Namazın Şartları ile ilgili hadisler

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- kabirlerin üzerine oturmayı yasaklamıştır. Ayrıca kabirlere doğru namaz kılmayı da yasaklamıştır. Kabir, namaz kılan kimsenin kıble yönünde olursa bu şirke götüren bir vesiledir.

• Sünnette sabit olduğu üzere cenaze namazı dışında mezarlıklarda, kabirlerin arasında ve kabirlere doğru namaz kılmak haram kılınmıştır.
• Şirke girmeyi engellemek için kabirlere doğru namaz kılmak yasaklanmıştır.
• İslam, kabirler konusunda aşırı gitmeyi ve kabirlere saygısızlık etmeyi yasaklamıştır. Dolayısıyla ifrat ve tefrite kaçmadan hareket etmek gerekir.
• Müslümanın saygınlığı, değeri vefatından sonra da devam eder. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-: "Ölünün kemiğini kırmak, diri iken kemiğini kırmak gibidir." diye buyurmuştur.

Bir gece Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, gecenin büyük bir kısmı gidene kadar yatsı namazına çıkmak için geçikti. Kadınlar, çocuklar ve uzun süre beklemeye ihtimali ve gücü olmayan kimseler uyuya kaldı. Ömer b. Hattâb -radıyallahu anh- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına gelip: "Ey Allah'ın Rasûlü! Namaz, buradaki kadınlar ve çocuklar uyuya kaldı!" dedi. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- evinden çıkıp mescide geldi. Yıkanmış olmasından dolayı başından sular damlıyordu. Yatsının en faziletli vaktinin geçiktirmek olduğunu açıklamak için: «Eğer ümmetime ağır geleceği endişesi taşımasaydım (yatsıyı) bu geç saatte kılmalarını emrederdim.» buyurdu.

Akıl baliğ olmuş bir kadının başörtüsüz namaz kılması caiz değildir. Yani başı ve boynu açık bir şekilde kılması caiz değildir. Eğer böyle kılarsa namazı batıldır. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şu sözü gereğince ''Allah kabul etmez'' burada kabul etmemek ile söylenmek istenilen sıhhati ve geçerliliğidir. Burada hayızlı olan ile kast edilen, büluğ çağına ermenin hangi işaretleri olursa olsun hayız görme yaşı gelen kadın demektir. Bu alametler: Hayız görmek, meninin gelmesi, etek kıllarının çıkması ya da on beş yaşını tamamlamaktır. Kadınlara has olması sebebiyle bunu hayız ile tabir etmiştir. Çünkü bu genel olandır. Buradan kast edilen hayızlı durumda olan kadın değildir. Çünkü sünnette sabit olarak gelmesi ve ilim adamlarının icması ile hayızlı iken bir kadının namaz kılması yasaktır, caiz değildir.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, tek bir elbise içinde namaz kılan kimsenin omuzlarını (omuz başı ile boyun arasını) üzerinde örtecek hiçbir şey olmayacak şekilde açık bırakmasını yasaklamıştır. Çünkü omuzlar avret bölgesi olmasa bile, onları örtmek avretin örtülü kalmasına olanak sağlar. Ayrıca bu davranış, namazda Allah Teâlâ'yı yüceltmeye ve O'nun huzurunda dururken O'nu tazim etmeye daha uygun bir davranıştır.

• Örtülmesi gereken yerleri örtecek şekilde tek bir elbise ile namaz kılmak caizdir.
• Biri üst bedeni örten, biri alt bedeni örten iki elbise ile namaz kılmak caizdir.
• Namaz kılan kişinin hoş bir görünümde olması müstehaptır.
• Gücü yettiği takdirde, namazda iki omuzun veya en az birinin örtülmesi vaciptir (zorunludur). (Diğer bir görüşe göre ise) buradaki yasak, tenzihen mekruhtur.
• Sahabe’nin -radıyallahu anhum- ellerindeki malın azlığı; hatta onlardan bazılarının iki elbiseye bile sahip olamayacak kadar fakir olmaları ifade edilmiştir.
• Nevevî -rahimehullah- hadisin anlamı hakkında şöyle demiştir: Bu hükmün hikmeti şudur: Kişi (tek parça kumaşı) sadece beline sarıp (izar yapıp) omuzlarına ondan hiçbir şey koymadığı takdirde, avret yerinin açılmayacağından emin olunamaz. Bir kısmını omuzunun üzerine koyduğunda ise durum böyle değildir (güvendedir). Ayrıca (omuzları boşta kaldığında) elbise düşmesin diye bir veya iki eliyle tutmak zorunda kalabilir; bu durum ise onu namazın asıl işlerinden alıkoyar. Böylece namazda sağ eli sol elin üzerine koyup göğsün altında bağlama sünnetini, meşru olan yerlerde elleri yukarı kaldırma (ref'ul-yedeyn) sünnetini ve benzeri diğer sünnetleri kaçırmış olur. Aynı şekilde bu, bedenin üst kısmını örtmeyi terk ederek ziynet bölgesini boş bırakmak anlamına gelir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Her mescitte ziynetinizi takının} [A'raf: 31].

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- yolculukta iken bineğinin üzerinden inme zahmetinde bulunmaz, aksine bineğinin üzerinde namaz kılardı. Bunu İbn Ömer -radıyallahu anhuma- ve diğerlerinin rivayet ettiği Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- eğer yolcu ise bineğinin üzerinde iken bineğinin yöneldiği yöne doğru namaz kılardı. Buhari rivayet etmiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bineğinin üzerinde iken kıble yönüne olsa da olmasa da bineğinin yöneldiği yöne doğru namazını kılardı. Şayet kılacağı namaz beş vakit farz namazlardan ise bineğinden iner, yerde ve kıbleye yönelerek kılardı. İbn Ömer -radıyallahu anhuma- hadisinde: ''Farz namazda yaptığını, nafile namazda yapmazdı -yani bineğinin üzerinde nafile kılarken-'' Hadis, Muttefakun aleyhtir. Farz namazını yerde kılması gerekmektedir. Ancak yağmur ya da düşmandan korku gibi bir durum olursa bineğinin üzerinde kılmasında bir sakınca yoktur. Yahut da hasta ise ve özellikle namazın vaktinin çıkmasından korkarsa yatakta oturarak kılabilir. Kolaylık ve ümmetin üzerinden sıkıntıları kaldırmak ile alakalı deliller bunu desteklemektedir. Bu delillerden biri de Allah Teâlâ'nın şu sözüdür: "Allah hiçbir nefse gücünün yetmediğini yüklemez." Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şu sözü de diğer bir delildir: «Şayet size bir şeyi yapmanızı emredersem onu gücünüz yettiğince yapın.»

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- yola çıktığı zaman nafile namaz kılmak istediğinde ilk tekbir alacağı zaman devesini kıbleye yöneltirdi. Sonra yolculuk edeceği cihete doğru namazını kılardı (kılmaya devam ederdi)

Ölülerin defnedildiği yer hariç yeryüzünün hepsi namaz kılma yeridir. Bu yasak mezarlığın duvarının alanı içinde kalan her yeri kapsar. Yasak şifa bulmak için sıcak su ile yıkanılan (hamam gibi) yerleri de kapsar. İmam Nevevî - rahimehullah- şöyle demiştir: Şeytan'ın sığındığı yerde namaz kılmak ittifak ile mekruhtur. Bunlar; içki içilen yerler, meyhaneler, ticaret yapılan yerler ve benzeri şekilde günahların ve kötülüklerin işlendiği yerler, kiliseler, manastırlar ve tuvaletler gibi yerlerdir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bu üçü dışında âdemoğullarına (mükellefliğin) sorumluluğun gerekli olduğunu haber vermiştir: Küçük bir çocuk büyüyüp büluğa erene kadar. Delirip aklını kaybeden kimsenin aklı kendisine dönene kadar. Ve uyuyan kişiden uyanana kadar. Sorumluluk onlardan kaldırılmıştır ve işledikleri günahlar onlar için yazılmaz. Ancak küçük çocuk için iyilikler yazılır, deli ve uyuyan için yazılmaz. Çünkü bunlar, bilinçleri olmadığı için ibadetin geçerli olabileceği bir durumda değillerdir.

• İnsanın ehliyetini (sorumluluk sahibi olmasını) kaybetmesi, ya görevlerini yerine getirmek için uyanık olmasına engel olan uyku sebebiyle, ya küçük yaş ve çocukluk sebebiyle, ya da akıl işlevlerini bozarak onu etkisiz hale getiren delilik veya buna benzer sarhoşluk gibi bir durum nedeniyle gerçekleşir. Kişi doğru ayırt etme ve sağlıklı kavrayış yetisini kaybederse ve bu üç sebepten biriyle sorumluluk sahibi olması ortadan kalkar. Yüce Allah adaleti, merhameti ve lütfu gereği, onun Allah’a karşı işlediği hata veya eksikliklerden dolayı sorumlu tutulmasını kaldırmıştır.
• Günahların onlar için yazılmaması, bazı dünyevi hükümlerin onlar hakkında geçerli olmasına engel değildir. Örneğin, bir deli birini öldürse, ona kısas ve kefaret gerekmez; ancak diyeti akilesi (yakınları veya sorumlu olduğu grup) öder.
• Büluğ çağının üç alameti vardır: Meninin rüyalanma veya başka bir şekilde gelmesi, avret bölgesinde kılların çıkması veya on beş yaşın tamamlanması. Kadınlar için ise dördüncü bir alamet olarak hayız (adet görme) eklenir.
• Sübkî -rahimehullah- es-Sabî (çocuk), gulâm (oğlan çocuğu) demektir" demiştir. Başkaları ise şöyle demiştir: Anne karnındaki çocuğa "cenin" denir, doğduğunda "sabî" (bebek) olur, sütten kesildiğinde yedi yaşına kadar "gulâm" olarak adlandırılır. Sonra on yaşına kadar "yâfi‘" (büyümekte olan çocuk) ve on beş yaşına kadar "hazevveran" (ergenlik çağına yaklaşan) olur. Kesin olan şu ki, tüm bu durumlarda ona genel olarak "sabî" (çocuk) denir. Bunu Suyûtî söylemiştir.

Sahabelerden biri Medine'nin açıklarında olan Kubâ mescidine doğru çıktı.Kuba ehline kıblenin nesh olduğu haberini ulaşmamış olarak buldu.Hala birinci kıbleye doğru kılıyorlardı.Onlara kıbleyi Kâbe'ye doğru çevirmeleri haberini verdi.Şüphesiz ki bu konuda Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'e Kur'an inmiş -Allah Teâlâ'nın şu sözüne işaret ediyordu:(Ey Muhammed!) Biz senin yüzünün göğe doğru çevrilmekte olduğunu (yücelerden haber beklediğini) görüyoruz. İşte şimdi, seni memnun olacağın bir kıbleye döndürüyoruz. Artık yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. (Ey müslümanlar!) Siz de nerede olursanız olun, (namazda) yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphe yok ki, ehl-i kitap, onun Rablerinden gelen gerçek olduğunu çok iyi bilirler. Allah onların yapmakta olduklarından habersiz değildir.)Bakara:144. Ayet.-Sallallahu aleyhi ve sellem- kıbleye yöneldi.Fıkhetmelerinden,hemen ve doğru anlayışlarından Beyti'l-Makdis'ten -birinci kıbleleri olan- ikinci kıbleleri olan Ka'be'yi Müşerrefe'ye döndüler.

Allah -Tebareke ve Teâlâ-, Mekke'yi fethettiğinde, Beytullah'ı putlardan, heykellerden ve resimlerden temizledi. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Kabe-i Müşerrefe'ye girdi ve yanında iki hizmetcisi Bilal, Usâme ve Kabe'nin bekçisi Osman b. Talha -radıyallahu anhum- da bulunuyordu. Rasûlullah içeri girdiğinde kapıyı kilitlediler ki insanlar nasıl ibadet edeceğini görmek için izdiham etmesinler ve onu, Rabbi ile münacaat etmek ve vermiş olduğu nimetlere şükretmek maksadından alıkoymasınlar. İçerde uzun bir vakit durduktan sonra kapıyı açtılar. Abdullah b. Ömer -radıyallahu anhumâ-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in hareketlerini ve sünnetini araştırıp öğrenme hususunda hırslıydı. Bundan dolayı Kâbe'nin kapısı açıldığında ilk giren o oldu. Bilal'e, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- içerde namaz kıldı mı? diye sordu. Bilal: "Evet, iki Yemânî direğin arasında namaz kıldı." diye cevap verdi. O zaman Kabe-i Müşerrefe, altı direkten oluşuyordu. Namaz kılarken üç direği arkasına, iki direği sağına ve bir direği de soluna aldı. Duvar ile arasında üç zira (arşın) mesafe bırakarak iki rekat namaz kıldı ve dört köşesinde dua etti.

Bu hadiste beş vakit namazın eda edilebileceği en faziletli vakitler açıklanmıştır. Öğle namazı, güneşin tam tepede iken meylettiği vakittir. O da zeval vakti olup, öğlenin ilk vaktidir. İkindi namazı, güneş parlak ve beyaz iken, henüz batmaya başladığı sarı renkli hali almadan önce kılınır. Bunun miktarı zevalden sonraki gölgede her şeyin gölgesinin misli kadar oluncadır. Akşam namazı, güneş battıktan sonra kılınır. Yatsı namazı, cemaatin hali gözönünde bulundurulur. Şafaktaki kızıllığın bittiği namazın ilk vaktinde hazır bulunursalar kılınır. Eğer bu vakitte hazır olmazlarsa ise namaz gecenin ilk yarısına geciktirilir. Meşakkat olmazsa en faziletli vakit bu vakittir. Sabah namazı ise, gecenin sonundaki karanlığın sabahın ışıklarıyla karıştığı zamandır.

Âişe -radıyallahu anha- sahabe kadınlarının elbiselerine sarınıp, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'le birlikte sabah namazında hazır bulunduklarını zikretmiştir. Kadınlar, namazdan sonra evlerine döndüklerinde alacakaranlık oluyordu. Onlara bakan bir kimse karanlığın tamamen kalkmaması sebebiyle onların kim olduğunu tanıyamıyordu.

Âişe -radıyallahu anha-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- gece namazı kıldığı sırada uyuduğunu haber vermiştir. Evlerimizin dar olması sebebiyle iki ayağım onun kıble tarafında kendisiyle secde yaptığı yer arasında oluyordu. Ayakta teheccüt kıldığı zaman ayaklarımı uzatırdım. Secde ettiği zaman ise O, bana dokunurdu ve ben de secde etsin diye ayaklarımı toplardım. Şayet secde ederken O'nu görmüş olsaydım O, bana dokunmadan ayaklarımı toplardım. Ancak Âişe -radıyallahu anha-'nın Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'i görebilmesi için evlerinde lambaları yoktu. Şayet olsaydı O, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in dokunmasına ihtiyaç duymadan ayaklarını toplardı.

Abdullah b. Ömer -radıyallahu anhumâ-'nın rivayet ettiği bu hadis, Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-’den bize namaz vakitlerini haber vermektedir. 1- Zuhr/Öğle namazı: Öğle vakti/sıcakta kılındığı için bu ismi almıştır ki en belirgin olan sebep de budur. İlk vakti güneşin semanın tam ortasından batıya doğru meylettiği zamandır. Bu vakitten itibaren bir adamın gölgesi ile boyu aynı uzunlukta oluncaya kadar yahut buna yakın olana kadar (ikindi vaktine kadar) devam eder. 2- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «İkindi namazının vakti» bir adamın gölgesi ile boyu aynı uzunlukta olunca başlar ve güneş sararmaya başlayıncaya kadar sürer. Bu vakit, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in Sahîhayn’da gelen rivayetteki tercihine göredir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Kim, güneş batmadan önce ikindi namazının bir rekatını idrak ederse (kılarsa) o, ikindi namazını idrak etmiştir.» Başka bir rivayette ise; «İkindi namazının vakti güneş batıncaya kadardır.» buyurmuştur. Müslim’in rivayetinde ise «Güneş sararıncaya ve iki boynuzundan biri düşünceye kadar» buyurmuştur. 3- Akşam namazının vakti: Namaz pek çok yerde zikredilmiştir. (Güneşin batmasıyla başlar) batışından sonra gelen kızıllık kayboluncaya kadar devam eder. Bu, akşam namazının vaktinin, şafağın/kızıllığın bitmesine kadar genişliğine delalet eder. Bu şafağın bir kısmı düşse de yatsı namazının vakti girmiş olmaz. Tıpkı güneşin bir kısmının batmasıyla akşam namazının vaktinin girmediği gibi. 4- Yatsı namazının vakti: İcma ile kızıllığın kaybolmasının hemen ardından başlar ve gecenin orta yarısına kadar devam eder. Bu tercih edilen vakittir. Kılmanın caiz olduğu vakit ise başlangıcından itibaren fecrin doğuşuna kadar devam eder. 5- Sabah namazının vakti: Fecrin doğması yani fecr-i sadıkın doğması ile başlar, güneş doğuncaya kadar devam eder. Eğer güneş doğarsa namaz kılmayı bırak. Çünkü güneş, şeytanın iki boynuzu arasından yani başının iki tarafından doğar. Çünkü şeytan güneşin batış vaktini gözler ve dikilerek yüzünü güneşe secde eden kimselere doğru döner. Kâfirlerin güneşe yaptıkları secdelerinin kendisine ibadete dönüşmesi için bunu yapar. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ümmetini bu vakitte namaz kılmaktan yasaklamıştır. Bunu, Allah’ın kulunun namaz vaktinin şeytana kulluk eden kimsenin ibadet vaktinden farklı olması için yapmıştır.

Bu hadisi şerif Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in akşam namazını çoğunlukla ilk vaktinde kıldığını ve bunun sünnet olduğunu beyan etmektedir. Bu vakitte kıldığının delili; namazı bitirdiklerinde attıkları okun düştüğü yeri görecek şekilde aydınlığın kalmış olmasıdır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ümmetine sabah ve ikindi namazlarının son vakitlerini açıklamıştır. Kim güneş doğmadan önce sabah namazından bir rekâta yetişir veya rükûya yetişir de başını rükudan kaldırırsa, bu kimse bu şekilde bir rekâti vaktinde kılması sebebiyle sabah namazını idrak edip, vaktinde eda etmiş olacağını haber vermiştir. Keza güneş batmadan önce ikindi namazından bir rekâta yetişen kimse de bu şekilde bir rekâtın vaktinde kılınması sebebiyle ikindi namazını idrak edip, onu vaktinde eda etmiş olacaktır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- fecri hüküm açısından iki kısma ayırmıştır. Fecru'l-Evvel (Birinci Fecir): Buna Fecru'l-Kâzib (yalancı fecir) denir. Gökyüzünde direk gibi yükselir. O kurt kuyruğu gibidir. Çünkü kuyruğu yüksek olarak uzar. Ufkun en yükseğine doğru uzamasıyla kurt kuyruğuna benzer. Sonra gider (kaybolur) ve onun peşinden karanlık gelir. Bu fecirde namaz kılmak caiz değildir. Yani sabah namazı kılınmaz (çünkü sabah namazının vaktinin girişini belirleyen ve haber veren bu fecir değildir) Ancak oruç tutacak kimse için bu vakitte yeme ve içme helaldir. Yani kim geceden oruca niyet ettiyse o bu vakitte yer ve içer. Çünkü bu fecir, oruçlunun yemeden ve içmeden uzak durduğu ve sabah namazını kılmanın helal olduğu hakiki fecr değildir. Fecru's-Sânî:İkinci fecir: Buna Fecru's-Sâdık (Doğru fecir) denir.Bu fecir uzunlamasına ufka yayılan fecirdir.Ufukta kuzeyden güneye doğru uzayan bir çizgidir. Ondan sonra karanlık yoktur. Bilakis aydınlığı ufukta yayılana kadar yavaş yavaş artar. Bu fecir, sabah namazını kılmanın helal olduğu,oruç tutacak için de yeme ve içmenin haram olduğu (yani sona erdiği ve orucun başladığı) fecirdir. İki fecir arasındaki fark, zamana göre değişir. Bazen vakit uzar, bazende kısalır.Yalancı fecir bazen görünmez.İki fecir arasındaki farklar özetle şunlardır:Fecri Sâdık kuzeyden güneye doğru uzanır, Fecri Kâzib tam tersinedir.İkincisi:Fecri Sâdıktan sonra karanlık yoktur. Fecri Kâzibin peşinden ise karanlık gelir. Üçüncüsü: Fecri Sadığın aydınlığı ufukla birleşir, kâzibin nuru ayrı olur. Bu üç fark kevni kader açısından olan farklardır. Fakat şer-i ameli farklara gelince Fecri kâzibte namaz kılmak yani sabah namazını kılmak caiz değildir.Kimde oruç tutmaya niyet ettiyse onun için yemek ve içmek helaldir.Fecr-i Sâdıkta ise durum bunun tam tersidir. Namaz kılmak helaldir, yani sabah namazını kılmak. Oruç tutan için yemek ve içmek haramdır.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ashabı ile birlikte seferde iken kıbleyi bulamadılar. Karanlık bir gecede idi. Herkes namazı kendi görüşüne göre (hangi yön kıble ise o yöne doğru) kıldı. Sabahladıklarında bir de baktılar ki kıble yönünden başka bir tarafa doğru namaz kılmışlar. Durumu Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e haber verdiler. Bunun üzerine Allah Teâlâ şu ayeti indirdi: "Nereye dönerseniz Allah'ın yüzü oradadır." (Bakara Sûresi:115)

Hadisin Manası: «Doğu ile batı arası kıble sayılır.» Bu; Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- tarafından doğu ve batı yönünün arasının namaz kılanların kıblesi olduğunun beyanıdır. Bu hitap Medine ehline ve onların yönüne uyanlar içindir. Çünkü onlar Kâbe'nin kuzeyine düşmektedirler. Kıble; Medine ehline ve Şam ehlinden olup Medine ehli ile aynı yönde ve hizada bulunanlar ile kuzey bölgesinde yaşayanlar için doğu ve batı yönleri arasıdır. Bunların kıble yönleri güneye doğru yani Kâbe yönüne doğrudur. Güney yönünde bulunan Yemen ve onlara bağlı olan yerler ise doğu ile batı arasına yönelirler. Doğu ve batı ahalisine gelince onlar için kıble kuzey ve güney yönleri arasındadır. Çünkü asıl olarak yönler dört tanedir: Kuzey, güney, doğu ve batı. Şayet namaz kılan kişi Kâbe'ye göre doğuda ya da batıda ise kıblesi kuzey ile güney arasındadır. Şayet kuzey ve güney tarafında ise onun kıblesi doğu ile batı arasındadır. Bu; Allah Teâlâ'nın kulları üzerine kolaylaştırmasıdır. Eğer O, kullarından Kâbe'nin kendisine yönelmelerini isteseydi hiç kimsenin namazı sahih olmazdı. Kâbe'yi arkasına ya da yanına almadığı müddetçe ondan uzak olup kabeyi göremeyen için kıbleden biraz sapmak onun namazına etki etmez. Şayet aksi bir durum olsaydı, bu durumda namazı sahih olmazdı. Çünkü bu kimse, kıblenin kendisi olan Kâbe'ye doğru yönelmemiş olacaktır. (Çünkü uzaktan bizzat görmesi ve kendisine yönelmesi gereken Kâbe'yi göremeyecektir.)

Bir gün Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- sahabeleriyle beraber namaz kıldı. Sonra namazda birden ayakkabılarını çıkarıp sol tarafına koydu. Sahabeler -radıyallahu anhum- bunu gördüklerinde Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e uyarak ve onun yaptığını yaparak ayakkabılarını çıkardılar. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- namazı bitirdikten sonra onlara doğru döndü ve onları, namaza başlamadan önceki hallerinden farklı bir hal üzere buldu. Onlara ayakkabılarını çıkarmalarının sebebini sordu. Onlar şu sözleriyle ona cevap verdiler: ''Senin çıkardığını gördük de (onun için) çıkardık.'' Sana uymak için. Çünkü sahabe -radıyallahu anhum- ayakkabı ile namaz kılmanın mübah olmasının kaldırıldığını zannettiler. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ayakkabılarını çıkarmasının sebebini şu sözüyle açıkladı. «Bana Cebrail -sallallahu aleyhi ve sellem- gelip ayakkabılarımda pislik olduğunu haber ver­di.» Yani Cebrail -aleyhisselam- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e o namazda iken gelerek şöyle haber verdi: Ayakkabılarında varolan necaset ya da pislik sebebiyle namaz olmaz. Bu raviden kaynaklanan şüphedir. Sonra Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Sizden bir kimse mescide geldiği zaman, baksın, ayakkabıla­rında pislik varsa onu silsin ve onlarla namaz kılsın.» buyurdu. Kim ayakkabılarla mescide girip namaz kılmak isterse, onun, ayakkabılarına bakması gerekir. Şayet ayakkabılarında pislik ve necaset görürse onlarla namaz kılsa da kılmasa da ayakkabılara bulaşan şeyi yere ya da başka bir yere sürer. Lakin ayakkabılarla namaz kılmak isterse onları temizlemesi gerekir. Sonra da isterse onlarla namaz kılar. Kim namaz kılar ve ayakkabısında, puşisinde, şapkasında ya da elbisesindeki necasete dikkat etmemişse ve namaz esnasında fark ederse hemen onu çıkarır. Necaset elbisesinde ya da pantolonunda ise ve onları çıkardığında avret mahallini örtecek bir şey kalırsa onları çıkarır. Namazına devam eder ve namazını tekrar etmesine gerek yoktur. Şayet elbisesini çıkarırken avreti görünmeden çıkaramayacaksa namazını bozar, avret mahallini örter ve namazını tekrar kılar.

Namaz kılan kimsenin zihninin namaz kıldığı esnada yemek ile meşgul olmaması için yemek hazır iken namaz kılmadan önce yemeğe başlayın. Hatta bu namaz, akşam namazı gibi vakti kısa ve sınırlı olan bir namaz olsa dahi. Ebû Derdâ -radıyallahu anh- şöyle dedi: Bir kimsenin kalbinin (onu namazda meşgul edecek olan şeylerden arınmış bir şekilde) boş olarak namazına yönelmesi için ihtiyacını gidermeğe yönelmesi o kimsenin fıkhındandır. Buhâri bunu Ebû Derdâ'dan muallak olarak rivayet etmiştir.

Hendek Harbi günü güneş battıktan sonra Ömer b. Hattâb -radıyallahu anh- Kureyş kâfirlerine söverek Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına geldi. Çünkü onlar Ömer -radıyallahu anh-'ı meşgul etmişler ve ancak güneş battıktan sonra ikindi namazını kılmıştı. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- o ana kadar namazı kılamadığına dair yemin etti. Ömer -radıyallahu anh- da kendisini sıkıntıya sokan bu durumdan rahatlamış oldu. Sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- abdest aldı ve yanında bulunan sahabeler de abdest aldılar. Güneş battıktan sonra ikindiyi kıldırdı, ikindiyi kıldırdıktan sonra da akşamı kıldırdı.

Ebû Berze -radıyallahu anh- Beş vakit farz namazın vakitlerini belirtmiştir. Öncelikle öğle namazından başlamıştır. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- öğle namazını güneş meyletmeye başladığında kılmıştır. Yani tam tepeden batıya doğru meyletti zamandır. Bu öğle namazının ilk vaktidir. İkindi namazını kılardı, namaz kılanlardan birisi Medine'nin en uzak yerindeki evine dönerdi de güneş parlaklığını kaybetmezdi. Akşam namazı ile ilgili rivayet edilen kısmı ravi unutmuştur. Daha önceki hadislerde belirttiğimiz gibi güneşin batışıyla akşam namazının vakti girmektedir. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- yatsı namazını geciktirmekten hoşlanırdı. Çünkü en faziletli vakti gece yarısına kadar kılındığı vakittir. Gece yarısından sonraya geciktirilmesi yada cemaatin kaçırılması korkusundan dolayı yatsıdan önce uyumayı kerih görmüştür. Aynı zamanda derin uykuya dalıp, gece namazının tekedilme korkusuda vardır. Sabah namazını vaktinde kılınmamasından yada cemaatle kılınmamasından korktuğu için yatsı namazından sonra oturup konuşmayı kerih görmüştür. Sabah namazını da, insan kendi yanında oturanı tanıyacak kadar aydın­lık olduğu zaman bitirirdi ve (bu namazda) altmışla yüz âyet arası okurdu. Buda bu namazı alacakaranlıkta kıldığına delalet etmektedir.

Cibril -aleyhisselâm- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'e vahiy indiriyordu. Rasûlullah'a farklı şekil ve surette geliyordu. Bu hadiste indi ve vakitlerini beyan etmek için beş vakit namazda ona imamlık yaptı. Bu hadisin varid olduğu kıssanın lafzında Ömer b. Abdilazîz ikindi namazını vaktinden biraz geciktirdi. Urve b. Zubeyr'de bunu inkar etti. Ona Cebrail'in inip Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e imamlık yaptığını haber verdiğinde Ömer b. Abdilazîz buna şaşırdı. Urve'ye söylediği sözü düşünmesini ve delil olmayan şeyi tesebbüt etmeden söylememesi gerektiğini emretti. Urve ona Beşîr b. Ebî Mesûd'un, Ebû Mesûd el-Bedrî'den, onunda Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-in şöyle buyururken işittiğini haber vermiştir: Cibril inip Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'e beş vakit namazdan her birinin vaktinde imam olarak namaz kıldırdı. O bu hadisi duyup, namazın nasıl kılındığını, vakitlerini ve rukunlerini öğrenmiştir.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bu hadisi şerifte Yatsı namazının kılınmasının faziletli olduğu vakti açıklıyor.O vakitte gecenin son üçte birinin ilk vaktidir.Ancak Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ümmetine olan rahmetinden ve bu işte ümmeti üzerine zorluk olmasından korktuğu için Yatsı namazını her zaman bu vakitte kılmazdı.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bize sabah namazını sabah (namazının) vakti girdiğinde kılmamızı emretmiş, sonra bunun sebebini, sabah (namazın) ın vaktinin girmesinin yakinen bilinmesi nedeniyle sevabının daha büyük sevap olmasıyla açıklamıştır.

Câbir -radıyallahu anh- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem ile bazı seferlerine çıkmıştı.Bir gece onun Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanında bir ihtiyacı vardı.Bir gece ona ihtiyacını haber vermek için geldi.Ve peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'i namaz kılarken buldu.Câbir -radıyallahu anh- bir elbise giymiş haldeydi.Onu vücuduna sarmış ve iki tarfını omzunun üzerine koymuştu.Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanında namaz kıldı.Namazını bitirince -sallallahu aleyhi ve sellem ona gece bu geç saatte yürümesinin sebebini sordu.Ona ihtiyacı için gelme sebebini haber verdi.İhtiyacını zikretmeyi bitirince,-sallallahu aleyhi ve sellem- ona elbise ile kendini sarmasını hoş görmedi.Çünkü o dar idi.Ve ona eğer elbise geniş ise onu altına ve üstüne sarmasını emretti.Ve izar ve rida olması ve bütün vücudunu kapatması için onu omuzu üzerine koymasını,sol tarafını sağ omzuna,sağ tarafını da sol omzuna koymasını emretti.Bu setri avret yapmak için daha uygun olup görünüş olarak ta daha güzeldir.Eğer elbise dar olup izar ve rida olma imkanı yoksa onu izar yapar.Bunu da beline sıkarak vücudunun alt kısmını örterek yapar.

Namaz kılan bir kişiden istenilen şey, onun en güzel hal üzere olmasıdır. Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: "Ey Âdemoğulları! Her secde edişinizde güzel elbiselerinizi giyin!" Çünkü krallarla, saygın insanlarla ve yöneticilerle karşılaşmak insanın en mükemmel hal ve güzel şekil üzere olmasını gerektirir. Peki kralların sahibi ve efendilerin efendisinin huzuruna çıkmak neyi gerektirir? Bunun için Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- namaz kılan kişiyi omuzlarını ya da tek bir omzunu örtecek şey bulduğu halde iki omzu açık namaz kılmamaya teşvik etmiş ve iki omzu da açık bir halde Allah'ın huzuruna durup münacaatta bulunan kişinin namaz kılmasını yasaklamıştır.