşin batışına kadar yeme içme ve bunun dışındaki orucu bozan hususlardan uzak durmaktır.

• İslam'ın ilk şartındaki kelime-i tevhide şahitlik etmenin iki kısmı birbirinden ayrılmaz. Dolayısıyla biri olmadan diğeri geçerli değildir. Bundan dolayı bir şart olarak belirlenmiştir.
• Kelime-i tevhide şahitlik etmek dinin temelidir ve bunlar olmadan hiçbir söz ve amel kabul edilmez.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- beş vakit farz namazı kılıp nafile olarak başka namaz kılmayan, Ramazan orucunu tutup başka nafile oruç tutmayan, helallerin helal olduğuna iman edip onları yapan ve haramların haram olduğuna iman edip onlardan kaçınan kimsenin Cennet'e gireceğini haber vermiştir.

• Müslüman, farzları yapmada ve haramları terk etmede hırslıdır ve amacı Cennet'e girmektir.
• Helal olan şeylerin yapılması ve bunların helal olduğuna iman edilmesinin, haram olan şeylerden uzak durulması ve bunların haram olduğuna iman edilmesinin önemi vurgulanmıştır.
• Farzları yerine getirmek ve haramlardan kaçınmak Cennet'e girmek için bir vesiledir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Ramazan ayında Allah'a iman ederek oruç tutan, bu orucun farz olduğuna ve Yüce Allah'ın oruç tutanlara hazırladığı büyük mükâfat ve sevapları tasdik eden, riya ve gösteriş olmadan sadece Allah Teâlâ'nın rızasını arzulayarak oruç tutan kimsenin geçmiş günahlarının bağışlanacağını haber vermiştir.

• Ramazan orucu ve diğer salih amellerde samimiyetin önemi ve fazileti ifade edilmiştir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Ramazanın son on günündeki Kadir Gecesi'nde namaz kılmasının faziletinden haber vermiştir. Kim bu gecede namaz kılmaya, dua etmeye, Kur'an okumaya ve Yüce Allah'ı zikretmeye gayret ederse, bu gecenin varlığına ve faziletine iman eder, riya ve gösteriş olmadan yapmış olduğu ameller ile Allah Teâlâ'nın vereceği sevabı arzularsa, geçmiş günahları bağışlanır.

• Kadir Gecesi'nin fazileti ifade edilmiş ve bu gecede namaz kılmak teşvik edilmiştir.
• Salih ameller ancak samimi niyetler ile kabul olur.
• Yüce Allah'ın lütfu ve merhameti ifade edilmiştir. Kim iman ederek ve mükâfatını da (Allah’tan) bekleyerek Kadir Gecesi namaz kılarsa, o kimsenin geçmiş günahları bağışlanır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- İslam'ı sağlam bir yapıya ve bu yapıyı destekleyen beş sütuna benzetmiştir. İslam'ın diğer hususları bu binanın tamamlayıcı özellikleridir. İslam'ın şartlarından birincisi: Kelime-i şehadet; Allah'tan başka hak ilah olmadığına, Muhammed'in Allah'ın rasûlü olduğuna şahitlik etmektir. Bu iki husus biri diğerinden ayrılmayan tek bir rükündür. Kul, Allah'ın birliğini ve Allah'tan başka hiç kimsenin ibadete layık olmadığını kabul ederek ve bu sözün gereklerini yerine getirerek hareket eder, Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'in risaletine iman eder ve ona tabi olarak bunu söyler. İkinci şart: Namaz kılmaktır. Bir günde farz kılınan beş vakit; sabah, öğlen, ikindi, akşam ve yatsı namazlarını şartları, rükünleri ve vaciplerini gözeterek kılmaktır. Üçüncü şart: Farz olan zekâtı vermektir. Dinin belirlediği miktara ulaşan malın hak edenlere verildiği mali bir ibadettir. Dördüncü şart: Haccetmektir. Allah -Azze ve Celle-'ye ibadet etmek kastıyla hac amellerini yerine getirmek için Mekke'ye gitmektir. Beşinci şart: Ramazan orucunu tutmaktır. İbadet kastıyla imsak vaktinden Güneşin batışına kadar yeme içme ve bunun dışındaki orucu bozan hususlardan uzak durmaktır.

• İslam'ın ilk şartındaki kelime-i tevhide şahitlik etmenin iki kısmı birbirinden ayrılmaz. Dolayısıyla biri olmadan diğeri geçerli değildir. Bundan dolayı bir şart olarak belirlenmiştir.
• Kelime-i tevhide şahitlik etmek dinin temelidir ve bunlar olmadan hiçbir söz ve amel kabul edilmez.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah’a sürekli ibadet için her ramazan on gün mescitte kalırdı. Kadir gecesini idrak etme ümidiyle ayın ortasına gelen on günde itikaf yapıyordu. Vefat ettiği sene Allah Teâlâ’ya daha fazla itaat etmek, daha fazla yaklaşmak için yirmi gün itikaf yaptı.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah Teâlâ'nın kutsi bir hadiste şöyle buyurduğunu bildirmiştir: Âdemoğlunun oruç hariç her iyiliği on katından yedi yüz katına kadar karşılık bulur. Çünkü o benim için yapılan bir ibadet olup ona riya bulaşmaz. Orucu ben ödüllendiririm ve onun sevabının miktarını ve sevaplarının kat kat olacağını yalnız ben bilirim. Sonra Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Oruç bir kalkandır.” Yani o, bir korunma, bir örtü ve kişiyi ateşten koruyan sağlam bir siperdir. Çünkü oruç, şehvetlerden uzak tutar, insanın günaha girmesine engel olur. Zira cehennem ateşi şehvetlerle kuşatılmıştır. (Öyleyse birinizin oruç tuttuğu gün, cinsel ilişkiye girmesin) cinsel ilişki ve ilişkiye götürecek şeylerden uzak dursun, ayrıca genel olarak her türlü çirkin ve edepsiz sözden uzak dursun. (bağırıp çağırarak kavga etmesin) kavga ederek ve bağırarak tartışmasın. Ramazan’da (oruçlu iken) “Eğer biri ona söver veya onunla kavga etmeye kalkışırsa” ‘Ben oruçluyum’ desin; umulur ki bu sözle karşı taraf vazgeçer. Şayet buna rağmen gerçekten saldırmaya devam ederse, o da saldıranı defetme hükmündeki kimse gibi, zaruret ölçüsünde ve en hafif yolla kendini savunsun. Sonra Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- nefsi elinde olan Allah’a yemin ederek, oruç dolayısıyla oruçlunun ağzında meydana gelen kokunun, kıyamet gününde Allah katında, insanların kullandığı misk kokusundan daha hoş; hatta cuma günlerinde ve zikir meclislerinde sürülmesi teşvik edilen miskten sevap bakımından daha faziletli olduğunu bildirmiştir. Oruçlu için iki sevinç vardır ve bu iki sevinci yaşar: İftar ettiğinde, kendisine iftarın helâl kılınmasıyla açlık ve susuzluğunun sona ermesine sevinir; ayrıca orucunu tamamlamış, ibadetini güzel bir şekilde nihayete erdirmiş olmasına, Rabbinden gelen bir kolaylığa ve ileride tutacağı oruçlar için bir yardıma da sevinir. (Ve Rabbine kavuştuğu zaman orucuyla sevinir) orucunun karşılığına ve sevabına kavuştuğu için sevinir.

• Orucun fazileti ifade edilmiş ve oruç bu ibadeti yerine getiren kimseyi dünyada şehevi arzulardan, ahirette ise Cehennem azabından korur.
• Orucun adaplarından biri de, kötü sözlerden ve boş konuşmalardan kaçınmak, insanların eziyetlerine sabretmek, kötülüklerine sabır ve ihsanla karşılık vermektir.
• Oruçlunun veya ibadet edenin, ibadetini tamamlamasından ve ibadetinin sona ermesinden dolayı sevinmesi, onun ahiretteki sevabından hiçbir şey eksiltmez.
• Gerçek ve eksiksiz sevinç, Allah Teâlâ’ya kavuşmakladır; o vakit sabredenlere ve oruç tutanlara ecirleri hesapsız olarak verilir.
• Gerektiğinde ve bir maslahat bulunduğunda insanlara yapılan ibadeti bildirmek riyâ sayılmaz. Nitekim Peygamberimiz -sallallahu aleyhi ve sellem: “Ben oruçluyum.” diye buyurmuştur.
• Kâmil oruç tutan kimse, azaları günahlardan, dili yalandan, çirkin sözlerden ve yalan şahitlikten; midesini ise yemeden ve içmeden uzak tutan kimsedir.
• Oruçlu kimsenin kavga edip bağırıp çağırması şiddetli bir şekilde sakındırılmıştır. Zaten oruçlu olmayan kimsenin de bunları yapması yasaklanmıştır.
• Bu hadis, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Rabbinden rivayet ettiği hadislerdendir; kudsi veya ilahî hadis denir. Lafzı ve manası Allah Teâlâ’dandır. Ancak Kur’ân-ı Kerîm’e mahsus olan; tilavetiyle ibadet edilmesi, ona (dokunmak için) taharet şartı, meydan okuma, mucizevi olmak gibi ve bunlara benzer özellikler bu hadislerde bulunmaz.

Ramazan ayının son on günü geldiğinde, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ibadet ve itaat konusunda daha çok çaba gösterir; farklı hayır amellerini, iyilik ve ibadet çeşitlerini başka zamanlarda yaptığından çok daha fazla yapardı. Bu, o gecelerin çok değerli olmasından ve Kadir Gecesi'ni idrak etmeye çalışmasından kaynaklanmaktadır.

• Ramazan ayının genelinde, özellikle de bu ayın son on gününde iyiliklerin, hayırların ve her türlü itaat (ibadet) biçimlerinin çoğaltılmasına teşvik edilmiştir.
• Ramazan ayının son on günü, yirmi birinci geceden başlayarak ayın sonuna kadar olan zamandır.
• Değerli vakitleri ibadetlerle değerlendirmenin müstehap olduğu ifade edilmiştir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bir öncesi ve bir gün sonrası ya da alışkanlık haline getirilmiş oruç hariç, cuma günü tek olarak oruç tutmayı yasaklamıştır.

Âişe -radıyallahu anhuma- rivayet ederek, sahabeden Hamza b. Amr El-Eslemî’nin Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e yolculukta oruç tuttuğunu söylediğini haber vermiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Dilersen oruç tut, dilersen tutma.» diye buyurarak kendisini muhayyer bırakmıştır. Burada ifade edilen oruç, farz oruçtur. Zira Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Bu, Allah’ın bir ruhsatıdır.» diye buyurmuştur. Hamza b. Amr El-Eslemî’nin Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e farz olan orucu sorduğu anlaşılmaktadır. Zira İmam Ebu Davûd’un bir rivayetinde Hamza b. Amr El-Eslemî –radıyallahu anh- şöyle demiştir: “Ey Allah’ın Rasûlü benim bir bineğim var. Kimi zaman üzerinde yolculuk yapıyorum. Kimi zaman da kiraya veriyorum. Bazen (yolculuk) ramazan ayına denk geliyor. Ben kendimde (oruç tutmak için) güç buluyorum…”Buradan da anlaşılacağı üzere yolculukta oruç tutmamak bir ruhsattır. Kim ruhsatı alarak tutmaz ise isabetli davranmış kim de oruç tutarsa caiz olan bir davranışta bulunmuş olur. Tutmuş olduğu oruç ile farz ibadeti yerine getirmiş sayılır. Teysiru’l-Allâm, s.325, Tenbîhu’l-Efham, c.3, s.429, Te’sîsu’l-Ahkâm, 3/237.

Âişe ve Ümmü Seleme -radıyallahu anhuma- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in gece cima ettiğini ve cünüp olarak gusül almadan sabahladığını ve orucunu tamamlayıp kaza etmediğini haber vermişlerdir. O ikisinin bunu haber vermesinin sebebi Mervan b. Hakem'in ikisine bir elçi gönderip (cünüp olarak sabahlayan kimse oruç tutacak mı?) sorusuna cevap olması içindir. Bu hüküm, ramazan ve diğer zamanlar için geçerlidir.

Bu hadiste Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, iki günde tutulan orucu, iki türlü elbiseyi giymeyi ve iki namazı yasaklamıştır. Orucun tutulması haram olan iki gün; ramazan bayramı günü ile kurban bayramı günüdür. Bu günlerde orucun haram kılınmasının hikmeti bu günlerin yeme içme günleri olması sebebiyle oruç tutmanın bu günlerde uygun olmamasıdır. İki elbise; tek bir kumaşa bürünerek (ellerini çıkaracağı bir açıklık bırakmamak) ve tek elbise içerisinde dizleri dikerek oturmanın yasaklanmasına gelince, Buhari'deki rivayette: «Eğer fercini örtecek bir kısmı yok ise» olarak beyan edilmiştir. İki namaz; sabah namazının ve ikindi namazının farzından sonra kılınan namazlardır. Bu, güneşin doğuşu ve batışında güneşe secde eden kafirlere benzemeye set çekmek içindir. Ancak bu iki vakitte kılınmayan farz namazların kılınması ve bir sebebe binaen kılınan namazların (abdest namazı, Tahiyyetu'l-mescid gibi) kılınması caizdir (bunlar yasak kapsamı dışındadır).

Ebû Hureyre -radıyallahu anh- habibi ve dostu Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kendisine üç hususu tavsiye edip öğüt verdiğini haber vermektedir: Birincisi: Her ay üç gün oruç tutmak. İkincisi: Her gün iki rekât duhâ namazı kılmak. Üçüncüsü: Uykudan önce vitir namazı kılmak. Bu, gecenin son kısmında uyanamamaktan endişe eden kimse içindir.

• Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ashabına verdiği tavsiyelerin farklı olması, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ashabının durumlarını bilmesi ve onlar için neyin uygun olduğu konusundaki bilgisine dayanmaktadır. Nitekim güçlü olana cihat uygun düşer; ibadete düşkün olana ibadet etmek, âlime ise ilim talep etmek uygundur. Bunun gibi herkes için kendisine en münasip olan tavsiye edilmiştir.
• İbn Hacer el-Askalânî, ‘her aydan üç gün oruç tutmak’ sözü hakkında şöyle demiştir: Görünen odur ki bundan maksat Eyyâm-ı Biyd'dir. Bunlar, hicrî ayın on üçüncü, on dördüncü ve on beşinci günleridir.
• İbn Hacer el-Askalânî şöyle demiştir: Vitir namazını yatmadan önce kılmanın müstehap olduğuna işaret eder ve bu uyanacağından emin olmayan kimse için geçerlidir.
• Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bu üç ameli bazı sahabelerine tavsiye etmesi önemine işaret eder.
• İbn Dakîk el-Îyd de şöyle demiştir: (İki rekât duhâ namazı): Muhtemelen burada, namazın kılınmasına vurgu yapılmış en azı zikredilmiştir. Bu da duhâ namazının müstehap olduğuna ve en azının iki rekât olduğuna delalet eder.
• Duhâ namazının vakti: Güneş doğduktan yaklaşık on beş dakika sonra başlar ve öğle vaktine yaklaşık on dakika kalıncaya kadar devam eder. Rekât sayısı ise en azı iki rekâttır. En çoğu hakkında ihtilaf edilmiştir: Sekiz rekât olduğu da söylenmiştir; üst sınırı olmadığı da söylenmiştir.
• Vitir namazının vakti: Yatsı namazından sonra başlayıp fecrin doğuşuna kasar devam eder. En azı bir rekât, en çoğu ise on bir rekâttır.

Orucun şer'î vakti, fecrin doğuşundan güneşin batışına kadar olan vakittir. Bundan dolayı Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, ümmetine bunu; «Gece doğudan gelir, gündüz de batıdan güneşin batmasıyla giderse» diyerek ifade etmiştir. Şu rivâyette olduğu gibi: «Gece bu taraftan gelir, gündüz de bu taraftan gider ve güneş batarsa; oruçlu iftar etmiş olur.» Oruç tutan kimse için geciktirmesi doğru olmayan iftar vakti girmiş olur. Bilakis şeriat koyucunun emrine itaat etmek, ibadeti gerçekleştirmek, bu ibadetin vaktini başkasından ayırt etmek ve mubah hayatın zevkinden nefse hakkını vermek için (iftarı) geciktiren kimse kınanır. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in; «Oruçlu kimse iftar etmiştir.» sözü iki manayı içerir. 1- Bir kimse orucunu açaçak bir şey yememiş olsa dahi iftar vaktinin girmesiyle birlikte hüküm olarak iftar etmiştir. İftarda acele edilmesine teşvik edilen bazı hadislerin manası şer'î manaya muvafakat etmesi için hissi olarak iftar edilmesine teşvik olarak anlaşılmalıdır. 2-Ya da manası: İftar vakti girmiştir. Bu babtan iftar etmede acele etmeye teşvik vardır. Evla olan budur. Buhâri'nin rivayeti de bunu desteklemektedir: «Muhakkak ki iftar vakti girmiştir.»

Ömer b. el-Hattab -radıyallahu anh- cahiliye devrinde Mescid-i Haram’da bir gece itikafa girmek için adak adadığını ve cahiliyye döneminde adadığı bu adağı Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e sorduğunu bizlere naklediyor. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ona adağını yerine getirmesini emretmiştir. Teysîyru'l-Allâm, s;353, Tenbîhu'l-Efham, c. 3, s. 480.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ramazan ayının başlangıç ​​ve bitiş alametlerini açıklamış ve şöyle buyurmuştur: Ramazan hilalini görürseniz oruç tutun ve sizinle Ay'ın arasına bulutlar girer ve Ay'ı örterse o durumda şaban ayını otuz güne tamamlayın. Şevval hilalini gördüğünüzde oruç tutmayın (bayram yapın) eğer sizinle Ay'ın arasına bulutlar girer ve Ay'ı örterse, ramazan ayını otuz güne tamamlayın.

• Ayın başlangıcını belirlemede esas olan hesap değil, hilalin görülmesidir.
• İbnü’l-Münzir, Ramazan ayının girişi hilali görmekle değilde yalnızca hesapla belirlenmesi hâlinde orucun vacip olmayacağı konusunda icmâ bulunduğunu nakletmiştir.
• Bulut veya benzeri bir durum ramazan hilalinin görülmesini engelliyorsa, o zaman şaban ayının otuz güne tamamlanması farzdır.
• Bir kameri ay sadece yirmi dokuz veya otuz gündür.
• Eğer bulut veya benzeri bir durum şevval hilalinin görülmesini engelliyorsa ramazanı otuz güne tamamlamak farzdır.
• Bulunduğu yerde Müslümanların oruçla ilgili işlerini takip eden kimse bulunmayan yahut bu hususta ihmalkâr davranılan bir yerde olan kişi; dikkatli olmalı ve kendi görmesiyle ya da güvendiği bir kimsenin görmesiyle orucunu tutmalıdır. Buna göre oruca başlar ve buna göre iftar eder.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- cinsel ilişkiye girebilecek ve evliliğin yükümlülüklerini yerine getirebilecek durumda olanları evlenmeye teşvik etmiştir. Çünkü bu o kimsenin gözünü haramlardan korur, iffetini korur ve ahlaksızlığa düşmesini engeller. Cinsel ilişkide bulunabildiği halde evliliğin gereklerini yerine getiremeyen kimsenin oruç tutması gerekir. Çünkü oruç, şehveti kırar ve cinsel arzunun zararlarını engeller.

• İslam, iffetli kalmanın ve fuhşiyattan uzak durmanın sebeplerine büyük önem vermiştir.
• İslam, evliliğe güç yetiremeyene oruç tutmaya teşvik etmiştir. Çünkü oruç şehveti zayıflatır.
• Oruç ile hadım etme arasındaki benzetmenin nedeni şudur: Hadım etme, testislerin damarlarını ezmek suretiyle yapılır ve bu işlemle cinsel arzu yok olur. Aynı şekilde, oruç da cinsel arzuyu zayıflatır.

Bu hadiste Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- bizim orucumuzla yahudi ve hristiyanların orucu arasındaki ayırt edici bir özelliği haber vermiştir. O da müslümanların sahur vaktinde yedikleri sahur yemeğidir. Çünkü Ehl-i Kitab sahur yapmadığı için Müslümanların sahur yapmaları müstehaptır; bu sayede Ehl-i Kitaba muhalefet etmiş ve sünnetti yerine getirmiş olur. Sahur yemeğinde sünnette sabit olan hayır ve bereket vardır. Ehl-i Kitab gece yarasından oruç tutmaya başlar ve gece yarısından önce yemek yiyip sahurda yemezlerdi. Müslümanlar ile kafirlerin birbirinden ayırt edilmesi dinde talepedilen bir husustur.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- insanların en cömerdiydi ve ramazan ayında da çok cömert davranırdı. İhtiyacı olana verirdi ve bu cömertliğinin artmasının sebebi de şu iki şeydi: Birincisi: Cebrâîl -aleyhisselam- ile görüşmesi. Diğer husus ise: Ezbere okumak suretiyle Kur’an’ı birbirlerine okuyup müzakere etmeleriydi. Böylece Cebrâîl -aleyhisselâm- Kur'an'dan vahyedilen her şeyi onunla birlikte okur ve müzakere ederdi. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- hayır hususunda ikram sahibi, cömert, daha çok veren bir kimseydi. Allah'ın yağmur ve rahmetle gönderdiği güzel rüzgârdan daha hızlı insanlara fayda sağlardı.

• Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in itaat ve salih amel mevsimi olan ramazan ayına özel elinin daha da açık olması, cömertliğinin genişliği anlatılmıştır.
• Her zaman cömert olmak teşvik edilmiş ve ramazan ayında bunun daha fazla olması müstehap görülmektedir.
• Ramazan ayında cömertçe hayır yollarında harcamak, bağış yapmak, ihsanda bulunmak ve çokça Kur’an okumak teşvik edilmiştir.
• İlmin korunmasının vesilelerinden biri de onu ilim talebeleri ve âlimlerle birlikte müzakere etmek ve beraber okumaktır.

Âişe -radıyallahu anhâ-'dan rivayet edildiğine göre "Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- yılın hiçbir ayında Şaban ayında tuttuğu kadar çok oruç tutmazdı.''Şüphesiz ki o Şaban ayının hepsini oruç tutardı.''Şaban ayında az oruç tutardı.İkincisi birinci hadisin tefsiridir.Ve hepsi sözünü beyan eder,yani çoğunu demektir.Ve bazı vakitler hepsini tutardı.Başka senelerde bazı günleri tutardı denilmiştir.Ve bazı zamanlar ayın ilk günlerini,bazen son günlerini ve bazende ikisi arasını tutardı.Bazı seneler hariç hiç oruç tutmadan geçirdiği günler bırakmazdı.Bunun için insanın Şaban ayında diğer aylara göre daha fazla oruç tutması gerekir.Çünkü Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- Şaban'da oruç tutardı.Bundan hikmet Ramazan ayından önce farz namazlar öncesi kılınan ratib sünnetler gibidir denilmiştir.Ve sünnetin delalet ettiği gibi.Şaban ayının çokça oruç tutma ile özel kılınmasının sebebinin kulların amellerinin Allah katına yükseltildiği ay olmasındandır denilmiştir.

''Eğer sağ kalırsam'' yaşarsam.''İlâ kâbil'' gelecek Muharrem'e kadar yaşarsam.''Leesûmenne'' Mutlaka tutacağım.Yahudilere muhalefet olması için dokuzuncu günü ''Tâsi'' dokuzuncu günü onuncu gün ile beraber.Bir sonraki Muharrem ayı gelmeden Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- vefat ettti.Peygamber -aleyhissalatu ve sellem- tutmasa da dokuzuncu günü oruç tutmak sünnettir.Dokuzuncu günü onuncu günü ile beraber oruç tutulmasının sebebi tek onuncu günü tutmada Yahudilere benzememek içindir.Ve şöyle de denilmiştir:Onuncu günü yakalamada ihtiyatlı olmak içindir.Birincisi daha doğru bir görüş olup bu konuda nas geimiştir en doğrusunu Allah bilir.

Bu hadiste oruçluyu iftar ettirmenin fazileti, buna teşvik ve sevk edilmesi beyan edilmiştir. Bunu yapan kimseye oruçlunun sevabından da hiçbir şey eksimeden oruçlunun sevabı gibi sevap yazılır. Bu Allah Teâlâ'nın kullarının üzerine bir lütfudur. Aynı zamanda takva ve iyilik üzerine yardımlaşmayı, sevginin oluşmasını ve müslümanlar arasında dayanışmayı sağlar. Hadisin zahiri bir kimse oruçlu birine bir hurma ile iftar ettirse dahi oruçlunun sevabının aynısını kazanır. Bu yüzden insanın gücü yettiği ölçüde oruçluları iftar ettirmede hırslı olması gerekir. Özelliklede ihtiyacı olup fakir olan ve kendilerine iftar hazırlayacak kimseleri olmayanlar için daha hırslı olması gerekir.

Alimler, aşura orucunun vacip olmayıp sünnet bir oruç olduğu hususunda ittifak etmişler, fakat bu orucun İslam’ın ilk zamanlarında ramazan orucun (un farz kılınmasın) dan önceki hükmü konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bu orucun İslam’ın ilk zamanlarında vacip olduğu görüşünü savunanların görüşünün sahih olsa dahi sahih olarak sabit olan hadislerle bu orucun vacipliği hükmü nesh olunmuş (kaldırılmış) tır. Bu hadislerden birinde Aişe -radıyallahu anhâ- bu durumu şöyle haber vermiştir: “Kureyş, cahiliye zamanında aşura orucunu tutardı. Sonra Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bu orucun, Ramazan orucu farz kılınıncaya kadar tutulmasını emretti. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «İsteyen (aşura orucunu) tutsun isteyen tutmasın.» Buhârî Sahihi'nde (3/24 No: 1893), Müslim Sahihi'nde (2/792 No: 1125) rivayet etmişlerdir. Bkz: Müslim Şerhi (8/4) ve el-Feth (4/246)

Enes b. Mâlik radıyallahu anh- bir defasında Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte mescitte oturdukları esnada devesinin üzerinde bir adamın gelip mescidin kapısında devesini çökerttikten sonra bağladığını, sonra mescitte oturanlara: "Hanginiz Muhammed?" diye sorduğunu, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ashabı arasında dayanmış bir şekilde oturduğunu, kendilerinin de; "İşte dayanmış olan şu beyaz zattır." dediklerini, adamın, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e: Ey Abdulmuttalib’in oğlu!» dediğini, bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in adama, «Seni dinliyorum, dilediğini sor cevap vereceğim.» dediğini, adamın da Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e, "Ben sana bazı şeyler soracağım, ancak sorularım biraz sert ve ağır olacak, gönlün benden incinmesin!" dediğini, yani bu sorularım karşısında bana kızma ve sana sıkıntı vermesin, bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in adama, «Dilediğini sor.» dediğini, adamın da, "Senin ve senden öncekilerin Rabbi adına sana soruyorum, bütün insanlara seni Yüce Allah mı gönderdi?" dediğini, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de doğru söylediğini vurgulamak için «Allah'a yemin ederim ki evet.» diye buyurduğunu, adamın da; "Allah adına söyle, bir gün bir gece içinde beş vakit namaz kılmamızı sana Allah mı emretti?" diye sorduğunu, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de; «Allah'a yemin olsun ki evet.» diye buyurduğunu, adamın da; "Allah adına söyle, senenin belirli bir ayında ramazanda oruç tutmayı sana Allah mı emretti?" dediğini, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de; «Allah'a yemin olsun ki evet.» diye buyurduğunu, adamın da; "Allah adına, şu belirli sadakayı; zekâtı zenginlerimizden alıp fakirlerimize dağıtmayı sana Allah mı emretti?" dediğini, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de; «Allah'a yemin olsun ki evet.» diye buyurduğunu, bunun üzerine de Dımâm b. Sa'lebe’'nin Müslüman olduğunu haber vermiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- onun kavmini İslam'a davet edeceğini haber vermiştir. Sonra bu sahabe kendisini Bekir oğlu Sa'd kabilesinden Dımâm b. Sa'lebe olarak tanıtmıştır.

• Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in mütevaziliği ifade edilmiştir. Çünkü adam kendisi ile ashabını birbirinden ayırt edememiştir.
• Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in güzel ahlakı, soru soran kimseye karşı şefkati ifade edilmiştir. Zira sorulan sorulara güzel cevap vermek İslam'ın kabul edilmesine bir sebeptir.
• Bir kişinin hoş gördüğü takdirde beyaz ve buğday tenli olmak, uzun ya da kısa olmak gibi kusur ifade etmeyen özellikler ile tanıtılması caizdir.
• Kâfirin bir ihtiyaç için camiye girmesi caizdir.
• Hadiste hac ibadeti zikredilmemiştir. Çünkü bu adamın geldiği zamanda farz kılınmamış olabilir.
• Sahabeler insanları İslam'a davet etmeye hırslı olan kimselerdi. Bundan dolayı bu sahabe Müslüman olur olmaz, kavmini İslam'a davet etmek istedi.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in iki müezzini vardı: Bilâl b. Rebâh ve âmâ olan Abdullah İbn Ümmü Mektûm'dur. Bilâl -radıyallahu anh- fecir (yani fecri sâdık) doğmadan önce sabah namazı için ezan okurdu. Çünkü namaz uyku vaktine denk geldiği için insanlar vakti girmeden hazırlık yapmaya ihtiyaç duymaktaydılar. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, Bilâl -radıyallahu anh- gece ezan okur diye ashabını uyarıyordu. Fecir (yani fecri sadık) doğana kadar yiyip içmelerini emrederdi. İkinci müezzin olan İbn Ummi Mektûm -radıyallahu anh- ikinci fecrin (yani fecri sâdıkın) doğmasıyla birlikte ezan okuyordu. Bu ezan oruç tutmak isteyenler içindi. Oruç tutanlar yeme içmeyi terk ederler ve sabah namazının vakti girmiş olurdu. Sabah namazından başka hiç bir namaz için vakti girmeden önce ezan okumak caiz değildir. Bu sabah namazına has bir durumdur. Sabah namazı için okunan birinci ezanda ihtilaf edilmiştir. Sadece onunla yetinilir mi? Yoksa vaktin girmesiyle ikinci bir ezan okumak gerekli midir? Alimlerin cumhuru birinci ezan meşrudur, ancak sadece onunla yetinilmez görüşündedirler.

Muâze El-Adeviyye, Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha-'ya sorarak şöyle dedi: Âdetli kadın neden oruçlarını kaza eder de namazlarını kaza etmez? Âişe -radıyallahu anha- ona şöyle dedi: "Yoksa sen, soru sormada aşırıya gidip zorluk çıkarmayı ve gereksiz ayrıntılara inmeyi âdet edinen Harûrî Hâricîlerden misin?" Ben de şöyle dedim: "Hayır, ben Harûrî değilim. Ben sadece öğrenmek için soruyorum." Bunun üzerine Âişe -radıyallahu anha- şöyle buyurdu: "Biz Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in zamanında hayız görürdük. Bu durumda bize tutamadığımız oruçları kaza etmemiz emredilir, fakat kılamadığımız namazları kaza etmemiz emredilmezdi.

• İnatlaşmak, zorluk çıkarmak ve sırf tartışmak amacıyla soru soran kimselerin bu tavrını reddetmek ve onları uyarmak gerekir.
• Harûriyye, Kûfe yakınlarında bulunan Harûrâ adlı beldeye nispet edilen Hâricî bir fırkadır. Âişe -radıyallahu anha-'nın soru soran kadını onlara benzetmesi, dinî meselelerde aşırıya gitmeleri, çok soru sormaları ve sorularıyla zorluk çıkarmaları sebebiyledir.
• İlim öğrenmek ve doğru yolu bulmak amacıyla soru soran kimseye, öğretmenin gerekli açıklamayı yapmasının meşru ve gerekli olduğunu göstermektedir.
• Sorulara cevap verirken nasla (âyet ve sahih hadisle) cevap vermek daha uygundur. Nitekim Âişe -radıyallahu anha-, soru soranın sorduğu hükmün hikmetini açıklamamış; bunun yerine doğrudan Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in uygulamasını nakletmiştir. Çünkü nasla verilen cevap, itiraz ve tartışmayı kesin olarak ortadan kaldıran bir yöntemdir.
• Kul, hükmün hikmetini bilmese bile Yüce Allah'ın ve Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'in hükmüne teslim olmalı ve onu tereddütsüz kabul etmelidir.
• İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Âişe -radıyallahu anha-'nın bu sözüyle kastettiği şudur: Hâricîlerin bir kolu olan Harûriyye, hayız hâlinde kılınamayan namazların da sonradan kaza edilmesini gerekli görüyordu. Bu görüş ise Müslümanların icmâsına aykırıdır. Âişe -radıyallahu anha-'nin 'Sen Harûrî misin?' şeklindeki sorusu ise inkâr ve kınama anlamı taşıyan bir sorudur. Yani, 'Bu, Harûrîlerin yöntemidir; ne kötü bir yöntemdir!' demek istemiştir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle haber vermiştir: Cennet kapılarından birine 'Reyyân' kapısı denir. Kıyamet gününde oradan sadece oruç tutanlar girer, onlardan başka hiç kimse o kapıdan giremez. (O gün) 'Oruç tutanlar nerede?' diye nida edilir; bunun üzerine onlar kalkıp o kapıdan girerler, onlardan başka hiç kimse giremez. Onların sonuncusu da içeri girdiğinde kapı kapanır ve artık oradan hiçbir kimse giremez.

• İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadis, oruç tutmanın faziletini ve oruç tutanların değerini vurgulamaktadır.
• Allah, Cennet'in sekiz kapısından birini oruç tutanlar için ayırmıştır; o kapıdan girdiklerinde kapı kapanacaktır.
• Cennet'in kapılarının olduğu belirtilmiştir.
• Sindî -rahimehullah- şöyle demiştir: (Oruç tutanlar nerede?)' ifadesinden kasıt, çokça oruç tutanlardır. Nitekim 'âdil' ve 'zâlim' sıfatları da bu davranışı bir kez yapanlar için değil, onu adet ve alışkanlık haline getirenler için kullanılır.
• (Reyyân), suya kandıran/susuzluğu gideren anlamına gelir. Çünkü oruç tutanlar, özellikle uzun ve sıcak yaz günlerinde susuzluk çekerler. İşte bu yüzden, kendilerine has olan bu kapıya 'Reyyân Kapısı' adı verilerek ödüllendirilirler. Bir diğer görüşe göre 'Reyyân', fa'lân (فَعْلَان) vezninde olup, susuzluğun zıttı olan 'bol suya kanmışlık' anlamına gelir. Bu ismin verilmesinin sebebi, oruç tutanların (dünyada çektikleri) susuzluk ve açlığa karşılık bir mükafat olmasıdır.

Hadisin manası: Enes -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in orucundaki ve namazındaki halinden haber vermiştir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bir aydan oruç tutmadığı günler o kadar çok olurdu ki, bir kimse O'nu artık o aydan hiç oruç tutmadığını zannederdi. Yine bir ayda o kadar çok oruç tutardı ki, tuttuğu orucun çokluğundan dolayı bir kimse onun orucu bırakmayacağını zannederdi. Aynı zamanda gece namaz kılmak istediğinde belli bir vakitle sınırlı kalmazdı. Bazen gecenin ilk vakti, bazen ortasında, bazen de sonunda kılardı. Öyle ki gecenin bir vakti onu namaz kılmaz zannederken onu namaz kılarken bulursun. Uyumaz zannettiğinde de uyurken bulursun. Onun ameli ifrat ve tefrit arasındaydı.

Bir yolculukta sahabeler Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile beraberlerdi. Aralarından bazısı oruç tutuyor, bazısı da oruç tutmuyordu. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- onlardan herbirinin halini onaylamıştı (yani oruç tutmak isteyene de tutmak istemeyene de bir şey dememişti). Öğle sıcağından ve yolculuğun vermiş olduğu meşakkatten dinlenmek için bir yerde konakladılar. Öğle sıcağında konakladıklarında, sıcaktan ve susuzluktan dolayı oruçlu olanlar yığılıp kaldılar ve çalışmaya güç yetiremediler. Oruçlu olmayanlar ise çadırları kurdular, develeri suladılar ve oruçlu kardeşlerine hizmet ettiler. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- onların bu yaptıklarını ve askerlerin hizmet ettiklerini de görünce onları teşvik edip, faziletlerini beyan etmek için: «Bugün sevabı oruç tutmayanlar kazandı!» buyurdular.

Ebu Saîd el-Hudrî -radıyallahu anh-, Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-’in, kadir gecesini idrak edebilmek için onun (sallallahu aleyhi ve sellem) ramazanın ortadaki on günde itikaf yaptığını haber vermiştir. Yine –adeti üzere olduğu gibi- (Ramazanın ikinci on gününde) yirmi birinci gecesi oluncaya kadar itikafta kaldı ki bu gece onun, sabahında itikaf yerinden çıkacağı gecedir. Kadir gecesinin son on günde olduğunu anladı ve ashâbına: «Kim benimle birlikte (Ramazanın) ikinci on gününde itikaf yapmış ise, son on günde de itikaf yaparak itikafını son on güne birleştirsin.» buyurdu. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, Allah Teâlâ’nın ona uykusunda (rüyasında) kadir gecesini gösterdiğini sonra da unutturduğunu haber vermiştir. Bununla birlikte Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- rüyasında o seneki kadir gecesinin alametlerini görmüştür ki haber verdiği üzere bu alamet onun kendisini, o gecenin sabahında bir su ve çamur içine secde ediyor görmesidir Allah, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in rüyasını doğrulamış ve gökyüzünden 21. gece yağmur inmiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in mescidi arîş şekli üzere (yani çardak biçiminde olup tavansız, gölgelik halinde) duvarları hurma dalları ile desteklenmiş, tavanı da hurma dalları ile kapatılmıştı. Yağmurun etkisiyle mescidin çatısı akmıştı. Bundan dolayı Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- 21. gecenin sabahında su ve çamur içine secde etmiştir. Bkz. Teysîr’il Allâm (shf:349), Tenbîhu’l Efhâm (c:3/472), Te’sîsu’l Ahkâm (3/292).

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bir yolculuk sırasında insanların etrafında toplandığı bir adam gördü. Adam, güneşin şiddetli sıcağından ve çok susamış olmasından dolayı gölgelendirilmişti. Bunun üzerine: “Ona ne oldu?” diye sordu. Sahâbîler: “Oruçludur.” dediler. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir. Allah’ın sizin için tanımış olduğu ruhsattan yararlanın.”

• İslam dininin kolaylığı ifade edilmiştir.
• Yolculuk sırasında oruç tutmak caizdir ve ruhsatı kullanarak oruç tutmamak da caizdir.
• Yolculukta oruç tutmak, kişiye meşakkat verdiği takdirde mekruhtur. Ancak bu meşakkat kişinin helâk olacağı bir seviyeye ulaşırsa, oruç tutmak haram olur.
• İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir" sözünün anlamı şudur: Bu ifade, oruç tutmanın size meşakkat vermesi ve zarar görmenizden endişe edilmesi durumuna aittir. Hadisin bağlamı da bu şekilde yorumlanmasını gerektirmektedir.
• Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- sahabeleriyle yakından ilgilenir ve onların hâlini sorardı.

Ebu‘d-Derda –radıyallahu anh- ramazan ayında sıcaklığın çok şiddetli olduğu bir zamanda sefere çıktıklarını haber vermiştir. Hatta sıcaklığın şiddetinden başlarını koruyabilmek için insanlar ellerini başlarının üzerine koyuyorlardı. Aralarında Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- ve Ensar'dan olan Abdullah bin Revaha –radıyallahu anh-’dan başka oruç tutan kimse yoktu. Şiddetli sıcağa dayanarak oruç tutmuşlardır. Seferde, tehlike haddine ulaşmayan meşakkatte oruç tutmanın cevazına delalet eder. Teysiru'l-Allam/327, Tenbihu'l-Efham(3/432), Te’sisu'l-Ahkam(3/241)

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- sahabesine olan rahmetinden ve şefkatinden dolayı visal orucunu onlara yasaklamıştır. Ancak sahabeler faziletli olanı sevdikleri, Allah'a yakınlaştıran şeyde hırslı oldukları için visal orucunu tutmaya rağbet etmişlerdir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kendisi bu orucu tuttuğu için onu örnek alıp, şüphesiz ki sen tutuyorsun demişlerdir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- de onlara yeme içme yerine geçen bir şekilde O'nu yedirip içiren olduğunu haber vermiştir. Ancak sizden kim, visal orucu tutmak isterse, sahur vaktine kadar tamamlasın. İslam dini kolaylığın olduğu sıkıntının, zorluğun, aşırılığın ve derinleşmenin olmadığı bir dindir. Çünkü bunda nefse eziyet etme ve baskı vardır. Allah, bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle yükümlü kılar. Çünkü kolaylık; amel için daha kalıcıdır ve amelden usanıp bıkkınlık duymaktan selamette olandır. Bunda Allah'ın yeryüzüne koyduğu adalet vardır ki, Allah'a, kulundan ibadetten talep ettiğini vermek ve nefse de ihtiyaç duyduğu unsurları vermek vardır.

Cuma günü müslümanların bayramı olduğu için şeriat koyucu o güne has oruç tutulmasını ve namaz kılınmasını yasaklamıştır. Ancak bir gün öncesi ya da bir gün sonrasıyla veyahut da alışkanlık edinilmiş oruç kapsamında orucun o güne denk gelmesi sebebi ile tutulmasında bir sakınca yoktur. Bu, aynı zamanda avamın, diğer günlerde olmayan farz bir ibadetin cumaya has fazladan bir farz ibadet olduğunu zannetmemeleri içindir.

Aişe -radıyallahu anha-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ölen kimsenin zimmetinde adaktan olan farz oruç, kefaret ya da ramazandan kalan oruç kazası varsa, velisine onun yerine oruç tutmasını emrettiğini haber vermiştir. Çünkü bu onun borcudur. O borcu ödemek yakınları için daha evladır. Çünkü bu; ona karşı yapılmış bir ihsan, iyilik ve akrabalık bağıdır. Buradaki emir vacip değil müstehap olan bir emirdir.

Bu hadisin iki rivayeti bulunmaktadır. Hadisin gelişi bir konuda iki ayrı olayın yaşandığını göstermektedir. Birinci rivayette, bir adam Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e gelerek annesinin üzerine bir ay oruç borcu olduğu halde vefat ettiğini ve annesinin yerine bu orucu tutmasının mümkün olup, olmadığını sorar. İkinci rivayette ise bir kadın gelerek annesinin üzerine adak oruç borcunun olduğunu ve onun yerine bu orucu tutmasının mümkün olup, olmadığını sorar. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- her iki soruya da aynı cevabı vererek, anneleri namına bu oruçları tutabilecekleri fetvasını vermiştir. Cevabı daha iyi anlayabilmeleri için kendilerine bir örnek vermiştir. Bu, annelerinin bir kimseye borçlarının olması halinde bu borcu ödeyip, ödemeyecekleri örneğidir. Her ikisi de evet yanıtını verirler. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu borcun Allah'a karşı bir borç olduğunu, nasıl ki insanlardan bir kimseye olan borcun ödenmesi gerektiği gibi Allah'a olan borcun da ödenmesinin daha yerinde olacağını haber vermiştir.

Bu hadiste Abdullah b. Amr -radıyallahu anh-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'den Allah'a en sevimli oruç ve namazın, Allah'ın Nebisi Dâvût -aleyhisselatu vesselam-'ın oruç ve namazı olduğunu haber vermiştir. O, bir gün oruç tutar, bir gün iftar ederdi. Bunda ibadetin hasıl olması ve bedeni rahat ettirme vardır. İbadete hafif ve zinde kalkmak için gecenin ilk yarısında uyur, üçte birinde namaz kılar, sonra son altıda birinde sabahın ilk vaktindeki ibadete zinde olmak için yine uyurdu. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu özelliklere teşvik etmiştir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'e Abdullah b. Amr b. el-Âs'ın yaşadığı sürece gündüzleri oruç tutup, geceleri de ibâdet ve tâatle uyanık geçireceğine dair yemin ettiği haber verilmiştir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: “Bunları söyleyip söylemediğini ona sormuştur. O da evet demiştir. Bunun üzerine Rasûlullah: “ Bu sana ağır gelir buna güç yetiremezsin demiştir. Onu hem rahat etmesi hemde ibadet etmesi arasındaki bir yolu göstermiştir. Oruç tutup, terk edecek ve namaz kılıp uyuyacaktır. Her aydan üç gün oruç tutarak bütün seneyi oruçlu geçirmiş sevabını elde edebilecektir. Abdullah b. Amr b. el-Âs bundan daha fazlasına güç yetirebileceğini haber verdi. Daha fazla oruç tutmasına izin vermesini istemiş ve en faziletli oruca kadar isteğini sürdürmüştür. O da Davûd -aleyhisselam-'ın orucudur. Bir gün oruç tutar bir günde tutmazdı. Abdullah b. Amr b. el-Âs -radıyallahu anh- hayra olan isteğinden dolayı daha fazlasını istemidiğinde Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- bundan daha faziletli bir orucun olmadığını söylemiştir.

Ebû Atıyye ve Mesrûk Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anhâ-'ya Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ashabından iki adam hakkında soru sordular.Birincisi:İftarı ve akşam namazını erteliyor.İkincisi:İftarı açmakta ve akşam namazını kılmakta acele ediyor.Hangisi daha doğru yapıyor.?Âişe -radıyallahu anhâ- dedi ki:Bu kim? Yani acele eden? Dediler ki:İbn Mesud -radıyallahu anh- ve dedi ki:Nebî-sallallahu aleyhi ve selllem- de böyle yapıyordu.Yani ifaterı açmakta ve akşam namazını kılmakta acele ederdi.Bu Peygamber - sallallahu aleyhi ve sellem-'in yaptığı fiili sünnet en faziletli olanın iftarı öne almak olduğuna delalet ediyor.

Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anhâ- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Pazartesi ve Perşembe oruçlarını isteyerek ve gayret ederek tuttuğunu haber veriyor.Çünkü ameller bu iki günde Allah Teâlâ'ya sunulur.Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- oruçlu olduğu halde amelinin sunulmasını sevmiştir.Çünkü Allah Teâlâ başka hadislerde geldiği gibi bu günlerde birbirine düşman olan iki kişi hariç her müslümanın günahını bağışlar.

Bu hadiste Enes b. Mâlik -radıyallahu anh- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in -oruç tuttuğunda- akşam namazını kılmazdan önce birkaç tane taze (yaş) hurma ile orucunu açtığını haber veriyor. Eğer taze (yaş) hurma yoksa, birkaç kuru hurma ile orucunu açardı (iftar ederdi). Birkaç kuru hurma da yoksa, birkaç yudum su yudumlardı.-Aleyhissalatu vesselam-'ın oruç açmaya hurma ya da su ile başlaması uygundur.Çünkü midesi boştur zarar görmemek için yağlı yemekle başlamıyor.

Bu hadiste Allah rızası için oruç tutmanın faziletine dair apaçık bir beyan vardır. Öyle ki Yüce Allah bu kimseyi ateşten kurtarıp, uzaklaştırır. Ta ki onunla ateş arasına (genişliği) yer ile gök arası kadar bir hendek konulur.

Ebu Zer -radıyallahu anh-'den rivayet olunan bir hadiste Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Her (hicri) ay üç gün oruç tutarsan on üç, on dört ve on beşinde tut.» Buradaki ay ifadesi her hangi bir aydır. Şayet nafile oruç tutacaksan hicri ayın on üçüncü günü ve ardından gelen iki günü oruç tut, demektir. Bu günlerin gecelerinde dolunay çıkıp, etrafı aydınlatır. Bu yüzden bu günlere eyyamu’l-biyd ismi verilir. Her ay bu günlerde oruç tutmak sünnettir. İbn Abbas -radıyallahu anh- rivayet ediyor: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ne hazarda, ne seferde eyyamu’l-biyd/ (hicri) ayın on üç, on dört ve on beşinci günlerinde iftar ederdi. (Yani orucunu bozmaz, tutardı). Yani dolunayın çıktığı gecelerinin gündüzlerinde diğer bir ifade ile (hicri) ayın on üç, on dört ve on beşinci günlerinde yüce Allah’a şükrümüzü ifade etmek için oruç tutmak yerinde olan bir ibadettir. ‘Ne hazarda, ne seferde’ ifadesi Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in bu orucu sürekli tuttuğunun ifadesidir. Bu oruç müekked bir sünnettir. Hicri ayın ortası olması sebebiyle bu günlerde oruç tutulması daha uygundur. Her şeyin ortası en doğru olanıdır. Bkz: El-Feth, (4/227), Mirkatu’l-Mefatîh, (4/566),Feydu’l-Kadîr, (1/395), Delilu’l-Falihîn, (7/27).

Muâze el–Adeviyye Aişe –radıyallahu anha-’ya: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, her ay üç gün oruç tutar mıydı? diye sordu. Aişe: Evet, dedi. Yani en az bu kadar oruç tutmuştur. Muâze el–Adeviyye: Ayın hangi günlerinde tutardı? diye sordum. Haftanın günlerinden ayırt ettiği var mıydı? “Oruç tutuyordu” Yani: Bu üç günü başında, ortasında ve sonunda bir arada ya da ayrı ayrı tutardı. “Ayın hangi günlerinde tutacağına pek ehemmiyet vermezdi.” Yani; ayın hangi gününü oruçlu geçireceğine belirlemeye ve tahsis etmeye önem vermezdi. Çünkü hangi üç gün tutarsa sevap hasıl olacaktı. Yani; maslahat neyi gerektiriyorsa -sallallahu aleyhi ve sellem- o şekilde oruç tutuyordu. Ya bunu kendisini bir şey meşgul ettiği için ya da bunun caiz olduğunu göstermek için yapmıştır. Bunların hepsi onun için en faziletli olanıdır. (bakınız: el-Feth(4/227), Mirkatu'l Mefâtîh (4/1416), Delilu'l Fâlihîn 7/71).

Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- ramazanın son on gününde itikafta idi. Hanımı Safiye Onu bir gece ziyaret etti ve biraz konuştu. Sonra da evine dönmek için kalktı. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- onu yolcu etmek ve arkadaşlık etmek için kalktı. Ensar’dan iki adam geçtiler. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-’i görünce hayâ ettiklerinden ve onunla beraber hanımını gördüklerinden dolayı hızlandılar. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-: «Acele etmeyin. Yani yavaş yürüyün. Bu benim eşim Safiye’dir.» buyurdu. İkisi de subhanallah dediler. Senin hakkında kötü zan etmemiz düşünülebilir mi? dediler. Onlara şeytanın ademoğlunu saptırmak için hırslı ve onun bunu yapmak için büyük bir gücü olduğundan haber verdi. Giriş kolaylığı sebebiyle içinde kanın aktığı yerden (damardan) akar. Böylece onların kalplerine bir şey bırakmasından korkup, endişe duydu.

''Ameller arz olunur.''Allah Teâlâ'ya.''Ameller Pazartesi ve Perşembe günü Allah'a sunulur.Ve ben amelimin oruçlu olduğum zaman arz olunmasını isterim.''Yani derecenin yükselmesi ve ecre hasıl olmak için.Başka bir lafızda:''Cennet'in kapıları Pazartesi ve Perşembe günleri açılır.''Gerçek olarak çünkü Cennet yaratılmıştır.''O günlerde Allah'a ortak koşmayan her kul afedilir.''Yani küçük günahları bağışlanır.Büyük günahlara gelince onlar için tövbe gerekir.''Bir adam hariç'' sözü insan ''Onunla bir kardeşi arasında''İslam kardeşi ''Dargınlık'' Kırgınlık ve düşmanlık.Denir ki:''Ona vakit verin'' Allah meleklere:Erteleyin,mühlet verin ''İki kişiye'' yani:Aralarında düşmanlık olan iki adam.Birbirleriyle konuşmamaları sebebiyle azarlamak için ''Hatta'' Dargınlık kalkar.''Barışana kadar''Barışsınlar ve kırgınlık gitsin.Bu da insanın kendisi ve kardeşleri arasındaki nefretin,düşmanlığın ve buğz etmenin ortadan kaldırılması için acele eder.Hatta kendi nefsinde nefretin izale edilmesini istemede kusur ve ağırlık görürse sabredip ecrini Allah'tan beklesin.Çünkü bu konuda ki netice övülür.Eğer insan bir işte hayır,ecir ve sevap görürse onun üzerine kolay olur.Yine bir ameli terk ettiğinde tehdidi gördüğü zaman o ameli yapmak ta onun için kolay olur.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, kim cihat esnasında –bir görüşe göre ise cihat içinde veya dışında– sevap ve mükafatını yalnızca Allah'tan umarak ihlasla bir gün oruç tutarsa, Allah Teâlâ lütfuyla o kulunu Cehennem ateşinden yetmiş yıllık mesafe kadar uzaklaştıracağını beyan etmiştir.

• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Allah yolunda cihat esnasında oruç tutmanın fazileti; bundan zarar görmeyen, orucundan ötürü bir hakka girmeyen, savaşmasına veya savaşının diğer önemli işlerine zarar gelmeyen kişi için geçerlidir.
• Nafile oruç tutmaya teşvik ve özendirme vardır.
• İhlas ve Allah rızasını gözetmenin farz olduğu ve oruç tutmanın gösteriş yapmak, duyurmak veya başka bir amaçla olmayacağı bildirilmiştir.
• Sindî -rahimehullah- şöyle demiştir: Onun (Allah yolunda) sözü, sadece niyetini düzeltmesi anlamına da gelebilir, savaştayken oruç tutması anlamına da gelebilir. İlk akla gelen ise ikinci olasılıktır.
• İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: Onun (Yetmiş sonbahar) sözünün manası şöyledir: Sonbahar, yılın bilinen bir mevsimidir ve burada kastedilen yıldır. Diğer mevsimler -yaz, kış ve ilkbahar- olmaksızın özellikle sonbaharın zikredilmesinin sebebi meyvelerin hasat edildiği, mevsimlerin en bereketlisi olmasıdır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, Güneş'in batışının gerçekleşmesinin ardından oruçlarını açmakta acele ettikleri sürece insanların hayır üzere olmaya devam edeceğini, bunun sünnete uyma ve onun sınırlarına bağlı kalma anlamına geldiğini bildirmiştir.

• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Hadis, Güneş battıktan sonra acele edilmesini teşvik eder. Anlamı ise, bu sünnete uydukları sürece, ümmetin iyi olmaya devam edeceği ve işlerinin düzende kalacağıdır. Eğer oruçlarını açmayı geciktirirlerse, bu durum onların içine düştükleri bir fesadın alameti olacaktır.
• İnsanlar, sünnete uymaları sebebiyle hayır üzerine kalmaya devam ederler. İşlerin bozulması ise sünnet olanın değiştirilmesiyle alakalıdır.
• (Bu durum), iftarı geciktiren Ehl-i Kitap’a ve bidat ehline muhalefet etmek (onlardan farklı davranmak) içindir.
• İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu (hadiste), söz konusu hükmün gerekçesinin açıklaması vardır. el-Muhelleb -rahimehullah- şöyle demiştir: Buradaki hikmet, geceden gündüze bir ilave yapılmamasıdır. Ayrıca bu (iftarda acele etmek), oruç tutan kimseye daha kolaylık sağlar ve ibadet için ona güç verir. Âlimler, bu hükmün (iftar etmenin) geçerli olabilmesi için, güneşin battığının gözle görülerek veya iki adil kişinin haberiyle kesinleşmesi durumunda olacağı konusunda ittifak etmişlerdir. Tercih edilen görüşe göre bir adil kişinin haberi de yeterlidir.
• İbn Hacer rahimehullah- şöyle demiştir: Önemli bir uyarı: Bu zamanda ortaya çıkarılan münker bidatlardan biri de, ramazanda ikinci ezanın fecirden yaklaşık yirmi dakika önce okunması ve oruç tutmak isteyen kimselere yeme içmenin haram olduğunu göstermek için yakılan kandillerin söndürülmesidir. Bunu ortaya çıkaranlar ise bunun ibadette ihtiyat amacıyla yapıldığını iddia etmişlerdir. Oysa bu uygulamayı (gerçek imsak vaktinin o an olmadığını) ancak sınırlı sayıda insan bilmektedir. Bu durum onları (zamanla) öyle bir noktaya sürüklemiştir ki, vaktin girdiğinden iyice emin olmak zannıyla artık akşam ezanını da ancak güneş battıktan bir birkaç dakika sonra okur hale gelmişlerdir. Böylece iftarı geciktirmiş, sahuru ise öne çekmiş ve sünnete muhalefet etmişlerdir. İşte bu yüzdendir ki, aralarındaki hayır azalmış ve şer çoğalmıştır. Yardımına başvurulacak olan yalnızca Yüce Allah'tır.

Bazı sahabeler -radıyallahu anhum-, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte sahur yapmış, daha sonra da Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- sabah namazını kılmak üzere kalkmıştı. Enes, Zeyd b. Sâbit -radıyallahu anh-'a şöyle sordu: ''Sahur yemeğinin bitmesinden sonra ezan okunana kadar ne kadar zaman geçti?'' Bunun üzerine Zeyd -radıyallahu anh- şöyle dedi: ''Bu, ne çok uzun ne çok kısa, ne de hızlı yahut yavaş; orta bir okuyuşla elli ayetin okunacağı kadar bir süredir."

• Sahur yemeğinin imsak vaktine kadar ertelemek daha faziletlidir. Çünkü sahur geciktirildiğinde, vücuda faydası daha yararlı ve gündüz vakti boyunca vücuda faydası daha fazla olur.
• Sahabelerin, Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem)’den ilim öğrenmek ve onunla bir araya gelmek hususunda ne kadar hırslı (istekli) oldukları açıkça görülmektedir.
• Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in, ashabı ile yemek yemesi, onlarla ne kadar iyi geçindiğinin bir göstergesidir.
• İmsak vakti, fecrin doğuşuyla başlar.
• "Ezan ile sahur arasında ne kadar zaman vardı?” sözünden kastedilen, sahur vakti ile namaza başlama vakti arasındaki zamandır. Çünkü diğer bir hadiste: “Sahur vaktinden sonra namaza durmaları arasında ne kadar zaman geçti?” diye sormuştur. Hadisler birbirini açıklamaktadır.
• El-Muhelleb -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste vakitlerin bedenle yapılan işler üzerinden takdir edilmesi vardır. Araplar vakitleri genellikle amellerle ölçerlerdi. Mesela: ‘Bir koyunun sağılması kadar süre’, ‘bir devenin boğazlanması kadar süre’ derlerdi. Zeyd bin Sabit ise bundan farklı olarak süreyi kıraatle takdir etmiştir. Bu da o vaktin tilavetle ibadet vakti olduğuna işarettir. Eğer amelden başka bir şeye dayalı bir zaman birimi belirliyor olsalardı, ''bir miktar süre zarfında'' veya ''bir saatin beşte biri, üçte biri'' derdi.
• İbn Ebû Cemre -rahimehullah- şöyle demiştir: Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, daima ümmeti için en kolay ve en uygun olanı gözetir ve ona göre davranırdı. Şayet kendisi sahur yapmasaydı, ümmeti bu konuda da ona uymaya çalışır ve bu durum bazılarının zorlanmasına yol açardı. Eğer sahurunu gecenin tam ortasında yapsaydı, bu defa da uykusu ağır olanlara zor gelir; ya sabah namazını kaçırmalarına ya da sabaha kadar uykusuzlukla mücadele etmek zorunda kalmalarına neden olurdu.

Müminlerin annesi Aişe -radıyallahu anha-, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Kadir Gecesi'ni idrak etmek için her ramazan ayının son on gününde itikâfa girmeyi terk etmediğini, Allah onun ruhunu kabzedene kadar bunu sürdürdüğünü, kendisinden sonra da eşlerinin -radıyallahu anhunne- itikâfa girmeye devam ettiklerini haber vermiştir.

• Mescitlerde itikâf yapmak, İslami ölçülere uyulması ve fitne tehlikesi olmaması şartıyla kadınlar için de caizdir.
• Hadis, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in, her ramazan ayının son on gününde itikâfa girmeye olan kararlılığını ve bu sünnetin önemini pekiştirmektedir.
• İtikâf, hükmü kaldırılmamış ve geçerliliği devam eden bir sünnettir. Nitekim Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in vefatından sonra eşleri de itikâfa girmeye devam etmişlerdir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- sahur yapmaya teşvik etmiştir. Sahur, oruca hazırlanmak için gecenin sonunda yemek yemektir. Çünkü onda büyük bir bereket ve çok hayır vardır: ecir ve sevap kazanmak, gecenin son vaktinde kalkıp dua etmek, oruca güç kazanmak, ibadete daha zinde olmak ve orucun meşakkatini hafifletmek gibi faydalar içerir.

• Hadiste, sahurun müstehap oluşu ve onu yaparak şer‘î emre uymanın teşvik edilmesi vardır.
• İbn Hacer -rahimehullah-, Fethu’l-Bâri adlı eserinde şöyle demiştir: Sahurun ​​bereketi; sünnete uymak, Ehl-i Kitab’a muhalefet etmek, sahur vasıtasıyla ibadet için güç-kuvvet kazanmak, zindeliği artırmak, açlığın tetiklediği kötü ahlakı (öfkeyi) defetmek, o vakitte bir şeyler isteyen muhtaçlara sadaka verilmesine veya birileriyle bir araya gelerek beraberce yemek yenmesine vesile olmak, duaların kabul olunma ihtimalinin yüksek olduğu o vakitte zikir ve duaya vesile olmak ve uyumadan önce niyet etmeyi unutan kimseler için oruç niyetini yakalama (telafi etme) fırsatı sunmaktır.
• Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in güzel öğretim yöntemlerinden biri de hükmü hikmetiyle birlikte zikretmesidir. Böylece gönül huzur bulur ve İslam şeriatının yüceliği anlaşılır.
• İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: Sahur, bir kişinin yiyecek ve içeceklerden çok az bir miktar atıştırmasıyla da gerçekleşmiş olur.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, bir Müslümanın ihtiyat amacıyla Ramazan’dan bir veya iki gün önce oruç tutmasını yasaklamıştır. Çünkü Ramazan orucunun farz oluşu hilalin görülmesine bağlanmıştır; bu konuda gereksiz zorlama ve tedbire ihtiyaç yoktur. Ancak bir gün tutup bir gün tutmamak (Davud orucu) ya da Pazartesi-Perşembe orucu gibi alışılagelmiş düzenli bir orucu olan ve bu günleri o vakte denk gelen kimse, o orucunu tutsun. Çünkü bunun ramazanı (önceden) karşılamakla hiçbir ilgisi yoktur. Kaza ve adak gibi farz olan oruçlar da bu istisnai duruma dâhildir.

• (Dinde) aşırılığa kaçmanın yasaklanması; ibadetlerin, şeriatta belirlendiği şekliyle, üzerinde hiçbir artırma veya eksiltme yapılmadan aynen korunmasının farziyeti ifade edilmiştir.
• Bunun hikmetlerinden biri -Allah en iyi bilendir- farz ibadetlerle nafile ibadetleri birbirinden ayırmaktır. Ayrıca ramazana istek ve zindelikle hazırlanmak ve orucun, o faziletli aya mahsus ayırt edici bir şiar olmasıdır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, ister farz ister nafile olsun, oruçlu iken unutarak bir şey yiyen veya içen kimsenin orucunu tamamlaması ve bozmaması gerektiğini açıklamıştır. Çünkü o kimsenin bilerek orucunu bozmak istemediğini, bilakis bunun Allah'ın kendisine gönderdiği, yedirip içirdiği bir rızık olduğunu bildirmiştir.

• Unutarak yiyip içen kimsenin orucunun geçerli olduğu bildirilmiştir.
• Bir kimsenin unutarak yemesinde veya içmesinde bir günah yoktur. Çünkü bu, kendisinin bilinçli bir seçimi değildir.
• Allah'ın kullarına lütufta bulunduğu, onlara kolaylık gösterdiği, onlardan zorluk ve sıkıntıyı kaldırdığı aktarılmıştır.
• Oruçlu kişi, orucu bozan şeylerden herhangi biriyle ancak üç şart gerçekleştiğinde orucunu bozmuş sayılır: Birincisi, hükmü bilmesi gerekir; eğer bilmiyor ise orucu bozulmaz. İkincisi, hatırlıyor olması gerekir; eğer unutmuşsa orucu sahihtir ve ona kaza gerekmez. Üçüncüsü, kendi iradesiyle hareket etmesi, zorlanma ve baskı altında olmaması gerekir; yani orucu bozan şeyi kendi tercihiyle yapmış olması gerekir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, Ramazan ve Kurban Bayramları'nda oruç tutmayı yasaklamıştır. Ramazan Bayramı, ramazan orucunun bitip yemek yenmeye başlandığı gündür. Kurban Bayramı ise kurban etlerinin yenildiği gündür.

• Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı ve Teşrik Günleri'nde oruç tutmak haramdır. Çünkü Teşrik Günleri Kurban Bayramına bağlı olan günlerdir. Ancak hedy kurbanı bulamayan hacılar, Teşrik Günleri'nde oruç tutabilirler.
• İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: Denilir ki, (Hadiste) bu iki günün nitelenerek zikredilmesinin faydası, o günlerde oruç tutmanın haram oluşundaki gerekçeye (illete) işaret etmektir. Bunlardan ilki [Ramazan Bayramı]; oruca ara verildiğini, Ramazan'ın bittiğini ve sınırının kendisinden sonraki günün iftarıyla (bayramıyla) açığa çıktığını göstermek içindir. Diğeri [Kurban Bayramı] ise; eti yensin diye kesilerek Allah’a yakınlaşma vesilesi kılınan kurban ibadeti sebebiyledir.
• Hutbe veren kişinin hutbesinde, bulundukları zamanla alakalı hükümlere değinmesi ve önemli günleri gözetmesi müstehaptır.
• Kurban etinden yemenin meşru olduğu aktarılmıştır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, insanları Kadir Gecesi’ni ihya etmeye, onu ramazanın son günlerinde aramaya ve salih amelleri artırarak bu fırsatı kaçırmamaya teşvik etmiştir. Kadir Gecesi’nin, her yıl ramazan ayının son on günündeki tek sayılı gecelerde; yani yirmi birinci, yirmi üçüncü, yirmi beşinci, yirmi yedinci veya yirmi dokuzuncu gecelerde olması kuvvetle muhtemeldir.

• Hadiste, Kadir Gecesi'nin fazileti ve onu aramaya teşvik vardır.
• Yüce Allah, hikmeti ve rahmetinin bir gereği olarak Kadir Gecesi’ni gizlemiştir. Böylece kullar, bu mübarek geceyi idrak edebilmek maksadıyla ibadetlerde daha çok gayret gösterecek ve alacakları ecir (sevap) katlanarak artacaktır.
• Kadir Gecesi, ramazan ayının son on gecesindedir. Tekli gecelerde olma ihtimali daha fazladır.
• Kadir Gecesi, ramazanın son on gecesinden biridir. Yüce Allah'ın, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'e Kur'an-ı Kerim'i indirdiği gecedir. Bu geceyi, içinde barındırdığı bereketi, büyük değeri ve bu gecede yapılan salih amellerin etkisi bakımından bin aydan daha hayırlı kılmıştır.
• Kadir Gecesi (Dâl harfinin sükunu ile: el-Kadr) Şeref ve Değer Anlamına gelir: Arapçada bir kimse için "fülânun azîmu'l-kadr" (filancanın kadri/değeri büyüktür) denir. Bu yaklaşıma göre gecenin "Kadir" şeklinde isimlendirilmesi, bir şeyin kendi sıfatına izafe edilmesi (tamlanması) kabilindendir. Yani "Şerefli/Yüce Gece" anlamına gelir. Bu da o gecenin şeref, azamet, ihtişam ve makam bakımından çok yüce olduğunu ifade eder. Nitekim ayeti kerimede şöyle buyrulmuştur: {Doğrusu biz onu mübarek bir gecede indirdik} [Duhân Suresi, 3. Ayet] Takdir (Ölçü ve Hüküm) Anlamına gelir: Bu yaklaşıma göre ise gecenin "Kadir" olarak isimlendirilmesi, bir zarfın (zaman diliminin) içinde barındırdığı şeye izafe edilmesi gibidir. Yani bu gece, "o yıl içerisinde meydana gelecek olan şeylerin takdir edildiği (hükme bağlandığı) gece" anlamına gelir. Nitekim ayeti kerimede şöyle buyrulmuştur: "Katımızdan bir emirle her hikmetli iş o gecede ayırt edilir (belirlenir)." [Duhân Suresi, 4. Ayet]

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sahabelerinden biri, rüyasında Kadir Gecesi'nin ramazan ayının son yedi gecesinde olduğunu gördü. Bunun üzerine Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Rüyalarınızın ramazanın son yedi günü üzerinde muvafakat ettiğini görüyorum. Her kim onu aramaya niyetli ve onu elde etmeye hevesliyse, salih amelleri artırarak onu araştırmaya ve aramaya gayret etsin. Çünkü son yedi günde olması daha muhtemeldir. Son yedi gece, ramazan ayı otuz gün olması halinde yirmi dördüncü gecede, yirmi dokuz gün olması halinde ise yirmi üçüncü gecede başlar.

• Hadiste, Kadir Gecesi'nin fazileti ve onu aramaya teşvik vardır.
• Yüce Allah, hikmeti ve rahmetinin bir gereği olarak Kadir Gecesi’ni gizlemiştir. Böylece kullar, bu mübarek geceyi idrak edebilmek maksadıyla ibadetlerde daha çok gayret gösterecek ve alacakları ecir (sevap) katlanarak artacaktır.
• Kadir Gecesi, ramazan ayının son on gecesindedir. Tekli gecelerde olma ihtimali daha fazladır.
• Kadir Gecesi, ramazanın son on gecesinden biridir. Yüce Allah'ın, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'e Kur'an-ı Kerim'i indirdiği gecedir. Bu geceyi, içinde barındırdığı bereketi, büyük değeri ve bu gecede yapılan salih amellerin etkisi bakımından bin aydan daha hayırlı kılmıştır.
• Kadir Gecesi (Dâl harfinin sükunu ile: el-Kadr) Şeref ve Değer Anlamına gelir: Arapçada bir kimse için "fülânun azîmu'l-kadr" (filancanın kadri/değeri büyüktür) denir. Bu yaklaşıma göre gecenin "Kadir" şeklinde isimlendirilmesi, bir şeyin kendi sıfatına izafe edilmesi (tamlanması) kabilindendir. Yani "Şerefli/Yüce Gece" anlamına gelir. Bu da o gecenin şeref, azamet, ihtişam ve makam bakımından çok yüce olduğunu ifade eder. Nitekim ayeti kerimede şöyle buyrulmuştur: {Doğrusu biz onu mübarek bir gecede indirdik} [Duhân Suresi, 3. Ayet] Takdir (Ölçü ve Hüküm) Anlamına gelir: Bu yaklaşıma göre ise gecenin "Kadir" olarak isimlendirilmesi, bir zarfın (zaman diliminin) içinde barındırdığı şeye izafe edilmesi gibidir. Yani bu gece, "o yıl içerisinde meydana gelecek olan şeylerin takdir edildiği (hükme bağlandığı) gece" anlamına gelir. Nitekim ayeti kerimede şöyle buyrulmuştur: "Katımızdan bir emirle her hikmetli iş o gecede ayırt edilir (belirlenir)." [Duhân Suresi, 4. Ayet]

Ramazanın son on gününe girildiğinde Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bütün geceyi çeşitli ibadetlerle ihya eder, ailesini namaz için uyandırır, normalde yaptığından daha fazla ibadet eder, kendini ibadete vererek eşlerinden uzak dururdu.

• Hadiste, değerli vakitleri salih ameller yaparak değerlendirmeye teşvik edilmiştir.
• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste, ramazan ayının son on gününde ibadetleri artırmanın ve gecelerini de ibadetlerle ihya etmenin müstehap olduğu bildirilmiştir.
• Kul, ailesine ibadeti emrederek gayretli olmalı ve onlara karşı bu hususta sabırla sebat etmelidir.
• Salih ameller işlemek kararlılık, sabır ve sebat gerektirir.
• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Âlimler (kemer sıkma) ifadesinin anlamı konusunda farklı görüşler bildirmişlerdir. Bunun, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in başka zamanlarda alışkın olduğunun dışında ibadete yönelmesi, ibadet için kollarını sıvaması manasında olduğu söylenmiştir. Yine, bu iş için kemerimi sıktım, yani, kollarımı sıvadım ve kendimi buna adadım manasında olduğu söylenmiştir. Ayrıca, ibadetle meşgul olmak için kadınlardan uzak durmanın mecazi bir ifadesi olduğu da söylenmiştir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'e, Abdullah bin Amr -radıyallahu anhuma-'nın sene boyunca sürekli oruç tuttuğu ve hiç iftar etmediği, geceleri ibadetle geçirdiği ve hiç uyumadığı haber verildi. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- onu bundan men etti ve ona şöyle dedi: Bazı günler oruç tut, bazı günlerde tutma. Gece namaza da kalk, uykunu da uyu. Ayrıca onu, sürekli oruç tutmaktan ve gecenin tamamını ibadetle geçirip hiç uyumamaktan da sakındırdı. Bunun sebebini açıklayarak şöyle buyurdu: Eğer bunu yaparsan gözlerin zayıflar, çöker ve ferini kaybeder; nefsin de yorulur, bitkin düşer ve güçten kesilir. Daha sonra: ‘Bütün yılı oruçla geçiren kimse oruç tutmuş sayılmaz’ buyurdu. Çünkü bu kimse, yasaklanan bir davranışı işlediği için orucun sevabını tam olarak elde edememiştir; öte yandan iftar da etmemiştir, zira yemekten ve içmekten uzak durmuştur. Böylece ne tam anlamıyla orucun faziletine erişmiş ne de iftar etmiş sayılmıştır. Daha sonra ona, her aydan üç gün oruç tutmasını tavsiye etti. Çünkü bu, bütün yıl oruç tutmak gibidir. Zira bir iyilik on katıyla karşılık görür; bu ise iyiliğe verilen en az miktardır. Bunun üzerine Abdullah şöyle dedi: Ben bundan daha fazlasını yapabilirim. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ise şöyle buyurdu: "Öyleyse en faziletli oruç olan Davud -aleyhisselam-'ın orucunu tut. Çünkü o, oruçların en faziletlisidir. Dâvûd bir gün oruç tutar, bir gün tutmazdı. Ayrıca düşmanla karşılaştığında kaçmazdı. Çünkü onun oruç tutma şekli bedenini zayıf düşürmezdi.

• Her aydan üç gün oruç tutmak, sanki bütün seneyi oruçlu geçirmek gibidir. Çünkü her iyiliğe on misliyle karşılık verildiğinden bunun karşılığı otuz gündür. Dolayısıyla her aydan üç gün oruç tutan, sanki bütün seneyi oruçlu geçirmiş gibi olur.
• Allah'a davet yöntemlerinden biri de salih amele teşvik etmek, o amelin ve ona devamlılık göstermenin sevabını zikretmektir.
• el-Hattâbî -rahimehullah- şöyle demiştir: Abdullah bin Amr kıssasının özü şudur: Allah Teâlâ kulunu sadece oruçla değil, çeşitli başka ibadetlerle de mükellef kılmıştır. Eğer kul bütün gücünü birine harcarsa, diğer ibadetlerde eksik kalır. Bu yüzden başka ibadetlere dermanı olması için bu konuda orta yollu olmak daha evladır. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Davud -aleyhisselam- hakkındaki şu sözleri buna işaret etmektedir: "O, (düşmanla) karşılaştığında kaçmazdı." Çünkü cihat edebilmek uğruna oruç tutmayarak güç toplardı.
• İbadetlerde derine dalmak ve aşırıya kaçmak yasaklanmıştır. Hayırlı olan ise sünnete bağlı kalmaktır.
• İlim ehlinin çoğunluğunun (cumhurun) görüşüne göre, bütün yılı kesintisiz olarak oruçla geçirmek mekruhtur. Ancak kişi bu sebeple kendisini zorlar, bedenine zarar verir, nefsine ağır yük yükler, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sünnetinden yüz çevirir ve kendi uygulamasının sünnetten daha faziletli olduğuna inanırsa, bu durumda haram olur.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ramazan ayı girince üç şeyin meydana geldiğini bildirmiştir: Birincisi: Cennet'in kapıları açılır ve bu kapılardan hiçbiri kapanmaz. İkincisi: Cehennem'in kapıları kapanır, bu kapılardan hiçbiri açılmaz. Üçüncüsü: Şeytanlar ve cinlerin azgınları zincire vurulur, artık Ramazan ayı dışında elde ettikleri şeylere ulaşamazlar. Bütün bunlar bu ayı yüceltmek ve salih amel işleyenleri namaz, sadaka, zikir, Kur'an okuma ve benzeri pek çok ibadeti yapmaya, günahlardan ve haddi aşmaktan uzak durmaya teşvik etmek içindir.

• Ramazan ayının fazileti ifade edilmiştir.
• Oruç tutanlara müjdeler olsun ki, bu mübarek ay ibadet ve hayır mevsimidir.
• Ramazan ayında şeytanların zincire vurulması (saf dışı bırakılması), mükellefin (sorumlu kulun) mazeretinin ortadan kalktığına bir işarettir. Sanki ona şöyle denilmektedir: 'Şeytanlar senden uzaklaştırıldı; artık ne itaati terk etme ne de günah işleme konusunda onları mazeret gösterme!
• Kurtubî -rahimehullah- şöyle demiştir: Eğer, 'Ramazan ayında kötülüklerin ve günahların çokça işlendiğini görüyoruz; şayet şeytanlar zincire vurulmuş olsaydı bunlar gerçekleşmezdi (bunu nasıl açıklayacağız)?' diye sorulacak olursa, buna cevap şudur: Şeytanlar, ancak şartlarına riayet edilen ve edeplerine gözetilen orucu tutan kimselerden uzaklaşır (onlara karşı etkinlikleri azalır). Ya da zincire vurulanlar, bazı rivayetlerde geçtiği üzere şeytanların tamamı değil, sadece 'marid' (en azgın ve elebaşı) olanlarıdır. Veyahut bundan kasıt, bu ayda kötülüklerin azalmasıdır ki bu zaten gözle görülür (hissedilir) bir durumdur; çünkü Ramazan'da kötülüklerin işlenmesi diğer aylara göre daha azdır. Zira şeytanların tamamının zincire vurulmasından, hiçbir kötülük ve günahın işlenmeyeceği anlamı çıkmaz. Çünkü kötülüğün, şeytanların dışında da sebepleri vardır; kötü/habis nefisler, çirkin alışkanlıklar ve insan şeytanları gibi.