Yeme İçme Adabı ile ilgili hadisler

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- kulun, Rabbinin lütuf ve ihsanına karşı O'na hamdetmesinin Allah'ın rızasını kazanacağı şeylerden biri olduğunu bildirmektedir. Yemeği yer ve "Allah'a hamdolsun" der, bir şey içer ve "Allah'a hamdolsun" der.

• Allah -Azze ve Celle-'nin cömertliği ifade edilmiştir. Rızık vererek lütufta bulunmuş ve hamdedilince razı olmuştur.
• Allah'ın rızası, yedikten ve içtikten sonra yapılan hamt gibi en kolay yollarla elde edilir.
• Yiyip içtikten sonra Allah Teâlâ'ya hamdetmek yeme içme adabındandır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in terbiyesi ve gözetimi altında yetişen, hanımı Ümmü Seleme -radıyallahu anha-'nın oğlu Ömer b. Ebî Seleme -radıyallahu anhuma- yemek yerken yemeği almak için elinin tabağın her tarafında gezdiğini haber vermiştir. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- yemek yeme adabından üçünü ona öğretmiştir: Birincisi: Yemeğin başında "Bismillah" demek. İkincisi: Sağ elle yemek yemek. Üçüncüsü: Tabakta yiyeceğini en yakın olduğu taraftan yemek.

• Yeme içme adabından birisi de başlarken besmele çekmektir.
• Çocuklara edep kurallarını öğretmek gerekir. Özellikle de sorumluluğumuz altında olanlara.
• Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şefkati, çocukları eğitme ve terbiye etme konusundaki sabrı ifade edilmiştir.
• Yemek yeme adabından biri de, kişinin önündeki şeylerden yemesidir. Ancak birden fazla çeşit varsa, o takdirde onlardan alabilir.
• Sahabeler, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kendilerine öğrettiği edep kurallarına riayet etmişlerdir. Ömer b. Ebî Seleme'nin; "Bundan sonra benim yemek yeme tarzım hep bu oldu." sözünden bu anlaşılmaktadır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Müslüman'a sağ eli ile yiyip içmesini emretmiştir. Sol elle yiyip içmesini de yasaklamıştır. Çünkü Şeytan sol el ile yiyip içmektedir.

• Sol el ile yiyip içerek Şeytan'a benzemek yasaklanmıştır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bazı adap kurallarını şöyle açıklamıştır: Erkeğin idrar yaparken sağ eliyle penisini tutmasını, sağ eliyle penis veya makattaki pisliği izale etmesini yasaklamıştır. Çünkü sağ el güzel işler için kullanılır. Ayrıca bir insanın bir şeyler içerken içtiği kabın içine solumasını da yasaklamıştır.

• İslam'ın ahlak ve temizlikteki üstünlüğünü anlatmaktadır.
• Pis şeylerden kaçınmak gerekmektedir. Eğer bir insan mecbur kalırsa sol eliyle yapar (taharetlenir).
• Sağ elin sol el üzerindeki üstünlüğü beyan edilmiştir.
• İslam hukukunun mükemmelliği ve öğretilerinin kapsamlılığı ifade edilmiştir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- sol eliyle yemek yiyen bir adam gördü, ona sağ eliyle yemesini emretti. Bu adam kibirli davranıp yalan söyleyerek yapamadığını söyledi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- de sağ eliyle bir daha yiyememesi için o kişiye beddua etti. Yüce Allah, peygamberinin duasına icabet etti ve bu adamın sağ eli felç oldu. Bundan sonra sağ elini yeme içmede bir daha kullanamadı.

• Sağ elle yemek yemek vacip, sol elle yemek yemek haramdır.
• Kibirlenerek dini hükümleri uygulamayan kimse cezalandırılmayı hak eder.
• Yüce Allah, Peygamberi Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'in duasına icabet ederek ona değer vermiştir.
• Her durumda hatta yemek esnasında bile iyiliği emredip kötülüğü yasaklamak dinen meşru kılınmıştır.

Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- hiçbir yemeği hiçbir zaman ayıplamamıştır. O eğer iştahı varsa yemeği yerdi, hoşlanmazsa bırakır yemezdi.

Bu hadiste Ebû Cuhayfe Vehb b. Abdullah es-Suvâî -radıyallahu anh- bir kimsenin yastık yada benzeri şeye veyahutta iki elinden birisini yere koyup yaslanması gibi bir yere yaslanarak yemenin Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in adeti olmadığını haber vermiştir. Bilakis Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- bu oturuş şeklinden kaçınmıştır. Çünkü bu oturuş insana ağırlık ve tembellik veren çok yemeğin davetçisidir. Bedene zarar vermeyide içerir. Çünkü kişi dayanarak yediğinde yemeğin geçtiği yol düz değil eğimli olur. Tabiatı üzerine olmadığı için bundan kişi zarar görebilir. Aynı zamanda yemek yerken bir yere dayanmak kibirliliğe ve mütevazi olmamaya delalet etmektedir.

Bu hadiste yeme içmenin bir adabından bahsedilmektedir. O da yemek yenilen veya su içilen kabın içine solumanın ve üflemenin yasak oluşudur. Kaba solumanın yasaklığı kabın kirletilmesi ve içine soluduktan sonra başka bir kimsenin içip ona zarar vermesinden dolayıdır. Aynı şekilde kendisi hem içip hemde aynı zamanda nefes aldığından dolayı belkide bu onun boğulmasına sebebiyet verebilir. Sünette geldiği üzere kabın dışında üç kez nefes alarak içmek daha lezzetli, kolay ve emredilmiş bir husustur. Bu hadiste aynı zamanda sıcak olması yada bir şeyi izale etmek için yemeğe yada içeceğe üflemenin yasak olduğundan bahsedilmektedir. Bunun sebebi yemek ve içeceğin korunmasıdır. Tükürük yada suya bulaşan kötü kokunun eseriyle kirlenmemesi içindir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- yemek yiyen kimsenin elini yalamadan ya da yalatmadan yıkamamasını ve silmemesini emretmiştir. Çünkü o kimse, bereketin yemeğin neresinde olduğunu bilemez. Bundan dolayı Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- parmakların yalanmasını emretmiştir. Belki de yemekteki bereket parmakta kalanlardadır.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-e, bal şerbetinden yapılan içkinin hükmü soruldu.Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- genel kapsamlı bir cevap verdi.Bundan istifade edilen şey şudur manası ve hakikati bir ise isimlerin farklı olmasına bakılmaz.Sarhoşluk veren her içki ne çeşitten elde edilirse edilsin haramdır.O hadis Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in az söz ile çok manayı ifade eden edebî vecizelerindendir.Rabbinden gelenleri güzel bir şekilde açıkladı.Bunun için peygamberliği müddetince insanlığı dünya ve ahirette mutlu edecek ilim ile geldi.

Ömer -radıyallahu anh- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in mescidindeki minberinde bu hutbeyi vermiştir. Bu hutbesinde içkinin aklı örten şey olduğunu, sadece üzümden değil, aynı zamanda hurma, bal, buğday ve arpadan elde edilen sarhoş edici içkiler de olduğunu açıklamıştır. Bu hutbesinde Ömer -radıyallahu anh- üç mesele hakkında sorun yaşadıklarını, bu üç meselenin Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve selem- hayatta iken açıklanmasının gerçekleşmesini ve ona sorup çözmeyi temenni etmiştir. Bunlar dedenin mirası, (kelâle) çocuğu ve babası olmayıp ölen kişinin mirası ve faiz ile alakalı bazı meselelerdir. Allah'a hamd olsun bu üç meseledeki hüküm bilinmektedir. Burada kastedilen Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu meseleleri açıklamadan vefat ettiği değildir. Risaleti tamamlamış, emaneti yerine getirmiş ve Allah Teâlâ'dan bu meselelerden daha gizli ve daha önemi az olan meseleleri aktarmıştır. Ancak Ömer -radıyallahu anh- içtihada gerek kalmadan bu konuda apaçık delil olmasını istemiştir.

Huzeyfe -radıyallahu anh- şöyle aktarmaktadır: "Biz, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte bir yemekte bulunduğumuz zaman, o yemeğe başlamadan ve elini uzatmadan biz de ellerimizi yemeğe uzatmazdık. Bir defasında yine onunla birlikte bir yemekte bulunuyorduk. Derken, çok hızlı geldiğinden sanki birisi onu itiyormuş gibi görünen genç bir kız geldi ve elini yemeğe uzatmak istedi. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- onun elini tuttu. Ardından, yine sanki birisi tarafından itiliyormuş gibi aceleyle gelen bir bedevî geldi. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, yemeğe dokunmasına fırsat vermeden onun da elini tuttu. Sonra Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Şüphesiz Şeytan, bir kimse yemeğe Allah'ın adını anmadan başladığında o yemeğe ortak olup ondan yeme imkânı bulur. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle demiştir: Bu genç kızı da o yemeği kendisine helâl kılmak için getirdi; ben onun elini tuttum. Sonra bu bedevîyi de aynı maksatla getirdi; ben onun elini de tuttum. Nefsim elinde olan Allah'a yemin ederim ki, Şeytanın eli, o kızın eliyle birlikte benim elimin içindeydi. Daha sonra Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah'ın adını anarak (besmele çekerek) yemeğe başladı.

• Sahabelerin Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e duydukları saygı ve ona karşı gösterdikleri üstün edep ve nezaketi ortaya koymaktadır.
• Yemek yeme adabının kurallarından biri de, küçüklerin büyük ve fazilet sahibi kişilerin yemeye başlayana kadar beklemeleridir.
• Şeytan, bazı gaflet içindeki kimseleri kendi hoşuna giden davranışlara yönlendirerek amaçlarına ulaşmaya çalışır. Bu hadiste anlatılan olay da bunun örneklerinden biridir.
• İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Âlimler şöyle demişlerdir: Besmeleyi, başkalarının da işitip hatırlaması ve ona dikkat kesilmesi için açıktan söylemek müstehaptır.
• Yemek yemek isteyen bir kimsenin besmele çektiği duyulmamışsa, besmele çekinceye kadar elini nazikçe tutup yemeğe başlamasına engel olmak uygun bir davranıştır.
• Haram ve yanlış olan bir işi bilen kimsenin ona engel olması farzdır. Gücü yeten kimsenin ise münkeri eliyle değiştirmesi dinen emredilmiştir.
• Bu hadis, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in peygamberliğini gösteren delillerden (mucizelerden) biridir. Çünkü Allah Teâlâ, bu olayda meydana gelenleri kendisine bildirmiştir.
• Şeytan, Müminlerin yemeğine ancak yemeğe başlarken Allah'ın adı anılmadığı takdirde ortak olabilir.
• İnsanlara, İslâm'ın yemek ve içmekle ilgili edep kurallarını öğretmek müstehaptır.
• Dinleyicinin zihninde sözü pekiştirmek ve önemini vurgulamak için gerektiğinde yemin etmek müstehaptır.
• Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Su, süt, bal şerbeti, çorba, ilaç ve diğer bütün içecekleri içerken besmele çekmek de, yemek yerken besmele çekmek gibidir.
• İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bir kimse yemeğin başında besmeleyi; kasten, unutarak, bilmeyerek, zorlandığı için veya başka bir mazeret sebebiyle söylememiş olursa, yemek esnasında besmele çekme imkânı bulduğunda besmele çekmesi müstehaptır ve şöyle demesi tavsiye edilir: 'Bismillâhi evvelehu ve âhirehu (Başında da sonunda da Allah'ın adıyla).' Çünkü Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Sizden biri yemek yiyeceği zaman Allah'ın adını ansın (besmele çeksin). Eğer yemeğin başında Allah'ın adını anmayı unutursa, "Bismillâhi evvelehu ve âhirehu (Başında da sonunda da Allah'ın adıyla)" desin.» Ebû Dâvûd ve Tirmizî rivayet etmiştir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- bir defasında ashâbından altı kişi ile birlikte yemek yiyordu. Bir bedevî gelerek yemeğin geri kalan kısmını iki lokmada yiyip bitirdi. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Eğer bu kimse bismillah deseydi yemek hepinize yeterdi.» diye buyurdu. Ancak bu adam yemeğe başlamadan önce besmele çekmediği için yemeğin geri kalan kısmını iki lokmada bitiriverdi ve doymadı. Bu hadis yemekten önce besmele çekilmez ise bereketin kalkacağına dair bir delildir.

Sahâbeden bazıları Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'e şöyle dediler: “Biz yemek yiyoruz; fakat bir türlü doymuyoruz.” Bunun üzerine Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- onlara şöyle buyurdu: «Herhâlde yemeği ayrı ayrı yiyorsunuz; herkes tek başına mı yemek yiyor?» Sahâbeler: Evet, dediler. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «“Öyleyse bir araya gelerek, ayrı ayrı değil birlikte yiyin. Yemeğe başlarken ‘Bismillah’ diyerek Allah'ın adını anın. Böyle yaparsanız yemeğinize bereket verilir ve doyarsınız.»

• Yemek için bir araya gelmek ve yemeğe başlarken besmele çekmek, yemeğe bereket verilmesine ve o yemekten doyulmasına vesile olur.
• Ayrılık ve dağınıklık bütünüyle şerdir; birlik ve beraberlik ise bütünüyle hayırdır.
• Yemek yerken bir araya gelmeye ve yemeğe besmele ile başlamaya teşvik vardır.
• Sindî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bir araya gelmekle rızıklara bereket iner. Allah Teâlâ'nın adını anmakla (besmele çekmekle) ise Şeytan'ın yemeğe ortak olması ve ona ulaşması engellenmiş olur.

Cebele b. Suhaym şöyle dedi: İbn Zübeyr ile birlikte idik. O sene kıtlık oldu. Bize hurma dağıttı. Abdullah b. Ömer -radıyallahu anhuma- biz hurma yerken yanımızdan geçer ve Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in; hurmayı çifter çifter yemeyi yasakladığını haber verirdi. Yani bir toplum içinde insanlarla beraberken tek tek yenilen hurma gibi şeylerin çifter çifter yenmesini yasaklardı. Böyle tek tane olarak yenilen şeylerin, toplum içinde çifter çifter yenmesi yakışık değildir. Böyle bir davranış ortamdaki kişilerden daha fazla hurma yeme anlamına gelir ki bu da hoşa gitmez. Şayet izin alınması halinde çifter çifter yenilmesinde bir beis yoktur.

Bir zat, Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-’i yemeğe davet eder. Davetlilerin sayıları beş kişiden oluşmaktadır. Arkalarından bir kişi daha kendilerine katılınca sayıları altıya ulaşır. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- davet sahibinin evine varınca altıncı kişi için izin isteyerek şöyle der: «Bu bizimle birlikte geldi, istersen girmesine izin verirsin, istemezsen geri dönüp gidebilir.» Ev sahibi de Allah Rasûlü'ne olan saygı ve ihtiramından dolayı müsaade eder.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- üç parmağı ile yemek yerdi. Bunlar baş, işaret ve yüzük parmaklarıdır. Böyle yemek yemesi O'nun yemeğe karşı iştahsız ve isteksiz olmasını gösterir. Yemeğini bitirdiği zaman parmaklarını yalardı. Mustehab olan kişinin yemeği üç parmağı ile yemesidir. Şayet yenilen yemek üç parmak ile yenilemiyorsa kolay olan şeklide yenilir.

Bir topluluğa, su, süt, kahve ya da çay ikram eden kimse herkesten sonra içer.

İbn Abbas –radıyallahu anhumâ- Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-’e zemzem verdiğini ve onu ayakta içtiğini haber verdi. Ali İbn Ebi Talib –radıyallahu anh- zemzemi ayakta içti ve şöyle dedi: Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- benim içtiğimi gördüğünüz gibi su içti. Abdullah İbn Amr –radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'i ayaktayken de oturarak da içerken gördüğünü haber verdi.

Sahabelerin bu davranışı, ayakta iken yeme ve içmenin caiz olduğuna delâlet etmektedir. Bu, Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-’in ikrarı/onayı sebebiyledir. Fakat efdal olan, insanın oturmuş durumdayken yiyip içmesidir. Çünkü Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in yolu budur. O, ayakta yemez ve içmezdi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in ayakta içmekten yasakladığına dair gelen hadis sahih olarak sabittir. Ancak bu yasaklama tahrim/haram kılma hükmünü içermemektedir. Ayakta içmek hakkında meydana gelen ihtilafta tercihe en şayan olan hüküm, oturarak yeme ve içmenin daha güzel ve daha iyi olduğudur. Fakat ayakta yiyip içmede de bir beis yoktur.

Hadis, insanın ayakta içmesinin yasak olduğunu içerir. Tabiki buradaki yasak, ayakta içmeye ihtiyaç olmayan durumlar için geçerlidir. Buradaki yasak mekruh oluşa delalet eder.

Enes -radıyallahu anh-'dan rivâyet edildiğine göre, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, bir kimsenin ayakta su içmesini yasaklamıştır. Râvi Katâde b. Diâme es-Sedûsî -rahimehullah- şöyle demiştir: Biz Enes -radıyallahu anh-'a: "Ya ayakta yemek yemenin hükmü nedir?" diye sorduk. "İçmek gibi o da yasaklanmış mıdır?" dedik. Enes: "Ayakta yemek daha beter (veya kötüdür)", dedi. Hadiste; «Ayakta su içmekten men etmiştir.» şeklinde geçmektedir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bir kimsenin ayakta içmesini yasaklamıştır. Bunu yapan kimsenin midesindekini geri çıkarması müstehaptır. Ancak bundan dolayı günahkâr değildir. Çünkü ayakta içmek mekruhtur, haram değildir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- su tulumunun ağzından su içmeyi eziyet vermesinden dolayı yasaklamıştır. İçinde, içenin görmediği bir şey olabilir ve içen kimse onu yutabilir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- katlanmış ve ağzı kırık su tulumlarından su içmeyi yasaklamıştır. Çünkü içinde eziyet (zarar) veren bir şey içen kimsenin midesine gidip ona zarar verebilir.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- içilecek şeylere üflemeyi yasaklamıştı. Bunun üzerine bir adam: Ya Rasûlallah! İnsan kaba çerçöp düştüğünü gördüğünde, onu çıkarmak için içine üflüyor deyince Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Kaba düşen şeyi dök ve içine üfleme!» buyurdu. Bu defa adam: "Bir nefeste içince suya kanmıyorum", dedi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- de ona: «O takdirde su kabını ağzından çek, nefes al sonra tekrardan iç!» dedi.

Hadiste Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in içeceği, çocuktan önce yaşlılara vermek için çocuktan izin alması hususu vardır. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, çocuktan izin almayı sadece yaşlıların kalplerini kaynaştırmak ve onlara olan sevgisini ve saygısını göstermek için yapmıştı. Eğer sünnette bunu yasaklayan bir şey yoksa durum böyledir. Bu hadis, ikram etme hususunda ikram eden kimseye göre onun sağında olan kimsenin öncelikli hak sahibi olduğunu içermektedir. İkram eden kimsenin sağında bulunan kimseden izin alması gerekmemektedir. Ancak izin almasında da bir beis yoktur. Şayet ikram, dini bir fayda ve uhrevî bir fazilet içeriyorsa ikramın sol taraftakine verilmesine izin vermemesi gerekir.

Hadiste, şeytandan uzak durulması ve şeytanın, insanın işlerinde onunla beraber olduğu, bundan dolayı davranışlarında dikkatli olması tembih edilmektedir. İnsan (yemek için) hazırlık yapar ve ondan sakınır şeytanın süslü göstermesine aldanmaz. İnsan için yemekte bereket vardır. İnsan, bu bereketin, yediğinde mi, parmaklarında kalanda mı, tabağın dibinde mi, yemekten kalanda mı yoksa düşen lokmada mı olduğunu bilmez. Bereketin hâsıl olması için bunların hepsine dikkat etmek gerekir. Bereket kelimesinin aslı artma, hayrın sürekliliği ve faydalanma demektir. Burada anlatılmak istenen; yemekle beslenmek, kendi sonunu selâmette kılmak ve Allah Teâlâ’ya itaatte kuvvetli olmak kuvvetli hale gelmektir. Bazı doktorlar, parmak uçlarının yemekte yalanmasının, bir salgının salgılanmasını sağlayarak yemeğin hazmını kolaylaştırdığını zikretmişlerdir.

Hadiste bir başkasına yemek yedirmeğe teşvik vardır. Az da olsa ikramda hedeflenen şeye bunun yeterli olacağı haber verilmiştir. Yemekte hazır bulunanları da kapsayacak bir bereket olmuştur. Nebi -aleyhissalatu vesselâm- fedakarlıkta bulunmaya teşvik etmiştir. Şayet sen, sana yetecek diye karar kıldığın bir yemek ile gelirsen, başka bir kişi de gelirse ona karşı (yemeğini paylaşmayarak) cimrilik etme. Bu yemek benim deme. Bilakis ona da ver ki yemek iki kişiye de yetsin.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- haşerattan, diğer eziyet verici şeylerden ve (geleceyin) inen vebadan korumak için kabların ağzını kapamayı, kırbaların ağzını bağlamayı, dinî ve dünyevî maslahatlar, fesat ve abesle iştigal edenlerden malları ve canları korumak için kapıları kapamayı emretti. Evin ve ev ahalisinin yanma riskini ortadan kaldırmak için kandillerin söndürülmesini irşad etmiştir. Hadis, gece yatma vaktine hamledilir. Aynı zamanda şeytanın bağı çözemeyeceğini, kapıyı ve kapalı kabların kapağını açamayacağını haber vermiştir. İçindekilerin bir kısmı ya da tamamı görünmediği için kabların kapağını kapamak mümkün olmazsa açık olarak bırakılmaz. Enlemesine bir çubuk koyar ve kapları, kırbaların ağzını ve kapıları kapatırken besmele çeker. Kandil gibi yanıcı maddeler, uyumadan önce söndürmeden olduğu hal üzerine bırakıldığında fare gibi hayvanların oynayıp uyku esnasında ev halkının yanmasına sebebiyet verebileceğini zikretmiştir.

Câbir b. Abdullah -radıyallahu ahuma- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in yemek yeme adabından bazı şeyleri nakletmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır: Kişi yemeğini bitirdiği zaman parmaklarını yalar ve üzerinde yemekten bir eser kalmayacak şekilde tabağını sıyırır. (Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur:) “ Muhakkak ki sizler bereketin, yemeğinizin hangi kısmında olduğunu bilmezsiniz.” Aynı şekilde şunlar da yemek yeme adabındandır: İnsan lokması yere düştüğü zaman onu bırakmaz. Şeytan insanın her işinde onun yanında hazır olarak bulunur ve lokmayı hemen alıverir. Fakat bu alma işi onun lokmayı alışına bakmadığımızda gerçekleşir. Çünkü bu alma işi gaybîdir, biz göremeyiz. (Yani duyu organları ile algılayabildiğimiz bir şey değildir.) Fakat bizler şeytanın lokmayı yediğini, es-Sadıku’l Masdûk olan Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in bize vermesi ile öğrendik. Her ne kadar hissi olarak lokmayı önümüzde görüyor olsak da, şeytan onu gaybî olarak yemektedir. Bu durum; tasdik etmemiz gereken gaybî meselelerdendir.

Hadis, müslüman kişi zifaf için - öncesinde, hemen akabinde yada sonrasında- hazırlanan yemeğe davet edilirse müslüman kardeşinin gönlünü hoş etmek ve mutluluğuna ortak olmak için davetine icabet etmesi gerekir. Alimlerin cumhuru vacip olduğunu söylemişlerdir. Çünkü başka hadislerde davete icabet etmeyen kimse Allah'a ve Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'e karşı gelmiş olarak isimlendirilmiştir. Buda ancak vacibin terk edilmesiyle olur.

Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'dan rivayet edilen bu eser merfu hükmünde olduğunu, -aleyhisselatu vesselam-'ın sözü olarakta rivayet edildiğini .ifade etmektedir. En şerli yemek, zenginlerin çağrılıp, fakirlerin çağrılmadığı velime (düğün) için hazırlanan yemektir. Bunun sebebi fakirlerin küçük görülmesidir. Zenginlerin davet edilme kasdı ise riya, saygınlık ve şöhret olma talebinden dolayıdır. Bu kasıttan dolayı en şerli yemek olmuştur. Eğer davette her iki grup bulunuyorsa şerli olma özelliği ortadan kalmış olur. Asılda Allah Teâlâ'ya evlilik nimetinden dolayı şükrünü izhar etmek için düğün yemeği meşru kılınmıştır. Sonra bu hadis bir özrü olmadığı halde düğün yemeğine iştirak etmeyen kimsenin Allah'a ve Rasûlü'ne isyan etmiş olacağını ifade etmektedir. Çünkü icabet etmede maslahatlar olduğu için hazır bulunmak zorunlu kılınmıştır.

Bu hadis, bir tabak yada tepsi etrafında toplanıldığında uygulanması gereken sofra arabından bahsetmektedir. Öyleki Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- ortaya konulan tabağın ortasından değil, kenarlarından yenilmesini emretmiştir. Çünkü bu yemekte Allah'ın bahşetmiş olduğu bereket ve hayır, yemeğin ortasına iner. Yemeğin bereketi; yemek az olsa bile çok kişiye yeter, yemeğin hazmı kolay olur, yemekten bir şey kalırsa el sürülmeden temiz olarak kalmış olur, yemek yiyenlerden sonra gelenler ondan istifade ederler. Ancak yemeğin ortasından başlamak yemeği ifsat eder ve sonradan gelen kimse onu çirkin görür ve çok dahi olsa çöpe atılır.

Enes b. Mâlik -radıyallahu anh- Mecusilerden bir toplululğun yanında iken gümüşten bir kap içerisinde ismi Fâlunc (pelte) olan bir tatlı getirildi ve ondan yemedi.Onu değiştirip tahtadan yapılmış bir kabın içerisine koydular ve ondan yedi.